Daljire

2009-11-30T08:37:00.000-08:00

Shahaadad Shiqib

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal:Waar miyaanad maanta salaaddii ciidda iman kugumaan arage?

Dubbe:Mayee waanigii imi inkasta oo aan yara habsaamay. Laakiin maxaa inaga raacay dee; sheekheenii wanaagsanaa ee Adan Siiro wuu maqnaaye.

Doolaal:Muu maqanayn ee waakii ina tukiyay ee khudbadda inoo jeediyay.

Dubbe:’ar meel kalaad malaa tagtaye sheekhii ma joogin ee biyahaa soo riix hadda.

Doolaal:Allaylehe adigaa meel kale tegey.

Dubbe:’aar beryahaaba waanu ku qarinaynay ee gurigaagaad ka ambataaye biyaha na sii dee.

Doolaal:’aar ma iminkaad sheekhii aanu shanta tallaabo u j irnayna nagula murmaysaa ee aanu indhahiisa wiilkooda arkaynay dhowaan daraadeed.

Dubbe:Wallah? Dee haddaa malaa sameecad meel kale laga soo duway baa ii dhoweyd. Mid baasoo i ag fadhiyayna waa igu raacay isna. Nin kale ayaan anigu khudbaddiisii dhegeystay hadaa.

Doolaal: “soo bax baa la leeyahay oo ay sacabka leefaysaa.? kumaad dhegeysatay waaba isagii baanu ku leenahay.

Dubbe:Ma ninkii siyaasadda ka hadlayay ee lahaa saddex nin oo indho la’ baa isku keen haysta iyo isbedel doonka iyo waxaa ka hadlayay baa sheekheeni mujaahidka ahaa wanaagsanaa ahaa? Dee waanu ahayn?

Doolaal:Weger. Iska wado laguu tag heli maayee. Yaad dhegeysatay haddaa?

Dubbe:Anigu waxaan dhegeystay Professor As-hari,ninkii sheegan jiray guddoomiyaha Isbedel doonka Subeyr Awal. Ilaahay ha ka aqbalee sheekhu Xajkii buu tegey baa la yidhi.

Doolaal:Wallaahi, waa tii boqolle lagaga tegi jiray eh sheekhii baa hadlayay.

Dubbe:Iga walla haddaanad iminka iigu dhaaran weligay layma soo mariyeen. Ma sheekhan khayrka Ilaahay siiyay ee dadka caawiya ee dadka u dhexda ahaa ee xataa kuwa dhinta xabaalaha u iibiya ee naxashka iyo xafaajiyada bilaashka u siiya ee Baxsaneba iska fadhiiso yidhi ayaa madaxda aflagaadeeyayay baad leeday. Sheekhu ma sideenuu mafrish jooga bal waxaad ku hadlayso day. Laakiin sawdiga dhaartay. Dee haddaa sheekhu waanu lacagaystay eh ma xagga siyaasadda ayaa loo soo hayaa? Iska daayoo manta waa maalintaynu shahaadda sannadka ee hadalxumida bixin jirnay.

Doolaal:Dee adigu is sii yaa kaa hadal xun adiga.

Dubbe:Waar xukuumaddan dadkuba shahaadaha siinayaan baa kuwanna u baahan ee dhegeyso. Horta sannadkii ina dhaafay shahaadadda waxaa ku gulaystay raggan:

1. Mudanane Daahir Rayaale Kaahin: “Ictiraaf looma baahna ee dhaqaalaha ayaa ka muhiimsan” buu yidhi markuu Kuwait waxoogaaga ka soo qaatay sheekha. Mar kale oo uu is lahaa Budhcadbadeeda ayaa lacag lagu heleyaana wuxuu ku yidhi nin gaal ah oo waraystay oo weydiiyay inuu shirka budhcadbadeedda ee Nairobi kaga hadli dooni qaddiyadda ictraafka Somaliland. “maanta ma aha maalin calan iyo safaarad iyo waxaa laga hadlo ee budhcad badeedda ha nalaga caawiyo.”

2. Mudane Siciid Sulub: “markaanu Axmed Siilaanyo rasaasaynay ayay nabaddii soo noqotay.” Ayuu BBC da ka yidhi maalintii 15May ee madaxda Kulmiye la tacshiiradeeyay. Markalena wuxuu yidhi. “SNM dadkii ay laysay baa loo haystaa.”

3. Cali Warancadde: “Daahir Rayaale distoorka ha loo furo mar saddexaad oo aan Djibouti ku dayano.”

4. Cawil: “Isaaq wuu is dilayaa haddii Daahir Rayaale la dooran waayo.”

5. Jamac Biin: “rag baa sidoodii kabaha afka ku qaadi.”

6. Qanayre Afrax, waxaan u jeedaa Maxamed Cabdi Daud: “Guddidayada Nabadgelyadu waa Distoori mar haddaan guddoomiye mid ka noqday.”

7. Xaaji Cabdi Waraabe: “Habar Jeclooy haddaad caddaalad rabtaan horta dhinta, Aakhiro ayay caddaaladi jirtaa.”

8. Idrisi Kiiloo: “Adhigeena duniduba ma rabto oo waa toban kiiloo.”

9. Ina Saleebaan Weyne: “SNM kubka iyo bawdada ayaa lagaga jabay.”

10. Oday,Garaad Xaabsade: “Meeshatan wax la kala doortaa haddeer ma jiraan.” Mar la weydiiyay xisbigee ayaad ku biiri doontaa.

11. Ina Dhoolayare(beeraha): “sidii gafanaha ayaanu uga soo go’nay hantidii umadda.” “Kumanaan jago ayaa la lunsaday oo Ina Rayaale bixiyay ee Ciidagalow maxaa jagadaydan yar ee Masalaha iigu qabsanaysaan?”

12. Cirro: “Kulmiye ayaa Guurtida qarxiyay.”

Waa inoo Qoraalka xiga. Haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Yaa iiga Horreeyay 2

2009-11-23T06:22:00.001-08:00

Yaa iiga Horreeyay 2

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe:waa ayaamahii khayrka badnaa ee xajka ee bal inoo duceeya. Wasiirkii dhintay marxuum Qasim Sheekhna faataxada u mara. Aamiin.

Doolaal:Halkaa ku jooji haddaba. Iska qayil oo wax kale ha odhan.

Dubbe:Waa talo wanaagsane wax badan odhan maayee Somaliland baan waxooga yar weydiina. Tolow mise waan u sheegayaa? Mooji. Adigu kollay waxoogaa yar oo aan sidaa u sii ridnayn baan odhanayaa.

Doolaal:Ciidda dabadeed la sug dee. Mise waad fatahaysaa haddaad yar aamusto?

Dubbe:Ii kaadi. Horta Somalilandey maalin intaa qaadka iska yar deyseen casar maqaaxi ma soo fadhiisateen idinkoo dhawr ah. Magaaladii dad aydaan arki jirin iyo dumar qurux badan oo lugaynaya iyo carruur iyo caalam kale oo aydaan laba socon ma aragteen?

Doolaal:waxbaa arrintaa ka jira eh.

Dubbe:ii kaadi. Koob koob caano leh markaa ka tuurteen wax mays yar weydiiseen? Waxa dalka ka jira ma yar taataabateen? “biyo meel godan bay isugu tagaane” hadalkii Ina Rayaale ma idiinla galay? waxoogaa ma qaadaa dhigteen siduu dalka u baabiiyay sida aanu todoba sanadood oo uu Madaxweyne ahaa waxba u qaban? Ma yaabteen oo ma isweydiiseen waxa uu haddana doorasho ku doonayo?

Doolaal:Haye. Waa markeenee. Ma isku qaadday halkaagii?

dubbe:aan dhameeyo. Ii kaadi. ma tilmaateen sida aanu weligii run u sheegin haddana illayn waa madaxweyne oo ma ka xishooteen oo beenaale ma ku odhankari weydeen? Ma soo qaadeen sida uu hantidii umadda u xaday ee ugu tagri falay? Haddana illayn waa madaxweyne eh ma ka xishooteen inaydin tuug ku sheegtaan? Weliba ku darso oo mid idinka mid ahi ma idin xusuusiyay inuu Faysal Cali Waraabe yidhi weliba qoyskiisuna dhankaa waa kala mid. Ilayn maydaan qayilin oo waa miyir qabtaane,ruuxuna waa qof dumar ahe, xantana waa yara hayseene, sidii waxaan maqlayn mayska dhigteen? Hareeraha intaa eegteen, xxxmmmm ma kaga baxdeen?

doolaal:Bal afxumadooda eeg?

dubbe:Ii kaadi afkaaga jago lagu qabay eh. Weliba mid shacabka ahe. ... wax Allah wax kale oo doorasho ku doonayo markaad weydeen ma laydiin sheegay inuu yidhi. “Isaaq waxba isuma oggola markaa intaan isku diro karana waan isku diri inta kalena lacag baan ku iibsan.” Dabadeed ma yaabteen? Intii reer Awdal ma ka yar khajishay ninkaa sida loo wanaajiyay iyo waxa laga sheegayo. Idinna ma tidhaahdeen waar waxba ha ka xumaanina illayn dadkaa ula siman tihiine. Dabdeed Inankii shaaha maw yeedheen oo xisaabta ma weydiiseen? Aan kacno ma tidhaahdeen oo fadhiya ma laydin yidhi.
Cawil ma soo yar qaadeen. Markuu leeyahay cashuur baanu guraynaa nala eega. Tii hore halkuu geeyay ma is weydiiseen. 2% kii Dhulbahantaha loo guray ma soo qaadeen. Ma yaabteen indho adkaantiisa.sidii Sheekh Cali Ismaaciil (AHN) ee ma tidhaahdeen. Weeyaane,ka ku soo dirayna tuug weyn. Weeyaane adiguna tuug yar.

Doolaal:waar naga qabo taleefnka dhacaya ee na wareeriyay.

Dubbe:Malaa Ahmed Quick Brown Fox. Waar waa isagii oo sheekadii yaa iiga horreeyay intii ka hadhsanayd doonayee. Hallo! Hallo! Haa. Waar waxaan ku idhi beytariga iga dhacaya, qoladanna sheekaan u waday markaa iyaga waan u dhamayne aan adiga tii hore kuu dhameeyee sidaan kuu sheegay Ina Rayaale haddaad u tagto qofkii kaaga horreeyay hadalkiisa ama fixilkiisa ama wejigiisa ayaad ka garan.

· Haddaad u gasho isagoo khaanadda sare ee miiskiisa gacanta bidix illaa suxulka kula jira iyo dhawr bacood oo qurux badan oo dhulka yaalla, Jiciir, maayarka Hargeysa ayaa kaa horreeyay oo waxoogaa kharash ahaa oo is biirsaday intuu maqnaa keenay dhawr hadyadoodna debedda ka keenay. Ha ku raagin tiara ku taagane.

· Haddaad maqasho isagoo leh “ahmedow, u sheeg ninkaa kabaha uu gashan yahay mid baa tii dumarka ah. Tiisii kale qolka fadhiga dumarka ee dusha hortiisa ayaan ku soo dhaafay markaan soo degeyaya. Maxamed Muse Diiriye, maareeyaha TV “Qaranka” ayaa kaaga horreeyay.

· Isagoo leh haddaad maqasho “kan isaga yaa yidhi Dhulbahante wax nooga sheeg. Dhulbahante haddaanu doonayno inaanu wax ka ogaano qaar iyaga ah maanu waynay.” Waxa kaaga horreeyay Wasiiru Dawlaha Caafimaadka Ina Shire.

· Hadduu yidhaado “wadaadnimoy ba’?” waxaa kaaga horreeyay Sheekh Axmed Furre, Gudoomiye ku xigeenka Guurtida.

· Haddaad maqasho isagoo leh. “ma maclaamad quraan buu moodayaa xisbiga. Waa maxay carruurtan uu soo ururriyay. Waa inaan dumarka u sheegaa arrintaa caawa.” Cali Gunnimo ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo “shahaadad doon badanaa sawnagii qaar horena siinay.” Suldaan Xiiray baa kaaga horreeyay.

· Haddaad aragto isagoo sawir miiska u saran eegaya oo qoslaya oo leh. “wallaahi inaan Maxamed Qanyare Afrax laga garan. Tolow sidiisiina maw iimaan la’ yahay?” Badhasaabka Hargeysa , maxamed Cabdi Daud ayaa kaaga horreeyay.

· Haddaad aragto isagoo cidhibta dusheedana balastar iskaga dhejinaya oo leh. “sawkuwii lahaa Kulmiye Guulwadayaal ma leh. Kani muxuu ahaa kabaha naga jaray” Cismaan Hindi baa kaaga horreeyay oo qonofka kaga joogsaday isagoo isla sawiraya.

· Hadduu yidhaahdo “bal tuuggan yaree ii arbaca-arbacaynaya ee beenitii aanu dadka u wada sheegaynay aniga iila yimi eeg.” waxa kaaga horreeyay Idris, Wasiirka xoolaha.

· Haddaad maqasho isagoo leh “waxba ma leh. Ilaahay dembayadoo dhan wuu dhaafaa. Maruunbuu Xajka tegi.” Waxa kaa horreeyay Maxamed Macali, Wasiiru dawlaha Gudaha.

· Haddaad maqasho isagoo leh “tolow naanaystii ay kan u bixiyeen maxay ahayd. Sac gartay ee wixii kale muxuu ahaa?” Cismaanka Dumark la shaqeeya ayaa kaa horreeyay.

· Hadduu yidhaado “aniguna Afhayeen baan u magacaabay isna Cunohayeen buu ku darsaday illayn wakan hablaha yaryar cunaha qabanayee.” Siciid Caddaani baa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaado “tolow dhengaddii uu odhan jiray waan la dhacayaa halkuu kaga yimi.” Cali Guray baa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo “sidanaabu iigu shaqaynayaa fiicane maxay haddan mucaaradku ku jecel yihiin? Cajiib!” Mu’addinka ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaado “ma booskii Oodweynaa wuu soo socdaa uun oo ii dhiibtaas ayuumbuu hayaaye” jago ayaa madax martay oo uu ku halmaamay ee wuxuu u jeedaa “ma Buskii Oodweynaa.” Waxa kaaga horreeyay xildhibaan Obsiiye,(Gacan)Guuritida ah oo uu waxba deeqsiin waayay.

· Hadduu yihaahdo. “kani markuu gabyayo ama uu ii codaynayo ayuumbuu miyir qabaa” xildhibaan Dheeg baa kaaga horreeyay.

· Hadduu C/lahi Darawal kula caayo Suldaan Barre ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo “waar ninka sheekadiisu xumaa. Waxaan dilkii C/rashiid Cali Sharma-arke ahayn miyaanu aqoon. Madaxweynayaasha miyaa madaxweyne la dilay looga sheekeeyaa” Ina Saqadhi(taliyeMooge) taliayah Booliska ayaa kaaga horreeyay

· “ha iska tabar darraadee waa nin wanaagsan” isagoo leh haddaad maqasho wasiirka diinta iyo Awqaafta ayaa kaaga horreeyay

· “ Baarqabada Kulmiye ayuumbuu ku dhex dhuumanayay ee fariidnimo kalama iman kani’ isagoo leh haddaad maqasho Cabdi Haybe, wasiirka Caafimaadka ayaa kaaga horreeyay.

· “Waa runtiisa Somaliland jiri mayso oo waa lagu kala dareeri haddii...” isagoo waxaa dhuraya haddaad u gasho Cali Gabiley ayaa kaaga horreeyay.

· Xaaskii Ina Cigaal iyo siday guriga uga bixi weyday berigii marxuumkii geeriyooday iyo waxaa haduu kula galo Xildhibaan Dable ayaa kaaga horreeyay.

· haddaad maqasho isagoo leh “hawkii la lahaa Cumar Carte baan dhirbaaxay C/raxmaan Tuurna makarafoon baan ka qaaday Saleebaan Gaal muu ka baqayaa” Cabdillahi Dheere, xoghayaha Guurtida ayaa kaaga horreeyay.

· “ma ka waxan oo carabi ah iyo arrimi ah soo qoray ee odhaahdii ahay “UDUB waa Daahir Rayaale, Daahir Rayaalena waa UDUB” bixiyay ayay xabaal duntay ku sheegayaan.” Rashiid Buur baa kaaga horreeyay.

Ah. Wakaa iga go’ay anigoon dhammayn. Waa inoo qoraalka kale.

A. Geeljire

DALJIRE - Yaa iiga Horreeyay

2009-11-09T08:58:00.000-08:00

DALJIRE

Yaa iiga Horreeyay

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe:...Ukaadi,ukaadi. Waar bal intaynaan muranka gelin horta aan laba arrimood is dhaafino. Waa mide waa ayaamahii khayrka lahaa ee bisha xajka ee KU-xigeenkii sheikh Axmed Yusuf Yasiin In Ilaahay Caafimaad sareecanna siiyo oo nabad ku soo celiyo maxaa tidhaahdeen? Ha samaatoo ha la helo. Aamin. Haa dee illayn siyaasaddu inay bahalo inaga dhigto oo dadnimada inaga kaxayso maaha eh. Waa ta labadaade weligayba xafladahaan ka habsaamaaye jaamacadda Timacade ee Gabiley laga furayna hambalyo iyo bogaadin ayaynu u diraynaa haddaynu mafriska nahay ee haynaga guddoomaan. Waa ta saddexaade duco guud inoo wada duceeya in Ilaahay dad iyo dal iyo duunyaba inoo barakeeyo oo cidhib khayr leh inaga reebo. Maxaa tidhaadeen? Ha samaatoo ha la helo. Ku rid fooxa. Daaqadahana inaga yar fura. Nebiga ku salliya. Alaahuma salli wa sallim wa baarik caleeh.

Doolaal:Waaryee waa maalmaalintii uu suufiga noqon jiraye. Tolow muxuu isla wanaajinayaa manta.

Dubbe:Haddaba aan iska bilaabanee waxaan idin weydiiyay. Ninkan sheekha ah ee markii Komishan cusub la magacaababa Ina Rayaale Dirirdhabe ka keeno ee iminkana Ina Cambaro yar sido uuni muxuu ahaa? Me sheekhii berigii doorashadana wax akhriyi jiray baa?

Doolaal:Ma sheikh maxamed baad sheegaysaa?

Dubbe:Waar anigu wax kale garan maayee bal sheekhaa ha lays weydiiyo oo Komishanka wuxuu ka qabto ha lays weydiiyo oo Ina Cambaraya waxa ku maray ha lays weydiiyo oo wuxuu akhriyayo ha lays weydiiyo.

Doolaal:Waar waa caadi sheekho. Waa iska caadi weeyaan. Ha shakiyin.

Dubbe:Ta kale ee aan idin leeyahay is weydiiya Somalilandey waxa weeyey. Marka la leeyahay xukuumaddii baa nin soo qaban kari weyday siday wax u jiraan? Anigu waxaan qabaa inay xukuumadu qaldan tahay. Waayo markay sharcigii jeebka ku ridatay ee ay caddaalad darro joogta ah ku kacdo ee kolba lagu yidhaahdo CID da ayaa lagaa doonayaa adigoon waxba samayn, oo ay guddi nabad gelyo oo aan distoorka waafaqasnayni iska kaa xidho dee waxay noqonaysaa in dadku diido. Waxasi saw wixii laga dagaalamay maaha?

Doolaal:haddaan dadku sharciga u hogaansanaan dalku jiri mayo ee maaha in beeluhu rag difaacaan.

Dubbe:Waar ma Jamac Biin oo dhaxanta dhidida ayaa caddalad ah? Wuxuu yidhi. Ma maqlaysay. Waa ninka yidhi. “Nimanka boolisku doonayo marka hore dembi kumaanaan haysan ee markay xadhigii diideen baanu amar diido ku haysanaa.” Haddan dembi lagu haysan muxuu boolisku u soo qabanayay? Ma Taliye Mooge ayaanu weydiinaa isna ha yidhaahdo ma ogiye. Waar dalkan sidan ka daaya waxaa waddaan waanu ognahaye.

Doolaal:maxaanu wadnaa? Waar qabo taleefankan dhacaya. Ma kagiiba.

Dubbe:mee? Aniga kaygu sidaaba uma ciyo eh. Aar bal cumaamadda kor u qaad. Qaadka qaad. Beladu halkuu ka qaylinayaa.

Doolaal:Waakan waakan ee hoo. Go’ye iska daa. Waa lambar debedda ah.

Dubbe:Haa. Lambarkaan gartay. Waa nin dhallinyaro ah oo Ahmed Quick baa lay yidhaahdaa buu yidhi oo xalay buu ila soo hadlay oo su’aalo badan i weydiiyay. Inaan anigu wax walba ogay buu moodayaa.

Doolaal:Muxuu ku weydiiyay?

Dubbe:Wuxuu yidhi inaan imaadaan doonayaa dalka iiga warran. Adigu hadla wayska badnaaye waxaa ugu door roonaa, waxaan ku idhi qoladiina qurba jooggu markaad timaaddaan kollay Ina Rayaale waa u tagtaane aan dabeecadihisa wax kaaga sheego. “u tagi mayo” buu yidhi. Yeelkee iska dhegeyso baan idhi.

Waxaan idhi markaad u gasho ciddii kaaga horreysay baad ama hadlakiisa ama wejigiisa ama ficilkiisa ka garanaysaa. Waxaan idhi markaad u gasho

· Hadduu Habar Awal kula caayo ama ka cawdo oo yidhaahdo “xaafad halkan ah iyo
labadeeda joornaal baan khaati ka jogaa. Cawil baa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo Berbera wixii dekedda galbeedkeed ka xiga Adan Ciise cidi kuma weheliso.Kuxigeenkii baa kaaga horreeyey

· Hadduu dumarka Kulmiye iyo xaasaska kulmiye wax ka sheego Cabdillahi Ducaale ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu kuugu dhaarto inaanu jirin nin Dhulbahante ah oo Somaliland aaminsane. Qaybe ayaa kaa horreeyay.

· Haddaad u gasho isagoo kaalkulatar(calculator) ku foorara oo gawdaa ku haya. General Nuux baa kaaga horreyay oo xisaabtii caaglaha ayaa is qaban la’.

· Markaad u gasho haddaad aragto isagoo shandad ku sii riixaya miiska hoostiisa. Cali Xoorxoor baa kaaga horreeyay.

· Hadduu markaad u gasho ku yidhaahdo xoghaynta. “axmedow hadda orodoo inta guri ee dhismuhu ku socdo shacabka soo qor.” Siciid Sulub baa kaaga horreyay oo xisaab qalday.

· Hadduu yidhaado Qof sharciga ka weyni ma jiro waa in la xidhaa iyo hanjabaad. Cali warancadde ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu ku yidhaa waa inoo berri meel baan waxoogaa ka sugayaa. C/raxman Farax sugaal baa kaaga horreeyay.

· Hadduu Habr Jeclo wax yidhaahdo oo ku dhilo Xaji Cabdi Waraabe ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu Maraykan kaaga sheekeeyo oo yidhaahdo Republican ka ayaa inoo wanaagsan oo ina ictiraafayay. Sacad sheikh baa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo. Axmedow kiniinkii madax wareerkaa ii keen. Jug-soo-dhacay baa kaaga horreeyey oo deymankii xisbiga iyo lgacayowgii crruuraha iyo dadka aaska ka sii dareeray ee la soo duwey ee la yidhi xisbiga ayay ku soo biireen lagu kharash gareeyay.

· Haddaad aragto isagoo fayl buluukiya la taagan. Maxamed Baarjeex baa kaaga horreeyay oo jagadiisii shacabka arjigeedii 250 aad ee uu us oo qortay weeyaan.

· Hadduu Iraan kaaga sheekeeyo iyo sida adhigeena loogu iib geyn karo. Adan Baradho oo beri wefti Rugta Ganacsiga ah ku tegey Iran baa kaaga horreeyay.

· Haddaad u gasho isagoo leh. Bal yaa isagaa waxaa u dirtay? Ina xaaji Daahir baa kaaga horeeyay oo arrimo aan loo diran daf iska yidhi. Mana eryi karo oo Xaaji Daahir buu ka baqayaa.

· Markaad u gasho hadduu wejigiisa qushuuc ka muuqdo iyo farxadi oo isha bidix yareeyo isla markaa aad moodu inuu ku dhaafsiisan yahay. Badhasaabkii Boorame ayaa kaaga horreeyay oo hawshii uu Maxed Case iyo Habar Cafaan ka qabtay iyo siduu u kadeeday uga sheekeeyay.

· Haddu markaad u gasho yidhaahdo. Axmedow(xoghaynta) tigidhka London waa imisa. Axmed Xaashi , wasiir ku xigeenka qorshaynta ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu kaaga sheekeeyo sida loogu baahan yahay in xukuumaddu dhulka ay leedahy ugu baahan tahay inay lacag ku bedelato oo hawlo ku fuliso. Ina Aw Siciid baa kaaga horreeyay.

· Hadduu af Ingriisi kugula hadlo. Cali sanyare ayaa kaaga horreeyay.

· Hadduu ku yidhaahdo ictiraaf looma baahna ee dhaqaale ayaa ka horreeya. Xasan Gadhweyne oo sheekhii Kuwait war ka siday baa kaaga horreeyay.

· Haddaad u gasho isagoo taagan oo jeebka surwaalka oo soo baxay dib ugu celinaya. Buur madow baa kaaga horreeyay oo baadhay.

· Hadduu kuu sheego cidii mafriska idinla fadhiday shalay iyo waxay lahaayee. Ibraahim Yey baa kaaga horreeyay.

· Hadduu yidhaahdo Axmedow lambarkii Muxumed Aw Axmed ii dhiib. Oday Saleebaan baa kaaga horreeyay.

· Hadduu faylkii xisaabta gurmadka dedegga ah dalbado Axmed Daud, agaasimaha Guud ee Maaliyadda ayaa kaaga horreeyey oo u sheegay inaan lacagi ku jrin xisaabtaa.

· Hadduu ku yidhaahdo Kulmiye nin jecel iyo nin neceb ba waa qaran dumis. Xasan Mawlid baa kaaga horreeyay oo ku yidhi. Madaxweyne xisbiyada qaranku waa xisbayadeenii taageerayaashooduna waa umaddeenii oo dad walaalo ah ayaynu nahay.

· Haddaad wax Alla wuxuu ku hadlayo garan weydo oo aad af Xabashi mooddo oo inamo yaryar oo la xidhay oo rabshad waday oo xaafadaha Xawaadle iyo Koodbuur ah,iyo mu’aamarad isaga lagu waday oo la fashiliyay iyo wax la mid ah oo aan sakaaro ka biirsan oo been ah kaaga sheekeeyo. Cabdillahi Cirro ayaa kaaga horreeyay.

Markaan halkaa marayo ayuu yidhi. Waar illayn ninka baastada ayaa ka gubata, muxuu doorasho ku doonayaa haddaa? Maxaad u jeeddaa baan idhi. Wuxuu yidhi. Dhanka qurbaha qofkii wax ma tare ah ee aan waxba lagu hallayn Karin ayaanu nidhaahnaa baastada ayaa ka gubata waayo meesha raga ayaa wax kariya markaa baastaduna inyar bay ku bislaataa biyahana waa laga miiraa ee lama liqsiiyo. Waxaan ku idhi anagu wax ma karinee waxaanu nidhaahnaa “ceesaan ama waxar jabtay lagu aamini maayo qofkaa.”

Waa inoo qoraalka xiga haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Ma Darroorin Baa Aqal Loo Dunshaa

2009-09-29T15:44:00.000-07:00

Ma Darroorin Baa Aqal Loo Dunshaa

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe:Horta intii khilaafku socday oday guurtida ah oo kuwii Ina Rayaale la sida sharci darrada ah ula socday ka mid ah ayuumbaan anigu ku qoslay isaga iyo islaantiisii waxa kala qabsaday.
Doolaal:Oo muxu sameeyay?

Dubbe:Markii habeenkii jimcihii arrintu kululaatay ayuu odaygu yar baqday. Islaantii tii buu u yeedhay:

Odaygii:Naa Dahaboy bal kaalay. Naa caawa guri meeshaas ah oo raggii lagu ururiyay ayaan u hoyanayaa hawl baa jirta ee “dardaaran waa inta ifka la joogo eh” bal kaalay.

Dahabo:Bisinka iyo yaasiinka. Ee maxaa dhacay ee la dib jiraysaan jimcayaashan galay?

Odaygii:berrito salaada ayaanu mooshin gelaynaa.

Dahabo:Looshin gelaynaayaa? Looshinku ma kan la yidhi berkad baa la yidhaahdaa oo hablahan yar yar baa isku caseeya. Naa xaawalay islaameed maxaynu wax walba maqli. Ee ma da’dan baad looshin gelaysaa. Cimraagaasaan jiray oo waxaan sixin ahayn korkayga ma marin. Ee awalba jactad weyneyde yaanu dubka iyo diirku ku kala siibanin.

Odaygii: Waar maxay ku hadlaysaa wuxu?Naa mooshin baanu ku nidhi.

Dahabo: Mishiin aah? Maxaa mishiinkiina helay miyuu xumaaday?

Odaygii:Naa mooshin baanu ku nidhi mawtal qafle ku dilye. Qoodh iyo xero dhegahay ka fayoobeyde iyana beeshay.

Dahabo:Ee mush mush layne xaggaa nooga baydh oo meeshaad ku dhaxayso ku dhax. Mooshinku waa maxay?

Odaygii:Naa wax garan mayside arrimaha Guurtidu ka shaqayso ayaa mooshin la yidhaadaa. Eeg. marka raggu geedka fadhiyo hawsha uu hayo “Arrin” baa la yidhaa. Marka Guurtidu xafiiska fadhidana af Carabi baa loo bedelaa “Mooshin” baa la yidhaa.

Dahabo: Wegerey! Awowgay Muumin farjarow. Oo dabadeed awalba haddaa mooshineynayseen maxaa maanta dibjirnimo iyo dibbood keenay eel ala dhaxayaa? Ee muraadkaaga sheego beryahaaba inaad waxaa soo wadato waan arkaayay khuuradaada eh. Naayaadhaheen. Inaan ka sokeeyo oo aan ka shisheeyo ayaanu ogayn.

Odaygii: ee iminkaad meel kale isku qaadiye , gaadhi baa ii soo socda oo i qaadaya eh waxaan ku idhi . haddiiba arrinku xumaado oo wax dhacaan oo geeri loo simane waxba dhacaanba. Dhawr arrimood baan ku sii farayaa. Hortaa inankaa weyn waad ku hadal xuntay ee talada reerka faraha uga qaad oo inuu nin weyn oo 30 jir ah yahay ogow. Qoladii inanta soo doontay markay soo diyaar garoobaan dhakhso ugu rara. Ninka Cawil la yidhaado ee wasiirka ah lacag yar oo ku raagtay oo kaga hadhsanayd mooshinkii hore inanka muxumed uga dir oo ta mooshinkana soo raaci dheh. waa mid labaduba go’anyihiin oo Madaxweynaha wuu ka soo qaadaa anagana nama soo gaadhsiiyo eh. Baloodhkii ilma Siciid Cabdi dhankan bari ka xigey file-kiisi shalay baan xoghaynta madaxweynaha u geeyey. Mooshinka dabadii baan saxeexayaa ayuu yidhi. Isna ka soo qaada. Waxa kale aan idinkala ballamayaa. Kursigaasi yuu wareegin. Nin wal oo golahaa ka baxayba inankiisii baa bedelay. Inankaa muxumed kursigaa ha ku fadhiisto. Waxa la odhan da’daadu waa intee? Yuu odhan waa sodon oo runta sheegin ee 45 inuu yahay ha ku dhaarto....

Dahabo: Bisinka, bisinka. Ma been buu dhaar iyo milad ku mari? waataan goblamaa gabbal baas noo dumaa inaanay dhacayn.

Odaydgii: Naa dhegeyso waqti ma jiree. Nin waliba sidaasuu ugu dhaartay. Ina Booshcade miyaanad arag? Kulli waa waa isku mid. Waxa kale oo aad tidhaahdaa, xukuumadda ha ka hor iman. Mooshinada ay wadato, haa waxaan ahayn yaan lagaa maqlin. Mooshinadu masqare maaha. Waa kuwaan kuwaan ku soo koriyay ee aan intaa ku soo leekaysiiyay. Waa kuwa waxaas oo dhul iyo hanta aan ka sameeyay. Maya yaan lagaa maqlin dheh. Gaadhi waakan. Naa waydinkaa aan isa saamaxno. Soo duceeya. Salaamu calaykum.

Doolaal:Wallahi oday caqli miidhana ayuu ahaa.

Dubbe:Waxa kale oo isna iigu darnaa nin mujaahidiinta ka mid oo cadhaysan ayuumbaa daf i soo yidhi anigoo meel koob shaaha ku cabaya. Kuye. “waar bal warran. Waar arrin waa xunyahay bal tali maanta Dubbow.” “oo side wax u jiraan?” Kuye:

Dubbow iga su’aal
Dalkaan aawadadii
U dagaalamee
Dhiig u daadshayee
Dadkii ila dhashiyo
Wuxuu diric lahaa
Dab u saarayee
Dambas ay noqdeen
Dib haddaan mar kale
Waa deeq Allee
U dadaalayoo
Dadku hays cafshee
Nabad daajiyoo
Degelkii madhanaa
Dawlad uga dhisoo
Kuwii ii darraa
Mid ka doortayoo
Daadihii idhoo
Dalag raadiyoo
Diihaalka reeb
Daacad baan ahoo
Midho duubaniyo
Daray baan liqee
Markuu degay kursiga
Dabadii la helay
Hadduu diirka sare
Daahayska rogay
Hadduu daallin yahay
Hadduu dagay xaqii
Diinlaawe yahay
Daldalaaya been
Hadduu yahay dillaal
Hadduu doolar rabo
Hadduu cunay dalkii
Dekedii madhsaday
Hadduu dalamsadoo
Daarii Hindida
Wada diray dhammaan
Isagoo dibbiray
Oo daaco wadhay
Hadduu daalac rabo
Hadduu xeer derderay
Hadduu qubay distoor
Hadduu daayacoo
Ictiraafka dilay
Duqay iyo carruur
Haduu laayay dumar
Dawgii wacnaa
Hadduu diiday samo
Doorashada xorta
Durkistoo wagtiga
Dheeraad ku daray
Degimaayo yidhi
Dulqaad iga dhamaa
Waxa maanta daran
Dariiq kale lahayn
Dani ay tidhaa
Lama sii dib dhigo
Deg deg waa u qabo
Ma dagaalamaa?
Digtaatoor kibriyo
Daaquud laysyadii
Jabhaddii darrayd
Ma diyaariyaa?
Dirays maw xidhaa
Dabka maw qubaa
Duhurkaba halkaa
Ma ku soo dabraa
Dambiguu galayna
Maw daliiliyaa
Dadweynaha hortii
Deldelaad sudhaay
Ma ka daalibaa?
Mise waan degaa
Colaad la dumoo
Dabkeed lama shidoo
Dadka lama qaxshee
Daw kalaan maraa
Qaylo aan damayn
Afkaan gacan daraa
Dunidaay hayaay
Doorkan noo kacay
Diiwaangelin saxaay
Doorashada qabtaay
Dawan baan tumaa

Doolaal:Oo markaa maxaad adigu ku jawaabtay?

Dubbe:Dee anig ma gabay baan aqaan waxaan ku idhi. Waar dagaal layne ninyow meesha ha nagu cawarin aanu kaa qayilnee. Intan yarna waan u raaciyay.

Dayibow jawaab
Bino daarti aad
Dabaqyada dhistee
Duunyo waxaad lahayd
Ku daqiiqday maal
Deg markaad is tidhi
Dusha meel hadday
Ka dillaacdo oo
Cirka soo da’iyo
Soo dayso roob
Saw inaad dawada
Deg deg raadisoo
Wax dabooli laa
Daamur iyo camuud
Doontoo heshaa
Daw maaha wacan

Inaad cadho duddoo
Dibnaa ruugto oo
Dubbe iyo birweyn
La duul fuusho oo
Deyrkiyo guddaa
Derbiyada ku yaal
Daaqad aan wax qabin
Daakhilkow riddaa
Dambas kaga dhigtaa
Miyay kuu dan tahay
Alla dooriyow
Ma darroorinbaa
Aqal loo dunshaa?

Waa inoo qoraalka xiga haddii Eebbe idmo.

A.Geeljire

“Wax Isweydiini Ma Xumee.........”

2009-09-14T16:20:00.000-07:00

DALJIRE - “Wax Isweydiini Ma Xumee.........”

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe:Horta bal dadkii Ina Rayaale laayay faataxada u mara. Ku dhaawacanna u duceeya. Aamiin.

Anigu waanigii ramadaanta noqon jiray suxufiga ee waraysiga Ina Rayaale la yeelan jiray. Markaa doorkan isgaaba shir jaraa’id qabtay oo Allaba waa sahlay...

Doolaal:Waar iminkaad Ina Rayaale isku qaadiye qoladan Ina Xaabsade ka daba hadashay ma idinkaa soo abaabulay?

Dubbe:Waar noo kaadi ninyow maalin ina xaabsadadahan maalin walba sii saqiiraya laga hadlo ma joognee.

Doolaal:Oo waayo?

Dubbe:Ina xaabsade arrinkiisu waa kii islaantii Majeerteen ee ganacsata ahayd ee Dubai tagtay oo kale.

Doolaal:Maxay samaysay?

Dubbe:Dubai bay safar ganacsi ku tagtay markaasuu askari laanta socdaalka ahi madaarka ku weydiiyay baasaboorkii. Way u dhiibtay. Wuu kala furay. Kaan imi,xisaab miidhan baa ku qoran, sawirkeediina kuma yaal. “eesh haadaa?” (waxani waa maxay?) buu su’aale. “Heedhe bal du’.” Bay tidhi. “Waar waa la ba’ay. Maandhow iska keen kaasi waa kii xiisaabtu iigu qornayde. Waakan kii saxa ahaa ee fiiri.” Bay tidhi intay mid kale u dhiibtay. Iminka Ina xaabsade intuu aamusnaa aamusnaa ayuumbuu isla kacay oo yidhi. “sida Dastuurku dhigayo madaxweynaha xil-ka-xayuubin laguma samayn karo sanadkiisa ugu dambeeya xilka.” Markii la weydiiyay na tusna, distoorkii Puntland ayuu soo dhuftay. Markay la yidhi waa sideena. Sida islaanta ayuu yidhi. “ ‘aar ma la ba’ay. Waar iska keen waa kii Puntiland eh. Belayaada jeebkan kale ayaan ku ogaaye kan yaa ku riday? Ma gabadhii dharka ii dhaqday. Mindha kii Fadaraalkana jeeb qaldan bay iigu ridday heedhe? Fanto ku dishay waa na kashiftay ay.”

Doolaal:idinku ninkii idinka soo horjeesta waxba u reebimeysaan dee.

Dubbe:Waar aan war saxaafadeedka kuu wadnee dhegeyso. Su’aalaha dhegeyso.

Doolaal:maxaan dhegeystaa Madaxweynuhu su’aalo in la weydiiyo wuu diiday eh.

Dubbe:Yeelkee dhegeyso anigu waan qortay su’aalahayga ee isgaa ka cararay eh. Anigu dadkaan u sheegayaa. Sidan bay u dhaceen:

1. Madaxweyne, shir saxaafadeed baad qabatay wax cusbna maad sheegin ee eedaynta mucaaradka iyo wakiilada ayuumbaad ku dheeraatay, wax niyad wanaaga maad muujin, hadal wanaagsan oo soo jiidasho leh maad odhan. Cuqdad iyo daciifnimo ayaa kaa muuqatay. Maxaad u qabatay shirka ee muraadkaagu ahaa?

2. Berigii hore markaad muwaadiniinta layso waxaad odhan jirtay “ciidanku qalabka ka -hor -tagga mudaharaadka ma haysto ee xabbad nool buu ridayaa. Hadda qalabkii waad heshay oo illa suntii qiiqa waad haysaa ee maxaad dadka u laysay ee aad xabadda nool ula dhacday?

3. Dhallinta waxaad tidhi “ nin kursi doonayaayi yuu idiin soo saarin xabbadda..” iyana waxay leeyihiin “nin kursiga ayaan khasab iyo xabbad ku haysanayaa leh sida Rayaale ma oggolin.” Sidee isugu keenaysaan?

4. Waxaad tidhi “dhiiggiina difaaca qaanka oo qudha u daadiya.” Difaaca Distoorko miyaanu difaaca qaranka ahayn?

5. Waxaad tidhi. “waxaan micno lahayn ha ku dhimannina oo haw soo bixina.” Haddaad ogtahay inaanu macno lahayn maxaad dadka ugu laynaysaa waxaan macno lahayn?

6. Waxaad tidhi. “tuug baanu laynay markii mudaharaadka.” Haddii tuug la laynayo waxa la leeyahay adiga tuug kaa weyni ma jiro oo qarankii oo dhan baad ku tagri fashay ee maxay askartu kuu dili weyday adiga?

7. Had iyo jeer waxan kaa maqlaa oo aad ku faanta “Shirguddonka Wakiilada anigaa berigii u tanaasulay bay ahayd oo u ogolaaday inay noqdaan shirguddoon” maxaa faanka beenta ah kuugu wacan illayn golaha mucaarad baa aqlabiyadda haysta oo cod ku doortay sida nidaamku yahay eh? Ma beentaadaad rumaysataa?

8. Had iyo jeer waxaad tidhaahdaa “albaabkaygu wuu furan yahay” hadddaba haddii marka albaabkaaga laga soo galo ee lagula xaajoodo aad laba isku darsatay. 1) inaan waxba kaa go’in iyo 2) inaad wixii lagu heshiiyo ka baxdo oo aanad cahdi lahayn maxaa baasee albaakaaga laga soo doonayaa? Ma kuraasidan xun xun ee aad sidii islaamaha bacda ku xidhay ayaanu daba dhididkooda wax ku falaynaa?

9. Haddaad nin talo oggol tahay sidaad ku andacooto, adigoo weligaaba diiwaan gelin isku dhejinayay oo lahaa waa sharci haddii aad isku qancisay inay diiwaangelintu qaldan tahay maxaad dadkan talada kula leh ugu yeedhi weyday ee aad u odhan weyday sidan baan wax u arkaa ee maxaynu yeelnaa ee inoo dan ah? Miyaanay taasi munaafaqnimo ahayn?

10. Had iyo jeer caalamaka ayaad wax nooga sheegta. Ta u dambeysay waxaad tidhi. “baarlamaanada caalamku way si dilaan oo waa caadi.” Miyaad aragtay weli baarlamaan askar loo soo diro oo laga qufulo golahooda? Ta kale caalam maad arag, waxna ma akhridid, laba goor baad debedda u baxday oo marna lacag aad naga xadday baad ilko ku soo gashatay marna dumar tuweysaya ayaad London ku soo daawatay waa maxay caalamkan aad nooga sheekaysaa horta? Waxaan ilaabay markii kale ee Djibouti baasaboorka u doonatay.

11. Waxaan maqlay beri baa Xaaji Cabdikariim Xuseen(waraabe) ilaahay caafimaad ha siiye, qolo Habar jeclo ahi u tagtay oo caddaalad xumo lagula kacay reerka uga cawdeen. Wuxuu ugu jawaabay. “Habar jeclooy haddaa caddaalad doonaysaan horta dhinta. Aakhiro ayay caddaaladi jirtaaye.” Iminka Ina Rayaalow saw arrinkaagu maaha haddaa caddaalad doonaysaan horta xabaddayda u soo badheedha?

Doolaal:Waar naga daa waxaasi su’aalo maahee. Sheeko kale keen. Waa maxay qabyaaladdan iyo afxumadan aad suxufiga ku sheegaynaysaa?

Dubbe:Albaabkaygu wuu idiin furanyahay ciddii su’aalo dheeraada rabta. Anigu ma waxbaan dhimay sidaan wax u arkayay ayuumbaan sheegaye. Waar bal kaalaya...

Waa inoo qoraalka xiga haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

“Haddaan Dhergo maba tago”

2009-08-29T17:36:00.000-07:00

Daljire - DALJIRE

“Haddaan Dhergo maba tago”

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe:Horta nimanyoo waanigii Ramadaanta qaadka iska deyn jiray ee mafrishkana fasixi jiray laakiin markaan arkay cid kale iska daayoo Guurtidii oo fasax tegi weyday ayaan anna idhi mafrishkii xidhi mayo oo kalfadhi aan caadi ahayn baynu gelaynaa, codna loo qaadi maayo. Bal horta aan daaqadda inaga xidho.

Doolaal:waar sidaad leeday? Ha nagu xidhin daaqadaha waa kulayle. Taraawixiidii baanu ku soo yar kululaany eh. Halkuuse qiiqa sigaarku ka baxayaa haddaad nagu arjunto meesha?

Dubbe:waar u kaadi waxba ma ogide meeshu waa waddo eh.

Dollaal:oo waayo hadday tahay? Sawtii weligeedba ahayd ee daaqadahu noo furraayeen.

Dubbe:waar dumar baa meesha mara nninyow.

Doolaal:Muxuu ku hadlayaa? Oo hadday maraan waayo.

Dubbe:Sawtan la yidhi dumar askar wata oo Madaxtooyada ay saaxiib yihiin ayuumbaa daf ku soo odhanaya oo kan ii xidha ayuumbay odhanayaan Daahir buu sawirkiisa ka sii jeestay ama wax ku yidhi dabadeedna meel aad martay lagu arki mayo. Ta kale waxaan garan waayay marka la leeyahay “dumar mataxtooyada la saaxiib ah” waa maxay? Side madaxtooyada dumarku ula saaxiibaan? Wallaahi inaynu UDUB wax walba ka maqli.

Doolaal:Waar waxaad sheegayso garan maynee daaqadaha naga fur.

Dubbe:Horta laba arrimoodba way iga qosliyeen doorkan. Dhallinyaradaa saxafadda ee bixisay ereyga “dumar Madaxtooyda la saaxiib ah.” Iyo maahmaahdii Abiib Timacadde ugu maahmaahay Ina Rayaale ee Haatufna sawir gacmeedka ka samaysay.

Doolaal:Oo maxay ahayd?

Dubbe:Wuxuu yidhi. “ninbaa maqaaxi (hudheel) awlal hilib ah ka dalbaday. Markuu kii liqay ayuu mid kalena dalbaday oo liqay. Lacagtii keen baa la yidhi. “ma hayo, waanan gaajaysnaa” ayuu yidhi. Haddaad mid cuntay oo gaajo kuu geysay lacagna aanad isku ogeyn maxaad ka labaad kuu geeyay baa la yidhi. Orodoo iska tag oo hadaba na dhaaf. Intuu dharkii la baxay ayuu yidhi. “haddaan dhergo maba tago illaa aan .......................”

Doolaal:Ma halkaasaa maraysaan oo waxasaa ku hadlaysaan?

Dubbe:Waxaan ku weydiiyay nimanka odayaasha ah ee xildhibaanada maxaa helay? Anigu rag waaweyn oo sharaf leh ayaan ku iqiine sidee wax noqdeen?

Doolaal:maxay sameeyeen? Haddii meesha laysu joojin waayo saw inuu raggu wax iska celiyo maaha?

Dubbe:Waxa la yidhi wax allaale wixii qaad lagu raro haddu gaadhi yahay, hadduu dameer yahay iyo hadduu dad yahayba wuu ka dheereeyaa kuwa kale ee la midka ah. Iminka bal amarka Ilaahay qof alla qofkii Ina Rayaale arrin la wadaagaa maryahuunbuu dhiganayaa oo odhanayaa “maba tago haddaan dhergo” Bal raggan wada qandaraaska iyo kirada iyo hantida umadda wada jaqaya ee ay ahayd inay iyagu nabadda ilaaliyaan ee iyagii dagaalka abuurya day? Miyaanay Aakhiru samaan ahayn?
Waxa kale oo aan la hadlayaa saddex xildhibaan oo aan aad u jeclahay laakiin beryahan aan waxba ka garan la’ahay oo buuqan uu ku dhex jira. Waxaa idhi:

Caligaa(gabiley) dhako xiir iyo
Dable xoolo-cir-doon iyo
Dar kaloo ka xunoo
Xuunsho soor la wadaag ah
Qalbigaan ka xidhoo
Xanaaq iima hayee
Xildhibaanada qaar
Siduu xaal ka noqday?
Geesigii Axmed Xoor (Weysacadde)
Een xorayntii ogaa
Xaq siduu ugu hiishee
Xabadii ku dhacaayay
Xagluu ay go’an yiin
Xisbi waa la galaayoo
Xor baa loo yahay taase
Kuwii xaabshay boqnaa
Sawkan xeelad ku raacay
Ee fulinaaya xumaanta
Siduu xaal ka noqday?

Huruuf way ku xantaane
Wejiguu yar xabuuso
Qofaan xaalad aqooni
Xanaaq buu u tirshaaye
Xuseen waa oday weyn(xuseen ismacil)
Waa xabiib dadwedeen ah
Anigoon xistiyaynin
Xubiguu waddinkiisa
Xabadkawgu hayaana
Xisaab wuu ka batee
Sawtan xaajo ka hoostay
Uu Sidii qaalin xumaaday
Oo xagaa dib ka qooqay
Xodhxodhuun guriyee
Xiisadaa kiciyee
Xaruntii burburshee
Golahii xannibay
Siduu xaal ka noqday?

Xildhibaan Sanqalaawe
Nin xurmeeya dadkoo
Xanaanshoo wax taro
Xariir oo gob ahoo
Xishoodaan ku iqiine
Sawkan xaytay maryaayee
Xayadii ka tegee
Xunbaduun qubayee Xadhkihii jarayee
Xeerarkii ka gudbay
Siduu xaal ka noqday?

Doolaal:iska dhaafoo waxaasoo waataa afka gacanta geliseen ee dunidaay na soo gaadh lahaydeene horta ma laydin yidhi Rayaale la bedeli maayo ee sheeko kale keena. Maxaydin yeelaysaa iminka?

Dubbe:’aar anaga taa cidi nama odhan kartee. Maxaad u malaynaysaa dhexdhexaadinta Guurtida iyo Salaadiinta?

Doolaal:Oo maxaad qoladii kale ee saxaafaddu abaabushay uga tagtay?

Dubbe:qolada saxaafaddu iyagu waxay la kulmaanba waa dhexdhexaad eh bal adigu maw malaynaysaa Xaaji Cabdi,Gacan,Muxumed Aw Axmed iyo Dheeg baa dhex noqonaya? dee waa haddii dameero geel dhalay la arko. Ta kale markaanu Ina Suldaan Cabulqaadir,Buro-madow iyo Dakharre ergo dhex ah u qaadanayno maanu Cawil,Cirro iyo Jaamac Biin ergo u qaadano. Ma waxbaa noo dhiman.

Doolaal:Oo maxaad u deedafeynaysaa haddaa ma ku macaaradka ah ayaa dhex noqonaya?

Dubbe:waar horta anigoon adayaasha xumaanba oga jeedin haddana nin aan maalin qudha sidii Ilaahay u abuuray dhex noqoni siduu dhex u noqonayaa waa yaabe? Miyaanay su’aal meesha ku jirta ahayn adeer.

Waar dee haysu kaaya dhegeysanina ee nook ala fura maragga.

Doolaal:Wax kale ma haysaa?

Dubbe:Haa oo waxaan hambalyo u dirayaa taageerayaasha labada xisbi ee Kulmiye iyo Ucid ee sida nabadgelyada ah u soo baxay iyo ciidanka Booliska oo doorka koray. Imisaanu lahayn waxba dhici maayaan haddii xukuumaddu xabbadda joojiso.

Waa inoo maka xiga haddii eebe idmo.
A. Geeljire

Hal laba ku dhufo

2009-08-29T15:59:00.000-07:00

DALJIRE

Hal laba ku dhufo

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Ma maqashay maahmaahda la yidhaa “hawraareey ninna si kuu yidhi, ninna si kuu qaaday?”

Doolaal: That is called misunderstanding. Is maan dhaaf baa la yidhaa.

Dubbe: Waa markeenii. Weligaabaad markaad maqasho gaalo weftiya ayaa timi ama soo socota aad Ingriisi sheekheedu dhintay oo daxalaysatay ugu tijaabin jirtay aniga.

Doolaal: Go ahead. Muraadkaaga sheego Ingriisida waa la bartaaye.

Dubbe: Horta wax barashadaasaan ku xusuustaye waxa la yidhi oday Ina Cabdi Xaabsade oo ka mid ahaa raggii iyagoo fardo fuushan oo qoryo sita iskuulada la qoray baa macalinkii xisaab u dhigay oo yidhi. “hal laba ku dhufo.(1x2) markaasuu ku jawaabay “dee ku dhuftay oo afar qaaday ee maxaad ka sheegey aad.” Hal laba dhengadadood gogga u geli buu mooday. Is maan dhaaf baa la yidhaa. You understand?

Doolaal: The camel boys are stupid and cruel. They beat the animals. Geeljiruhu waa xayawaan. Xoolihii bay ul la dhacayaan. Inay naf leeyihiin miyaanay ogeyn

Dubbe: Bal ka cid stupid ku sheegaya eega? Waar dhegeyso. Mid yaroo isna ciyaalo iskuul ah oo ololahii reer miyaga loo diray baa odayadii uu wax u dhigayay isagoo u jeeda qora, yidhi. “koofiyad dhig.” Waa iska bixiyeen oo dhulkay dhigeen. “cimaamad dhig.” Waa dhigeen iyana. “shaadh dhig.” “waar ma reer baynu oodaynaa intay yidhaadeen bay iyana bixiyeen. Markii dambe ayuu yidhi. “macawis dhig.” “aar kani macallin maahee inaga keena bay yidhaahdeen oo dareereen. Intaana waanu garan weyney.

Doolaal: what you mean? Maxaad uga socotaa iminka?

Dubbe: waxaan uga socdaa bal dalkan dhan ee cid cid af garata laga la’ yahay ee kolba Ina Rayaale dhan u tukinayo eeg. mar wal oo wax qaso anaguna waxaanu u qaboojinaa arrinta dalka iyo dadka wanaagooda ka taliya isna wuxuu u qaataa inuu naga adkaaday oo kibir baabu ka sii qaadaa. Iminkana Jamac Sweden kii digaagadda cunay ayaabu helay oo markhaati beenaale la garab taagan. Haddaba horaan wax walba u dhignay oo wax dambee oo aanu dhignaa naguma hadhin ee waa halkii Ina Cigaal eh (AHN) “qaawanaanta ayaynu isku arkaynaa.”

Doolaal: What chicken? Jaamac Sweden ma xoor baa waa maxay digaagaduu cunay?

Dubbe: Haddaanu xoor ahayn waa maxay baalashan digaagga ee afkiisa ka soo jeedaa? Horta Jamac Sweden iyo magaca Peace la yidhaa ee gaaladu wadato laysma tuso. Beri buu ka shaqayn jiray hay’ad la yidhaahdo Life and Peace oo gaalo leeday. Musuq buu dabada u qabtay. Xisaab celin buu soo dallacay. Gaalkii baa hal laba si kasta ugu dhuftay oo xisaabtii baa is qaban wayday, ama aan idhaahdee, afar qaadi weyday. Dib buu ugu soo celiyay. Mid ka daran buu haddana jaamac soo dallacay. Gaalkii baa waraaq Nairobi uga soo qoray sadar keli ah. Wuxuu yidhi. “Dear Jama; please eat the eggs but do not eat the chicken.” (beedka cun jaamacow oo digaagadda ha cunin) Haddaba tii buu Interpeace na ula yimi.
Doolaal:Which comes first, the chicken or the egg? Keebaa dunida ku soo horreeyay ma beedka mise digaagadda? Waar qoladiinan mucaaradka ahi doorasha soo gala haddaydin wax isla haysaan hadalka iska daayoo

Dubbe: Waar muxuu ku hadlayaa wuxuu? Halkeed inoola kacday? Horta eraygan mucaarad cid gaar ahi ma leh. Anagu xukuumadda ayaanu mucaarad ku nahay idinkuna golayaasha baarlamaanka ayaa mucaarad ku tihiin ee la soco. Doorashadana Ina Rayaale runta maruun u sheega oo waxaad tidhaahdaan Mugabe ma tihid, Ismacil Cumar Geele ma tihi, Meles Zenawe ma tihid ee wixii inoo wada dan ah yeel oo diiwangelinta yeel.

Waa inoo qoraalka xiga haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Guurti Baa Dhex ah?...Hayga Qoslin

2009-08-29T15:54:00.000-07:00

DALJIRE

Guurti Baa Dhex ah?...Hayga Qoslin

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Afar Cali wax dhaha maanta nimanyow.

Doolaal: afar Cali oo maxay ah? Waar iska qayil Caliyo layne.

Dubbe: Cali Maarshaal in Ilaahay u naxariisto oo qabriga u nuuro oo jannadii geeyo dhaha oo faataxada u mara.

Doolaal: Faataxa. Amiin...

Dubbe: Cali Biikalo isagoo nool oo inna dhex jooga haddana faataxada u mara oo u duceeya.

Doolaal: Ma qof nool oo faataxada loo maro ayaad aragtay?

Dubbe: Qofkii aad jeceshay ayuumbaad ama u ducaysaa ama waanisaaye faataxada u mar baan ku idhi.

Doolaal: Soco.

Dubbe: Cali Guray oo saaxiibkay ah waxaad tidhaahdaan Afhayeen UDUB noqtay ee Nag-nagle UDUB ha noqon, waa naga talo eh.

Doolaal: Waa maxay Nag-nagle UDUB?

Dubbe: Adigu isagaa garane dheh uun.

Doolaal: Dee waanaan odhanayn.

Dubbe: Cali Warancadde oo isna saaxiibkay kale ah waxaad tidhaahdaan awrkaaga awrka Cawil ka fur.

Doolaal: Oo awrka cawil ma dadkuu cunaa?

Dubbe: Adigu hadalka badan maad iska dayn oo waxaanu ku nidhaahno dheh uun maad odhan? Haayoo Awrka Cawil meel wanaagsan geediga ma furo. Waar Calow mustaqbalka dheh. Caloooooooooow beelaha Somaliland oo laysku diraa dawo ma leh. May maqlaysaa?

Doolaal: Waar wax kale ma haysaa?

Dubbe: Haa. Waan hayaa. Waxaan hayaa wax kaa qosliya hadduu kugu hadhay gawso xumeyde.

Dolaal: Waa maxay?

Dubbe: ma maqashay Xaaji Cabdi iyo xubno kale oo leh Guurtidu dhexdhexaad ha noqoto?

Doolaal: maxaa taa ku jaban?

Dubbe: Weligaa miyaad aragtay Xaaji Cabdi oo dhex ah isago dhanka xukuumadda u wada mooyaane?

Doolaal: Dee saw oday maaha?

Dubbe: Waar dhegeyso illayn odaynimadiisa kamaanaan hadal eh. Hadalka ha duwine. Xaajigu markuu leeyahay dhex noqda inyar ka hor go’aankii Ina Rayaale diiwaangelinta ku laalay buu ku taageeray weliba wuxuu yidhi “ninkii diida go’aanka Ina Rayaale isagaa circa roob ku og.”

Doolaal: Dabeedna?

Dubbe: Dabeed waan la yaabay dee. Xaajigii baan u tegey waxaan ku idhi awow, xaaji ma maqashay in uu Ina Rayaale habeen oo dhan u soo jeedo si uu ogaado halka ay habeenkii cadceedu gasho markay dhacdo? “waabuu soo ogaaday oo aniguu ii shegay qofka rumaysan waayaana waa qaran dumis” ayaabu Xaajigii yidhi sidaan wax kale uga filaayay.

Doolaal: Xaajiga been ha ka sheegin.

Dubbe: Horta Xaajiga iyo Ina Rayaalahan hogga cadceedu gasho soo arkay ee xaajiga u sheegay waxa ka liita dadkayaga dhegeysanayaa ee mar walba tooda ku socda. Miyaanaan ka liidan?

Doolaal: Madaxda saw in la dhegeysto maaha?

Dubbe: Waar dhegeyso waryaa madaxlayne. Ma waxaanu dhegeysanaa xisaab caanteynka Ina Rayaale iyo caqli laawayaasha la taliyaa ay ku soo fakireen?

Doolaal: maxay ku fakireen?

Dubbe: waxay isu geysteen xisaab yar oo odhanaysaa Samarroon iyo Harti codkooda inaa boobtaan cidi iska kiin hortaagi mayso oo dhankanan Ina Xaabsade ayaa ku filan dhankanan badhisaabka Awdal. Goboladada kalena badhkiina aydin boobi ama lacag ka bixiya ama xoog ku qaata oo. Haddaba dhawr goor oo hore ayay arrintayadu noqotay “Deeriyahanow ma baqateene” door Deerayahan baqan mayo ee u sheega.

Doolaal: waar muxuu leeyahay?

Dubbe: Ma waxaynu rumaysanaa Ina Rayaale oo leh dalkaan u hiilinayaa ilaalinayaa? Madaxweynaha dalkiisa ilaalinayaa tuugo uu sallaxanayo kuma ilaasho ee dadkiisu ilaaliyaa xaqooda, musuqmaasuqa ayuu iska daayaa,hantida qaranka ee uu ku takrifalayo ayuu iska daayaa,baloodhada uu iibinayo ayuu iska daayaa, daaraha uu debedda ka dhisanayo ayuu iska daayaa, dulmiga uu dadka ku xidhayo ayuu iska daayaa, caaglaha uu ciidamada kaga cuno lacagta ayuu iska daayaa,kuwii dhibaato dhex marto ayuu kala hagaajiyaa, beelaha iskuma diro, dagaaladii sokeeyo soo noolayntooda cod kuma raadsado,shaqo ayuu dhallinta u raadiyaa. Bal Gaal buu eryey wax siinayay oo taageerayay oo markaasuu inoo tusayaa inuu dalka wax u tarayo. Miyaanu inoo sheegeyn halka cadceeddu ku hoyato. Somalilandeey toos.

Waa innoo qoraalka xiga.

A. Geeljire

Kala Maan

2009-08-29T15:49:00.000-07:00

DALJIRE

Kala Maan

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar hargab-doofaarkii dawo ayaa loo helay ma maqasheen?

Dubbe: Oo haddii loo helo ma kolbaa umadda u soo iibinaysaan maxaa kaa galay waxa la helay? Mayee waxaanu hellay liiskii sirta ahaa ee wax qabadka Ina Rayaale ee uu doorashada ku gelayo ee uu Madaxweyne ku xigeenka u gudbiyay.

Doolaal: oo cid waliba wax qabadkeeda way soo ban dhigaysaa maxaa kiisa sheegay ee gaarka ka dhigay?

Dubbe: Horta anigu illayn waan aqaannaaye waxa yaabay dadkii islahaa waxbuu soo ban dhigi doonaa. Horaan idiinku sheegay intaynu inagu ka fakiranayno dal iyo wax qabad weyn isna arrimo yar-yar oo isaga ku weyn ayuu u haystaa wax qabad. Kala maan baynu nahay.

Doolaal: Adiga yaa kuu sheegay ee kaaga warramay shirkooda?

Dubbe: Duqsi gidaarka fuushanaa oo gaadhigaaga soo raacay ayaa halkan mafrishka iigu warramay sidanna wuu ahaa warku:

Kuxigeenka: Madaxweyne doorashadii waa dhowday waa dhowday. Haddii Eebbi idmayo waa inaan dadka wixii aynu qabany u soo ban dhignaa markaa bal wixii aad hayso ii sheeg aan meel isugu keeyee.

Rayaale: Qolaan la yar ballansanaaye miyaad salaasada inooga dhigtid gelinka dambe.

Ku:maya maya arrimahan oo kale Axadda ayaa la sameeyaa. Axad baa dunida la taagay. Wixii aad unkayso Axadda ayaa la qabtaa. Markaasu meded yeelanayaa.

R: Kow dhehoo waanigii Aamina Weris, xaaska Axmed Siilaanyo shaqada u diiday
Ku: maan jeclaysanne. Xaasidnimo ayay ahayd oo babul xaasidkuna waa khatar cadiim. Aakhirana xaasidka hoygiisu waa “fi Naari” naartuu ku daaimayaa.
R: waanigii Raaqiya Oomaar Caayay.

K: Istaaqfurullah. Qawlun xasanun, hadal wanaagsan baa madaxda looga baahan yahay
R: waanigii xaaskii maxamed Xaashi shaqada ka eryay.
K: Nacam nacam. Xasan Gadhweynaa ii sheegayaye
R: Inantii hay’adda xuquuqda adamaha waanigii ka xidhay hay’addii.
K: Injaaz cadiim. Nacam.go’aan wax ku oola ayuu ahaaye
R: Adna Adan waanigii shaqada ka eryay
K: Waa qodob. Ahye. Ma jeclaysan arrintaase.
R: Kuwii yaryaraa ee magacbixiintii xaafadda Cabdi Iidaan ee loo bixiyay Sheekh Muuse ka mudaharaaday waanigii laba ka dilay.
K:”Kullu nafsin daa’iqatal mawd...’baa la yidhi. Anba kuwii dhakhtarka ayaa igu maqane.
R: kuwii riiggana ku dar. Iyana labaan ka reebay.
K: Raximahumu laah. “inna laaha qafuuru raxiim wa yaqfiru jamiical dunuub.” Tii yarayd ee beerta xorriyaddana ku dar
R: yarkii darawalka xaaska u ahaa ee Abshir waanigii xidhay.
K: afkiisuu haysan waayay eh. “idal kalaamu minal fidah wal sukuutu minal dahab”
R: waanigii Axmed Siilaanyo rasaaseeyey.
K: waan ka xumaadaye
R: Kulmiye iyo Axmed Siilaanyo ayaan madaarka u diiday
K: arrinkaa Khada’ idaari buu ahaa. Maa kaan laasim. Waan ka xumaaday
R: Ina Xaashi iyo Gaboose ayaan xidhay
K: xxxmmmm xxmmmm. Way jirtay
R: Ina Suldaan Cali baan xidhay
K: Al qaanuunu fowqal kul. Cidina sharciga kama sarrayso
R: Djibouti baan baasaboor ka helay.
K: Maashaa Allaah. Khabarun saciid. Goorma?
R: Berbera....
K: waar u kaadi u kaadii.. calaa mahlak... haynugu soo qaadin.
R: Adhiilayaashii kibray baan xamagga ku dhegey
K: ma jeclayn midhkaase
R: Beertaydii Camuud baan ceel ka qoday
K: “...wa jaclnaal maa’a ku shey’in xayaa....” waa nimco eh. Oo buqdaasuu hayaa? Taydii Xamaas ku till oon baa looga qaxay.
R: Kalluunkii baa toos u dhoofa
K: Al bakhiil cadu laah. Adigaa isku koobayaye
R: miyaanan iskaraabkii badh ku siin
K: qaliil buu ahaa. A innahu qadacta min jismak. Fara guudkood
R: Xaflad dumarka ah oo londan ah oo laysku arkay baan ka qayb galay.
K: Inna kaydahunna cadiim. Waan ka cararay anigu markaan Londin tegey.

Waa inoo qoraalka xiga haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Gobolkee Dul Badan?

2009-08-29T15:39:00.000-07:00

DALJIRE

Gobolkee Dul Badan?

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar heedhee ninkii Madaxweynaha ahaa wuxuu kolba ina yidhaahdo ictiraaf baan doonay ma hadduu yidhi “ictiraafka waxa ka muhiimsan qarafaysiga”

Doolaal: Waar dee qarafaysi muu odhan ee wuxuu yidhi dhaqaalaha.

Dubbe: Oo dhaqaalahuu keenay waa maxay kolba nin carab ah ayuu wax ka soo baryaa badhna jeebka ku shubtaa badhna intuu keeno ayuu dhallinyarada ku toogtaaye?

Doolaal: muxuu toogtay ee aad sheegaysaa? Waar dee malaa ma miyir qabtid.

Dubbe: Miyaanu riiggii u carabka ka soo amaanaystay carruur ku layn oo aanu odhan inay ila maamulaan bay doonayeen oo aanu riiiggiina beertiisa Camuud geysan? Waar wixiisu qarafaysi bay ku dambeeyeene iska daa.

Doolaal: Soomaalidu waa taa dee. Haddii wax loo doonana waxay odhanayaan waa qarafaysi. Sina lagaga amaan heli mayo.

Dubbe: Waar taa iska daayo maxaa u tegi weydayn Maraykankii dadkoo dhan lagu soo casuumay ee qaddiyadeenna uga hor sheegi weydeen Guriga Wakiilada Maraykanka ee Congress?

Doolaal: Saw na odhan maysaan Sheekh Shariif iyo Puntland bay la shireen.

Dubbe: Waar jaahilnimo ayaa idn haysee meesha illaa Ugaanda ayaa lagu casuumay oo guddi baa war bixin la siinayay ee may ahayn shir. Qolaba mar bay guddida hor fadhiisanaysay oo waxay la tahay u sheegaysay.

Wuxuunbaa odhan lahaydeen waxaanu rabnaa waa sidaa iyo sidaa...ama waxay nala tahay sidaa iyo sidaa... ma maryahay idinkala hadhi lahaayeen?

Doolaal: Waar bad ha na gelin anaga. Ordoo taga dee idinku.

Dubbe: Waar weligiinba “kob caleen leh” kamaydaan soo durdurine anigu shir baan ka imi gobolada dalku isgugu yimaadeen.

Doolaal: Oo muxuu ahaa maan maqal ba eh

Dubbe: Anigaa qabtay oo gobol walba idhi cid soo dirta. Ajandahuna wuxuu ahaa

“gobolkee dul badan?”

Doolaal: sidee yacnii?

Dubbe: Waxaan idhi bal dooda oo marka la eego beenta Ina Rayaale idiin sheegay iyo sida uu dalka u maamulaa saamaynta ay idinku leedahay gobol walawba banka soo dhig. Sidanna way u dhacday iyada oo aan soo koobay:

Saaxil: horta goboladu inay isku baroor darsadaan maaha. anaga waxa na gaadhay cidna may gaadhin. Dekedda dalka oo dhan dhakhligiisu ka soo baxo ayaanu lahayn. Intay dhaqdhaqaaqaysay wixii ka soo baxay jeebkuu ku shubtay Ina Rayaale. Markii dambe wuu xidhayba. Kolba isagoo iska-roga dhgxaan ah sita ayuu noo yimaadda na shiidaa weliba. Laba nin oo isu seediyana tunkaas uun kaga taagnaada ayuu yidhi. Haye. Miyaa taa qabtaan? Iyo weliba qaar kale.

Togdheer: Horta anagu xukuumaddaa Somaliland waxay na tarto iska daaye sidii aanu hashii dhashay ee SNM la odhan jirnay hoosteeda uga soo jiidnay ee aanu xabka xayuubinnay ee aanu qotominay harraatidii ay nagu bilawday ayay ku duqooday. Anaga lacatayadii iyo dhaqalahayagii oodhan baa Giimbaar la geliyay. Sanad walba lacagta umadda ayaa lagu cunaa oo la yidhaa Burcaanu lacagta ka bedelaynaa. Intaa waa layku kaaya diryaa fidno ayay nagula dhex jirtaa. Dhanka madaxda. Adeer Madaxweyne ku-xigeenka oo wadaad ah iyo seeddigii baad ka cabanaysaane yaa idin dhaama?Weli miyaa Jaamac Biin,Cawil, Ina Sulub iyo Ina Saleebaan weyne laydiin soo diray? Haddanu bad leenahay waanu ku guri lahayn anagu.

Sanaag: Oo haddeer anagu waa yaabanahay oo waxaanu leenahay. Waar nimanku dawlatan iyo xukuumadatan ay ka cabanayaan halkay joogtaa? Anagu abaal baabaanu ku qabi lahayn midhaa haddaanu kol uun wax xukuumada oo Somaliland ah aragno. Anaka hal meeyar(mayor) baanu leenahay oo kaasaa iska kaaya xukuma, usna inta badan Hargeysaabu iska joogaa uu.

Sool: Horta niman yahow waa idin sallaanay. Annaka qoladayadatan Dhulbahante canaanta waxbaanu ku leenahay haddii cabasho jirto oo waxoogaa waatii aanu yar maqmaqnayn aanu ee kol xagga u kacnay ee kolna xagga u kacnay ee arbushka iska yar jiray uu. Haddiise laga tegi waayo laba xaalo labada midna ma oggolin aanu. Horta waa midi inaan kuraastii hoggaanka dalka midna aanaan hayn ma oggolin oo nama qabato ay. Waa ta labaade ninkakan Gudabiirsay(samaroon),anaguna magacooda ma karno iyna Dhulmahante ayay na yiraahdaan oo magacayaga ma karaan aye, ee magacayaga Isaaqa lacagta kaga gurta misna meel allaale muul uu uu ula kaco aan la aqoonin ee aan buraashad noo buuxin wax ka fil roon daaye, dheg xumo ayay nagu tahay ee arrinkaa wax ha laga qabto oo Isaaqow ogaada anaga xoolahiinni nama soo gaarin ay. Haddii kale kufurtu billahi waa waxaanaan oranayn waar Ina Xaabsadow laanta ku dhufo misna oo Pintilan baad sheegaysaaye shaydaan laan ku dar gobolka.

(gobolada kale la soco qoraalka xiga)

Waar maqribkii baa soo dhow eh intaanan shirka gobolada idiin dhammayn aan sheekadii Yuusuf Tallaabo iyo gaalkii aan idiin dhammeeyo:

Gaalkii: Height?(dhererkaaga waa intee?)

Tallaabo: you don’t see me? Very tall. My grandfather was very tall like that branch. Three men could not put his side on the ground (ima aragtid miyaa? Aad baan u dheeray. Awoowgay hooyo ayaa nin dheer oo laantaa leeg ahaa. Saddex nin dhinaciisa dhulka ma dhigi jirin.

Gaalkii: Occupation? (mihnaddaadu waa maxay?)

Tallaabo: Deputy minister of justice. I hate human rights people. I see them i destroy them. Specially when the president says so. (wasiir ku-xigeenka wasaaradda Caddaalada ayaan ahay. Kuwa xun xun ee xuquuqda aadamaha sheegta inay difaacaan baan aad u necebay. Gaar ahaan markuu madaxweynuhu igu diro )

Gaalkii: why? (waayo)

Tallaabo: they have very long mouth. This is Africa you don’t inter the government’s sea. (af dheer oo intaa leeg bay kula soo gelayaan. Xukuumadda baddeeda miyaa la gala meeshu Africa eh)

Gaalkii: You said your father’s name was the Mad Issa? (awal ma waxaad tidhi aabahaa waxa la odhan jiray Ciise Waal?)

Tallaabo: Yes. Why? (haa. Waayo?)

Gaalkii: It is Ok. What is your marital status? Are you single, married, divorced or widowed? (ma doob baad tahay,ma xaas baad leedahay,miyaa kala tagteen xaaskii,miyay kaa dhimatay?)

Talaabo: what you mean. I marry I open. I marry I open. I marry I open. All the dead mujaahidiin girls, i marry I open. Now I am married. They need a man.(yancii side dee? Waan guursaday oo waan furay. Oo waan guursaday oo waan furay. Hablihii mujaahidiintii dhimatay dhaleen oo dhan baan guursaday oo furay. Nin bay u baahan yihiin hablahu. Iminkana xaa baanleeyahay.)

Gaalkii: Oh my God! Let us have a break. What would like to drink? (Innaa lilaah. Waar aan yar nasanne. Maxaad cabbaysaa?)

Tallaabo: Drink?You have some big man’s drink? (sharaab nin weyn mahaysaa dee?(iljebis))

Gaalkii:What is big man’s drink? (waa maxay sharaab nin weyni?)

Tallaabo: You know sir. Stop playing. All English know big man’s drink.( iska dhaaf cayaarta waad garnay aade. Ma Ingriis aan aqoon baan jiray sharaab nin weyn?)

Gaalkii: Sorry. I do’t know but we have tea,orange and apple juice.( waan ka xumay ma aqaan laakiin shah ,liin macaan ama tufaax baanu haynaa.)

Tallaabo: I drink tea. We say “Men are tea and women are talk.” (shaaha ii dhiib. Waxa layidhi.”ragna waa shah dumarna waa sheeko eh”

Waa inoo qaybta kale. Haddii Eebbe idmo.

A.Geeljire

Kala war la’aa

2009-08-29T15:36:00.000-07:00

DALJIRE

Kala war la’aa

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar yaadhaheen. Berigii hore Ilaahay iyo Cambaro Madow ayuumbaa kala war la’aan jiray. Iminka dad badan baa kala war la’

Dolaal: Waar Brazil oo Talyaanigii 3 iyo eber ku dirtay ma aragtay?

Dubbe: Eeg hadda iminkuu sheekada bedeliye. Mayee waxaan arkay Rayaaloo eber ka keenay Kuwait sidiisii. Awal been yar oo xun baabu sheegi jiray oo odhan jiray qadiyadii baan gaadhsiiyay iyo martiqaad rasmi ah ayaan ka helay iyo wax lamid ah. Iminka mid yar oo amiir ah ayuumbuu dayaarad la raacay soona celiyay markuu waxoogaa jeebka ugu soo shubay. Waar ma buskuu Oodweynaa saw ma dhergo.

Doolaal: Waar inaaderow maalin uun siyaasaddan iyo waxan naga daa oo sheeko kale keen.

Dubbe: Waar midkeena siyaasad la’aan noolaanmaayee wax kale ma haysaa? Hay qalin daarine aan dadka kala war la’ kuu sheegee dhegeyso.

Doolaal: Waa ayo dadkaad sheegaysaa?

Dubbe: waxaan arkay Obama oo duqsi dilay oo dad reer maraykan ahi yidhaahdeen xaal ka bixi duqsigaa aad dishay. Waxaan idhi Alla kala war li’inaa. Anaga duqsigii iska daayoo maalin walba askarta ina Rayaale intay qof disho ayaan cidina buus odhan. Iminkana meydkii baabu cashuur ku soo rogay.

Doolaal: ”Waraabow boo doo xagga cadka u bood.” Baa la ydhi. Maysku qaadday? Haye.

Dubbe: Waxaan arkay reer Oodweyne oo todoba sanadood Ina Rayaale abaal ka sugayay oo is lahaa maruunbuu sidii nin weyn abaalkii soo celin doonaa codkii aydin Siilaanyo uga eexateen oo intuu soo maray yidhi. “waar dalkaan soo maray oo dhan idinkaaba ugu waddo wanaagsane iska aamusa. Cashuurtana gurta.” Waxaan idhi Allah kala war la’aa nimanka “fighting force” ee isu haysta inay dalkaba masuul ka yihiin iyo ninkan intuu codkoodii qaatay ku yidhi iska aamusa . maxayse cashuurta ka qaataan. Xoolo ayay lahaayeen oo kuwiina iibkoodii wuu joojiyay eh.

Doolaal: Dee isagu ma dalkoo dhan buu waddooyin ka samayn karayaa. Ta kale mar hadday Cawil iyo Siciid Sulub meesha marayaan ma cod buu ka waayayaa waa ku khasban yihiin inay u codeeyaane. Siciid Sulub baa farta iyo foodhi ugu yeedhayaa nimankaad sheegayso eh.

Dubbe: waxaan arkay Berbera oo haddana dhagax kale ku dhacay. Ina Rayaale oo aan Djibouti baasaboor ka qaadan baynu odhan jirnay dekeddii buu u xidhay Djibouti oo Ina Cumar Geelle ayuu la shaqaynayaa. Bal ka warrama “tiiyoo lax qalatay?” waaba isagii oo u sii habranayaa oo xaaska baasaboor uga qaaday maw malaynayasaan dekeddii buu dhisi doona. Wuxuu yidhi shirkad Faransiis ah ayaan wadaa oo dekedda dhisaysa. Waxaan idhi Alla kala war la’aa ninkan dhagaxa sita iyo dadkan xishoonaya ee uu nacasyada moodayaa.

Doolaal: maxaa isku xidhay baasaboorka iyo dhismaha dekedda?

Dubbe: Waxaan arkay Rayaale oo Burco ku leh Giimbaarkaan idinka beddelaya, haddana. Waxaan idhi Alla kala war la’aa Burcadan sullkii ay khadka doorashada dari lahayd labada sannadood kor u sii haysay iyo ninkan is leh Jaamac Biin baa cod kuu keenaya.

Dubbe: Waxaan arkay Ina Waran-cadde oo saaxiibkay ah oo cid walba fulay ku sheegaya. Isaxaaqii buu fulayo ku sheegay. Ina Cali Waraabe ayuu fulay ku sheegay, mucaaridkuu buu fulayo ku sheegay. Waxaan is idhi malaa timahan cad ee weyn ee madaxiisa ku yaal ayuu bulbushii libaaxiisa ku tiil mooday. Waxaan idhi Allah kala war la’aa wasiirka iyo dadkan masaakiinta ah ee Gacan libaax harraadku ku jaray ee uu haddana leeyahay Ina Rayaale saddex goor doorta oo Distoorka u fura.

Doolaal: Wasiirka wax qabtaana kaa amaan heli mayo.

Dubbe: Waar dhegeyso. Waxaan arkay nin Siciid Caddaani la yidhaa ee Hablaha yar yar ee suxufiyiinta ah cunahaas uun ku dhegaya sidii guduudanaha. Waxaan idhi Alla kala war la’aa Afhayeenka iyo rakii raggii hablaha dhalay.

Doolaal: Halkuu haddana inala maray?

Dubbe: Waxaan arkay Madaxweyne ku-xigeenkii oo arrin Ina Xaabsade hoosta ka wato ka hor yimi oo maayarkii “Laaska” shaqadii ku celiyay. Waxaan idhi Waar kal war la’aa ninka gobolkaba dambaaba ee kolna Puntland ku dara kolna Somaliland iyo sheekhan fooxa shidanayaa ee aan ri’ gees ka ridi karini.
Doolaal:Ha wadhleeyo oo kolba meel haysku qaado.

Waa inoo mar kale haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Marxuumow Cigaalow

2009-08-29T15:24:00.000-07:00

DALJIRE

Marxuumow Cigaalow

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: waxa la yidhi “nacas waa ayo Iyo waa adigu aan ra’igaaga diido.”

Doolaal: Anigu taa hore uma maqal ee maadigaa samaystay?

Dubbe: Oo maxaad ku garatay ninyow? Maantaabad ugu caqli weyneyde.

Doolaal: Iska dhaaf waxaan ku gartay oo maxaad uga jeeddaa maahmaahna maahe?

Dubbe: Inaadeer Doolaal nacasow waxaan arkay anigoo maalinba qofkii aan diido ku sheegaya nacas. Nacasnimadii baa meelna ku joogi weyday. Waxaan arkay qaar UDUB ah oo ay ka mid yihiin Jug soo-dhacay iyo Muxumed Aw Axmed oo Ina Cumar Geelle u dabaal degaya oo leh Walaal Ismaacilow dalkaagii waxbaad u qabatay ee anagana noo qabo iyagoon aan kii ay doorteen ee ay hoos yaacayeen odhan karayn wax noo qanbo. Markaasaan idhi waar raggu nacasaysanaa. Salaadiintii bay ila gashay. Waxaan maqlay Suldaan Moaxamed suldaan C/qaadir oo suldaanka Somaliland sheegan jiray oo leh Habar Jeclo ha la laayo. Waxaan idhi nacasaysanaa suldaanku muxuu ku hadlay? Waxaan arkay Xaaji Cabdi Waraabe oo aan weligii nacasnimo lagu sheegin oo leh Suldaanku waa sax ee Habar Jeclo ha la laayo. Waxaan idhi waar odaygu.......... waxaan arkay anigoo badhaasuqa tv iiga Huutuga Ruwaandha ee Madaxtooyada laga xukumo dhegeysanaya waxaan idhi “Alla nacasaysaniyaa bal waxaan dheysanayo eega.” Dadkii oo dhan baan soo dhammeeyay aakhirkii Mujaahid Cali Guray oo saaxiibkay oo nin aan jecelay ah oo mujaahid xalaal ah oo xor ah ah oon nacasnimo meelna u soo marin ayaan arkay isagoo Mujaahidiin kale wax ka sheegaya isagoo Ina Rayaale taageeraya. Waxaan idhi waar mujaahidku nacasaysanayaa. Horta markasaan gartay inaan nacasba jirin, adiga mooyaane Dolaalow, ee qofkii aan diido fikirkiisa ayuumbaa shaw aan nacas u qaan dadkuna waa ila mid.

Doolaal: Allaylehe adigaan kugu hubaa nacasnimo. Ma ninkaa qof walba nacas ku sheegaya.

Dubbe: Waar iska daayoo waxaan ku weydiiyay Ina Rayaale Sponsor kii maw yimi?

Doolaal: Sponsor kee?

Dubbe: Iska daayoo ma haysa warka isaga iyo Marxuumkii Cigaal sheekada dhex martay markuu Berbera tegey?

Doolaal: Dee waa runoo adigu BBC gooniya baa leedahay oo kuu warranta eh. Maxaa dhex maray?

Dubbe: dood dheer baa dhex martay. Dhegeyso.

Rayaale: Marxuumow Cigaalow
Mudanii i doortee
Marduufkaan gadaayiyo
Mijintii dhibteedee
Hore iiga mariyee
Madaxweyne qaran iyo
Iga dhigay masuulkow
Adaan maanta kuu imi
Cigaal: Maqalkay cuslaadaye
Marduufkaad gadaysaa
Kii daba musbaarkiyo
Murruq dadara waakee
Duca qabe maxaad tidhi
Meeqaan ku siiyaa
Rayaal: maya maya kumaan odhan
Taasi waa markii hore
Nimaad meel u dhiibtoo
Magacawday weeyaan.

Cigaal: Midhahaa tamuuxdiyo
Malyuun way ka badan yiin
Inta aan mid liitoo
Dadku kaba mashiiqsado
Meel sare u dhiibo
Madax aan ka dhigayoo
Miisaan u yeelee
Magacaagu waa kuma
Waa maxay muraadkuna?

Riyaale: Daahir magacu weeyaan.
Cigaal: Daahir? Daahir? Daahir?
Wait a minute!
If i am not mistaken
Yacnii aanan mushteegin
Waa ninkii Daahir miskiin
Ee aafadii musuqay
Een maal uu urusho
Oo halkaa marsho daaye
Medad oo dhan lahayn.
If I am not mistaken
Waa ninkii mansabkii
Macbuud uu iga qaaday
Masallaa dhigtayee
Illaa qaaya mafsuuday
Ee middle east ka carbeed
Iyo Masar daaro ka jeexday
Waar muxuu murmuraarmay
Uu muqmuqii dibi yeeshay
Maxaa maanta ku keenay
Bal muraadkana sheego

Rayaale:Xeebtaad moofada mooddo
Milicdaa i gubaysa
Waxaa maanta i keenay
Mahad aad igu leed iyo
Waa muquuno abaale
Midigtaada bal keen.

Cigaal: Ciyi waagi ka muuqday
Maya baa la yidhaayoo
Maqdac baan ka xigaaye
Horta maanka ka saar.
Midh kalaanse jeclaayoo
Maqalkiisa rabaaye
Dalkii aad majaraa
Maamulkiisa hoggaanka
Mayalkaw qabateen
Mari oo bal warkiisa
Daruuraa madadmadaw iyo
Malluugaa ma hadheeyey?

Rayaale: xxmmmmm. Uhu uhu. Xxxmmm.
Waa ilaah mahaddii
Mawluun baa naga fiican.

Cigaal: what is the matter with you?
oo maxaa dhacay dee
Ma kol baad mergetaa?

Rayaale: Mar mar baan yar saxdaayoo
Midhkii aan odhan laa
Ka cad uu i maraaye
Hadda waa never mind
Oo maa calaysh iska dheh.

Cigaal: Mahad eebe u daaye
Midh midh iigu jawaaboo
1. Mashaariic ma hesheen?
Mise beenta malaasan
Ee sida maanlada tuulan
Ayaa soo mutuxdaanoo
Masaakiinta dadweyne
Ee codkoodii muquunshay
Waxaan meeshaba ool iyo
Maweelaa ku saabtaan?

2. Mushatiirkiisa bagaashle
Marsadii cammirrayd
Ma shidaa dekeddii
Mise waabay madawdoo
Mar horaa laga guuray?

3. Maatadii dulmanayd
Biyo aad u macaan iyo
Ma helaan manfcooda
Mise waaba la moogyay
Hadduu mawdku dilaayo?

4. Dhallintii muruqiinna
Maskaxdiina ahayd
Mihnad ay cilmigooda
Ay ku meel mariyaanoo
Macaash ay ka helaan
Miridhkiiba ma siisay
Mise waa mucurtoonoo
Badahaa madmadawbay
Miidaamaa ku galaanoo
Mawdka waajahayaan?

5. Adhigeenii mudnaa
Maraakiibtii carbeed
Malaayiin ma gurtaanoo
Kharash aanad malayn iyo
Mood ma kaaga tagaan?
Mise waabad mamnuccdoo
Marinkaad uba diidoo
Manfacooda Mamaasan
Iyo majeerteenbaa kala goostay?

6. Musuqii mindi dheeriyo
Maqas mawla tagteenoo
Muunaddiissa ma goysay
Mise waaba mubaaxoo
Madhaxii dalka tiiliyo
Ninkaan maatada boobini
Waa miskiin doqon ah?

7. Magacood ha jiro oo
Muuqood ha joogee
Kuwii soo mujaahiday
Gunno iyo masruuf iyo
Dawo maradka biisiyo
Ma helaan daryeel mudan
Mise mooji baad tidhi
Muraad iyo dan baan gelin
Oo Abboogaa miskiinkay
La meeqaan yihiinoo
Way meehanaabaan

8. Mudducigu maddaacali
Hadduu maago eedee
Garsoor madax banana iyo
Sharci muran la’aanoo
Miisaama doodiyo
Ma helaan xaqsoor mudan
Mise waabay murugtoo
Meesha xaakin joogaa
Maafiya godkeediyo
Dulmi minankii weeyaan?
Rayaale: Midhadh aan badnaynoo
Mayal adag ma sheegine
Miyi iyo magaalaba
Dadku way mafsuudeen
Kulli maashi xaal iyo
Maa ya khaalif weeyaan
Money talks weeyaan
You know what I mean?
Waa innoo mar kale haddii Eebbe idmo.

Kydbaday qofba si kuu maqal

2009-08-29T15:16:00.000-07:00

DALJIRE

Kydbaday qofba si kuu maqal

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waaryaadhaheen, miyaa weli aragteen ama maqasheen madaxweyne isagoo kursiga ku fadhiya baasaaboor qaxootiya xaaskiisa dal kale uga soo qaada? Ina Rayaalihii aynu lahayn war iminka Djibouti maxaa laga tusay shaw nin baasaboor xaaska uga raajicinaya ayuu ahaa. Ma dal sharaftiisii oo dhan dal-ku-gal ku-meel-gaadh ah la siisto ayaynu aragnay? Haye. Ciyaar baad moodaysaan. Markii la weydiiyayna wuxuu yidhi. Way degenaan jirtay dalka oo waraaqay ku lahayd. Horta inagu marwada waa inagu ceeb inaynu soo qaadnaa laakiin waa madaxweynaha ninkaynu ka hadlaynaa. Gabadha dhaafa warkeeda.

Doolaal: Waar..Waar qaadka ha nagaga joogsanin..waar muxuu la xiiqsan yahay qofku... waar xaggaa nooga baydh baasaboor layne. Horta fadhiiso intaanad hadal daf nala soo odhan. Ta kale halkaad ku raagtay maanta?

Dubbe: Waar naga durug moojiye. Saacaddaasaanu lugaynaynaaye.

Doolaal: Oo maxaad la lugaynaysay, waxaaban ku arkayay adigoo kuwii yaryaraa ee aad adeerka u ahayd horsocda eh?

Dubbe: saw tu yar oo aan adeer u ahay oo markay soo rawaxdo halkeeda iska soo lugayn jirta maan soo dhaafinayn waddadaa Madaxtooyada ee la yidhi waxa jooga nin hablahaya yar yar cunahaas uu la ledaya.

Doolaal: Oo muxuu ahaa kaasi?
Dubbe:Waxa la yidhi Madaxtooyada ayuu afhayeen ka yahay oo Siciid Caddaani baa la yidhaahdaa. Miyaydaan maqal tii yarayd ina Casayr in dirqi lagaga riday? Waar bal hablaha ninkaa ka ilaashada. Ahaaaaa! Waar ma Guduudanaa? Wallahi in wax walba la arki.

Doolaal: Waar ma ninka odayga ayaad ledahay hablahuu laynayaa. Waar isla yaab.

Dubbe: waar meeshu Gobabkii Ina Igarre ayay noqotay ee iska aamus wax ma ogid Habeen. Horta todobaadkii dhowaa waxa wada cajiib ah ayaa inna soo maray. Miyaan is lahaaba wax aad la yaabtaan baa idiin hadhay.

Doolaal: Waar adiga waataan Yaabane kuu bixiyay ee maxaad la yaabtay,haddana?

Dubbe: Waxaan la yaabay waxaan arkay Ina Rayaale oo Siilaanyo iyo Ina Cali Waraabe cilmi ugu faanaya oo leh waxba garan maayaan. Waxaan xusuusty sheeko gaalaad. Waxa la yidhi nin qareen ah oo meel tuulo ah ka yimi ayaa New York yimi oo xafiis weyn ka kiraystay. Isagoo xafiiskii fadhiya ayuu nin soo gelaya arkay markaasu intuu taleefnkii dhuftay isagoon cidna la hadlayn iska dhigay nin qof kala hadlaya arrin uu qareen uga yahay. Wuxuu yidhi. “Haa. Waa sidaa arrinku.. way soo dhammaatay arrintii..adigu markaan dhammeeys tiro inta yare e xaal xaalka ah saddex million adigaa leh shanta kalena waa aniga. Ok. Waa inoo sidaa. Thank you.” Taleefankii buu dhigay. Ninkii soo socday oo soo gaadhay mar hore oo dultaagna intuu beenta shubayay ayuu ku jeestay oo yidhi. “How can I help you? Maxaan kuu qabtaa?” ninkii wuxuu yidhi. “shirkadda taleefanada ayaan ka socdaa oo inaan taleefanka kuu geliyo ayaa lay soo diray.” Hadda waa taleefankii uu iska dhigayay nin ku hadlaya. Iminka Ina Rayaale taleefankaas ayuu inoogu hadlay markuu Siilaanyo iyo Faysal tacliin u sheeganayo.

Doolaal: kkkk. Waar naga aamus afku ku go’ye. Wallaahi anagii buu naga qoslin qaadhay. Haye. Maxaad kale la yaabtay?

Dubbe: Waxaan kale oo la yaabay caqliga c/lahi cirro ee maamuuska iyo aragtida ka arradan. Waa ninka yidhi mucaridka cidina uma diidin inay xafladda yimaadaan cidina ma casuumin hore iyo dib toona. Wax kale iska daayoo miis maqaaxi ku yaal oo aad fadhido ayaad qof kale ku tidhaadaa soo dhowow oo fadhiiso. Xaflad wal oo la agaasimayo ama heer qoys ha ahaato ama heer qaran eh waxa gundhig u ah in dadka la rabo inay yimaadaan loogu yeedho. Tusaale. Haddii walaalkaa inantii bixinayo ama inakiisu guursanayo waad ku wargelinasaa inuu yimaado munaasabadda. Odhan maysid ha u sheegin ama ha yimaaddo ama yuu imane.

Dubbe: Waxaan kale oo la yaabay qolooyinkayagan mucaaridka ah. Waxaan kula yaabay. Waxaanu nidhi oo ku eedaynay Ina Rayaale waa tuug hantidii qaranka madhiyay oo lunsaday waa beenaale aan midh xalaala aqoon waa axdi (cahdi) laawe, waa kelidii taliye sawaaban haddana waxaanu u qaylinaynaa waxbuu noo saxeexi waayay. Ma waxa la arkay qof tuuggii xaday yidhaahda ii saxeex inaanad dib ii xadayn? Waar yaa ilaahay yaqaan. Heshiisku af iyo qoraalba wuu gala. Qofka aan aaminka lahaynina labadaba wuu jebiyaa. Waar meesha ha nagu waalina ee doorasho daba gala Ina Rayaale war isuguma keen ahddana eh.

Doolaal: Allaylehe maruun qaladkiina sheeg. Waar waxaad ka warrantaa waadigii beerta xorriyadda tegey maalintii dhoweyd ee khudbaddii Madaxweynaha ka warran.

Dubbe: Waa yaabka afraad. Waxaan la yaabay dadkii aanu meesha wada joognay isku khudbadba maanaan dhegeysan qaarkood. Anna waxbaan maqlayay iyana wax kale ayay maqlayeen.

Doolaal: side yacni?

Dubbe: Anigu sidaan u maqlayay aan kuu sheego:

Mudane iyo marwooyinba dadkiina falan ee isa soo lug gooyay ee filaya inaan waxay jecel yihiin u sheegow waad salaaman tihiin. xaflad nin ka maqnaaday waa nin shir ka duday. Nin shir ka dudayna wuu siigo yar yahay. Markaa horta aniga waxba iga qaadi maayaan mucaaridku hadday maqnaadaan iyo haddii kaleba. Saleebaan Gaal qudhiisa ayaanan garanayn wuxuu muraayadda madaw iigu soo xidhay ee uu iga soo doonay.

Waxaan rabaa inaan hadalka idiin qodabeeyo oo dhawr arrimood wax ka taataabto:

Caafimaadka:

Walaalayaal daarihii dawldu lahayd ee dhakhtarku halkoodii bay ku yaallaan weli oo maanan iibin eek u bushaaraysta. Haddii aydin adeeg caafimaad u baahataan waa inaydin soo iibsataan waxii alaabo loo baahan yahay oo dhan dhakhtararada lacag siisaan sii laydinku daweeyo dhakhtarka. Qolada dhakhtarrada waxaan farayaa inay dadka la saayiraan oo wax ka dhimaan; ayaan ku talin lahaa.

Caddaaladda: Kuwa na leh guddida nabadgelyada ha la baabiiyo waa qaar umaddani iyo dalkani dn ka lahayn. Haddaan baabiino sideen u xidhaynaa dadka nagu mucaarid noqda? Maxkamadaha waa run inaan fara gelinno oo sidaan rabno wax u xukuma nidhaahno waayo duruufta ayaa nagu kalifaysa oo dal yar oo la ictiraafin baan nahay. Dadka leh maxkamda laaluush baa nalagaga qaada way qaldan yihiin waayo shaqaalaha maxkamadaha mushaharku kuma filna. Kuwa leh kiisaska nalooma dhameeyo muddo dheer waxaan leeyahay. Awalba camal maydaan hay nee iska hor taagnaada. Anigu caddaalad sidaa ka wanaagsan garan mayo. Nin tu dhaanta hayaayi doorashada ha iga helo aniga waa lay doortaye.

Waxbarashada: Dhallinyaro badan baa wax inoo baratay bay ahayd waxaan ku talin lahaa shaqo ha loo abuuro dhallin yarada.

Dhaqaalaha: Dalkani dhaqaale laga hadlo oo laysku qabsado ama waxbaa laga musuqmaasuqay la yidhaa ma leh baan qabaa anigu. Waxaanu wax ka daynaaba waa intaa yare e dekedda,iskaraab yar oo naqan,intii adhiga ahayd ee aanu dhawrka qof ku xisaabinnay ee ninba qalinka dhinaciisa ka soo qaatay. Maxaa soo hadhaba? Haddii laga egi waayo waa shirkaddaa Total ee haamaha iyo dhawr balood oo dan guud ah. Intaa hawlaha qaranka ayuumbaan ku fulinaa bay ila tahay.

Lacag bay xukuumaddu soo daabacatay bay yidhaahdeen. Haddaanaan soo daabicin raggan Guurtida maxaan siin lahayn? Su’aal weejaan meesha ku jirta. Maxaan siin lahayn soo mucaaradku nama jiidheen? Maxaan xaaska ku dhoofin lahayn? Maxaan carruraha iskulada debedda kaga bixin lahayn. Lacagtii adkayd inay qaalli noqotay lama socotaan? Jaraa’idka adduunka akhrista ayaan idinkula talin lahaa.

Macdanta iyo Biyaha: Ilahaybaa dadka biyo siin kara ee anagu roob ma keeni karno. Rig baan soo amaanaysannay bay ahayd wixii aan ku qodi karayne wan ku qodnay ahayd. Haa way jirtay inaan beertayda Camuud ku taalla idhi ceel uga qoda laakiin waxaan idin xusuusinayaa inay beertaydu dalka ka mid tahay oo biyo looga baahan yahay. Kuwa sida xun wax u sheegayaa ayaa soo qaada dhawrkii dhallinyarada ahaa een ku dilnay riiggii ay is hortaageen. Anigaa amarka bixiyay bay ahayd waayo dalkan cidbaa loo doortay oo xilkeeda lagu aaminay. cid kale oo waan kula maamuli tidhaahda aqbalimaayo. Doorasho xor ah oo xalaal oo diiwaangelin leh, sida xeerku dhigayo ha ku helo kursiga ninkii u bukaa. Dalkani distoor buu leeyahay.

Dhanka macdanta. Dhawr shriakdood baan wax la saxeexannay bay ahayd wax badani weli nagama soo gaadhin. Baahidaaaba iska badan wax sidaa u sii buuran maahin.

Jidadka: waxaan maqlaa jidad ama waddooyin baa xun. Horta waxaan idiin sheegayaa nin aan laankruusar wadan ayuumbay wadadu ku xuntahay. Gawaadhida iska bedela ayaan anigu ku talin lahaa. Qurba jooggan waxaan leeyahay lacag noo soo dira oo jidadka soo dhisa.

La soco qaybta dambe....
Waa inoo mar kale(maalmo gudahood) haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Rajo iyo Rayaale

2009-08-29T15:04:00.000-07:00

DALJIRE

Rajo iyo Rayaale

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Guurtidu Seesar (saucer) bay noo ahayd intaanay doorsoomin badideedu

Doolaal: What you mean?

Dubbe: What you mean adigu? ma markaad afarta midh ee Ingriisiya igu tijaabin jirtaybaa? Ingiriisi xumadaasi waa tii Yusuf Tallabo fiisaha loogu diidaye. Mar dambe ayaan taa Tallaabo kaa sheekayn doonaa iyadoo dhane.

Doolaal: waar iska dhaafoo maxaad u jeeddaa baan ku idhi

Dubbe: Eeg. berigii hore shaaha waxa lagu soo shubi jiray koob Ruugbuur la odhan jiray oo seesar lahaa. Markaa, marka uu inanka maqaaxidu shaaha soo qaadu haddii uu yara ruxmo ,siiba ka shaqada ku cusub ee yara ciirciirayaa ama itaalka daran lehi, wixii ka daataa seesarka ayuu ku daadan jiray. Ta kale marka uu shaahu kugu kululaado seesarka ayaa lagu shubi jiray oo lagu qaboojin jiray oo ama koobka dib loogu celin jiray ama inta fartaa murdisada iyo ta ku xigta sida maqaska dhan loogaga qabto dhanka kalena suulka hoosta laga geliyo ayaa kor loo soo qaadan jiray iyadoo far yaradana kor loo taagayo oo la cabbi jiray shaahii ee yar defey. Guurtida iyo madaxdhaqameedyadu waxay inoo ahaan jireen seesarkaas oo kale oo marka arrimahu kululaadaan ee waxa koobka siyaasadda ku jiraa inagu kululaadaan ayaynu iyaga ku qaboojin jirnay. Iminka badidoodii iyagii baa koobab sufur ah oo wax kulul lagu soo shubayo oo aynu ku gubanayno ah. Markaa side buu arrinkeenu u qaboobiba? Marka Suldaan ama Xaaji Cabdi oo kale dagaalkii sokeeyo Ina Rayaale daraaddii ay is yidhaahdaan dib u soo nooleeya maxaynu ula yaabaynaa Walax-Cireed Jug-soo-dhacay iyo Cawil iyo kuwa aan weligood dad laysku gubo mooyee aan si kale u ceeshin?

Doolaal: Waar waxaa iska daayoo kordhintii Guurtida ma aqbalaysaan mise aqbali maysaan laydiin joojin maayee?

Duube: Waxa kale oo aan la yaabay umaddan aan dulmiga ka hadli karayn ee qofka dulman uun sii dulbuuxinaysaa. Bal wixii dulli iyo daaquud ahaa ee nabada nabaddada guri jiray. Wixii oo suldaan iyo oday nabada odhan jiray mid qudha oo xabaddii Axmed Siilaanyo lagu riday ka hadlay ma jiro. Tii Faysal Cali Waraabe lagu riday ka hadlay majiro. Ninkii Xabadda ku riday Kulmiye ee la xidhay ee markiiba Rayaale sii daayay cid ka hadashay ma jirto. Raga ku xidhan nin bay ku yidhaahdeen xaaskaagaad magan uu ahayd ee aan xabbad ridin cid ka hadashay ma jirto. Sidii shinbirtan hadalka dadka ku soo celisa ayauumbay kelmed keliya maqleen oo soo celiyaan. “nabadda nabadda” waar nabddu waxay ku fadhido barta dabadeed waxaa ilaaliya garan maayaan.

Doolaal: Oo adigu weligaaba yaab baad ku jirtaye miyaanu kula yaabaynaa. Ma wax aanad la yaabin baa jira?

Dubbe: Wuxuu yidhi orgigii “xilahayagii baa ilaahay xilo baas ka dhigay.” Maxaanu samaynaa dalkayagii iyo dadkayagii baa Alle sidan ka dhigay. Waxaan la yaabay. Bal Maxkamaddan Sare ee ninkii nin feedhaa ka soo ashkatoonayo sidii shookiga ee waraaqda u soo qoraysa eega idinku. Ma waxaan la yaabin baa? Waa tii maxkamadaha ugu dambayn lahayd ee aaaaaaaakhirka laysula iman lahaa ee eegi lahayd in sharcigii la soo maray oo sii haboon loo fuliyay. Tolow kuwan dagaalkii sokeeye ka hadlayaa miyaanay waxaa arag?

Doolaal: Maxaa ka macno ah Kollay maxkamad ayuumbaa loo ashkatoon lahaaye?

Dubbe: Waar adigu awalba caqli maad lahayne warbaan kuu hayaa dee.

Doolaal: Hoos u dhigoo. Ma jagaa? Halkay ku taallaa? Indian Lineka hay odhan. Hay dhowaan halkaa yaan lafahayga lay cawarine. Belo ayaa ka higle halkaase.

Dubbe: Iimaanka lagaa qaad. Oo kuwii horeba waxba kama hayside ma qaar kalaad weli raadinaysaa? Ma awrkii Wasiir Nuux Sheekh cunay baa ku jira Indian Line ka?

Doolaal: Waar kii baanu qof moodnay. Weligaaba war wax laga dheefayo maad hayn. Waar ka bax arrintaa dhulka oo iska wado nacnacdadaada.

Dubbe: Horta intii Kulmiye mudaharaadayay anna bulshada ayaan rikoodh kula wareegayay oo rajada ay Rayaale ka qabaan baan wax ka weydiinayay.

Doolaal: oo dabeedna?

Dubbe: Nag. Waday oo waday oo waday oo cid ninka rajo ka qabta inuun inuu wax soo kordhiyo ayaan waayay. UDUBtana ku dhehoo. Waaba habaar kani.

Doolaal: Oo yaad wax weydiisay eek u dhegeysta adiga.

Dubbe: Waar dhegeyso:

• Guurtida intii u codaysay baan ugu horreeyay. Kuye.”waar waydinkan lixda bilood ugu dhuftay ee waxoogaagii uu idiinku ballan qaaday uun inuu idiin dhamaystiro rajo ma ka qabtaa?’ “Mooshin baanu ka soo saarayna shir jaraa’idna waanu qabanaynaa.” bay yidhaahdeen. “
• UDUBtii baan idhi “waakan oo loo kordhiye ee inuu dhaqdhaqaaqo oo wax idin taro aydin ku hawl gashaan rajo ma qabtaan?” “taa ha ka yaabin.” Bay yidhaahden.
• Qolo dhallin yaro ah baan u tegey. “waar ninkii loo kordhiye inuu shaqo idiin abuuro Rajo ma ka qabtaan?” waabay igu qosleen. “oo adeer miyaad sillantay mise dalkaad ku cusubtay?” bay yidhaahdeen .
• Adhiilayaashii...... markay indhaha iga qaadeen anigoon bujuu weli odhan bay yidhaahdeen “Dubbow rajo kama qabno adhi inta ninkaasi joogo ee ha harraadin.” Waar kuwani waaba quluubal caarifiin baan idhi.
• UDHIS oo rag badan oo aanu saaxiibnahay ku jiraan baan u tegey. “inna inuu Ururrada siyaasadda fasaxo oo aydin NGO nimada ka baxdaan rajo ma qabtaan” baan idhi. “oo idinkuunbaanu idinka soo cadhoonee kan ma war baa nagu seeggan Dubbow?” ayay yidhaahdeen. “Waar rajo ma leh.” Ayay raaciyeen.
• Qolol Mujaahiiddana ayaan weydiiyay inay rajo ka qabaan inuu joojiyo taariikhda halganka ee uu aasayo. “maya.” Bay yidhaahdeen.
• Wakiilada ayaan wediiyay inay rajo ka qabaan inuu xisaab xidh keeno. “haba sheegin.” Bay yidhaahdee.
• Ciidamada Qaranka ayaan weydiiyay inay rajo ka qabaan inuu derejo u sameeyo. “Baabacadaa...” ayay yidhaahdeen.
• Wakiilada gobollada bari ayaan weydiiyay inay rajo ka qabaan inuu lacatii aafada soo celiyo oo gobolada bari wax ugu qabto. “hayaaaaay... waa wareeeey’ bay yidhaahdeen.
• Dadweyne meel ku urursan ayaan daf soo idhi. Waxaan weydiiyay inay rajo ka qabaan inuu: 1.musuqa joojiyo 2. Inuu idaacaddii keeno 3.inuu berbera wershadihii ka dhisayo. 4. Inuu Odweyne waddadii ka samaynayo 5.inuu Ciidagale Gobolkii siinayo. 6.inuu biyo soo saarayo. Inuu laydh dadka u gelinyo. 7 inuu joojinayo dhulka umadda ee uu iibinayo. 8. Reer Boorame Marreexaanaynta ka daynayo waxba yuu tarinba eh. “iska hadlow Ina Igarre.” Bay igu yidhaahdeen
• Wadaaddo isla kaaya soo taagay baan weydiiayay inay rajo ka qabaan inuu dalka shareecadii uu ku ballan qaaday ku xukumayo. “Lacnatu laahi cala Daalimiin.” Bay yidhaahdeen.
• Islaan ooyaysa ayaan joojiayay oo maxkamadda ka timi. Waxaan idhi ee ninkii Ina Rayaale loo kordhi ee inna inuu maxkamadaha hagaajinayo oo aad caddaalad hesho rajo ma ka qabtaa? “caddaabtii Alla Ruubo ee Rayaale haygu soo qaadin.” Bay tidhi.
Waa inoo markan marka xiga haddii Eeebbe idmo.

A.Geeljire

Shir Jaraa’id

2009-08-29T15:03:00.000-07:00

DALJIRE

Shir Jaraa’id

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar maanta maxaa u iman weydeen shirkii jaraa’id ee aan qabtay ee aan warsaxaafadeedka ka soo saaray?

Doolaal: kkkkkk. Ma adigaa shir jaraa’id qabtay? Waar shirka jaraa’id ha caayin.

Dubbe: Oo waayo anigaaba guddoomiye mafrish ahe? Miyaanad arag taagow wasiirro ku-xigeenno, marka laga reebo axmed Xaashi, ayaa qabta shir jaraa’ide?

Doolaal: Oo hadday qabtaan xil qaran bay hayaan ee adigu maxaad haysaa?

Dubbe: Waar xil qaad iyo mirqaan baanu haynaa anaguba ee dhegeyso waxaanu nidhi iyo siduu u dhacay:

Dubbe:
Xxxmmm. Ha lays dhegeysto. Hadda yar kala fadhiisa adeer waan bilaabayaaye. Xxxmmm. Dhammaan bahweynta saxaafadda Somaliland intiina halkan nagu soo sharaftay iyo inta maqanba salaam baan u soo gudbinayaa iyo mahadnaq. Waxa kale oo aan rabaa inaan muujiyo sida aan uga xumahay sida xun ee ay xukuumadda hadda jirtaa ula dhaqanto saxaafadda iyo hawlwadeenadeeda. Gaar ahaan xadhiga iyo garaaca iyo gacan ka hadalka ka baxsan sharciga ee la idiin geysto idinkoo hawshiina xalaasha ah ku guda jira. Waxa xusid mudan Curad, taaftirihii wargeyska Yool oo dulmi lagu xidhay iyo labadii sawir qaade ee midna lagu gaaraacay Dacarbudhuq midna Madaxtooyada horteeda. Waxaan hubaa in idinka iyo dalkaba loo hiilin doono haddii Eebbe idmo.

Intaa dabadeed wax yar baan ka odhanayaa xaaladda siyaasadeed ee dalka ka taagan ka dib su’aalaha ayaan idinka qaadayaa oo aan ka jawaabi doonaa. Waxa kale oo aan idin xusuusinayaa anigu inaanan ahayn siyaasi laakiin aan ahay muwaadin caadi ah oo hadalkana sidiisa u yidhaa beelahana magacyadooda ugu yeedha oo aan ku sheegin “beesha daantaa iyo beesha gobolkaa” iyo wax la mid ah. Markaa hadalada qaar ha ka nixina xumaanna haw qaadanina.

Waxa aan ugu horreysiina waxa jira dhawr nin oo Habar yoonis ah oo Ina Rayaale u adeega xukuumaddiisana xilal ka haya oo caadaystay , mid yar oo Ciidagale ah oo marmar qaladamana ku dar, oo caadaystay inay mar walba ka hadlaan dagaalkii sokeeye ee Isaaqa dhex maray iyagoo Ina Rayaale isle difaaca ama taageero u raadiya. Waxa kale oo isna daf inna soo yidhi oday isna Habar Yoonis oo ay kuwaasi keeneen oo Jug-soo dhacay la yidhaa oo isaga oo aan faraxalanba gacanta uun sixniga xaaraanta la geliyay oo halkoodii ka miisay. Haddaba waxaan leeyahay waa iga su’aale ma af reer bay ku hadlayaan mise af xukuumadeed iyo af Ina Rayaale?

Hadday af reer is leeyihiin ku hadla waxaan xusuusinayaa inaanay reerka metelin ee ay Ina Rayaale u shaqeeyaan isla markaa Habar Yoonis ay xisbi walba ku jirto markaa wixii mawqif reer ah hal xubin bay ka yihiin ee arrinta reerka haw dhaafan geedka iyo golaha reerka. Habar yoonis hadday Isaaq wax sheeganayso way taqaan halka Isaaq laga helayo iyo waxay ku odhanayso.

Waxa kale oo is weydiinle dadkan ay ku sheegaan inay dagaalkii sokeeye ee isaaqa masu’uul ka yihiin maxkamaddee ku xukuntay masuuliyaddaa? Goormaase inta gole la soo fadhiisiyay la caddeeyey cid masuul ka ah dagaladii sokeeye ee Isaaqa? Iyagu waxay ahaayeen waxba halkan ka odhan mayo maanta.

Waa ta labaade hadday ku hadlayaan afkii xukuumadda iyo Ina Rayaale. Dee adeer nama qabato ayaanu leenahay. Maanta Ina Rayaale markuu 7 sanno Madaxweyne ahaa ee dadku sharaf ku doorteen ee uu xukumayay haddaanu cod ku doonan karayn mar kale wax uu u qabtay umadda iyo horumar uu gaadhsiiyay midna, dee maaha inuu Isaaq isku diro oo nabarradooda fadho oo qolofta ka qaado. Nama qabato adeer midhkaasi. Hadduu diido inuu ka waantoobo iyo inuu dib uga noqdo oo ku joogi waayo qarannimo guud iyo dadka oo uu walaaleeyo? Waxaanu leenahay ogow Isaaq iyagaa iska kaa xiga ee xamaasad ha gelin. Haddii kale dee waxaanu ku odhan Gadabuursinimadaadu ka deeqdo. Ma ceeb baa midhkaasi dee illayn hadalka lagama sinaystee adeerayaale? Weliba ku darso oo Samarroonna halka uu ka joogo wuu is og yahay oo waxaan dhib iyo ceeb ahayn oo uu soo kordhiyay ma jirto. Weliba iyaga waabuu u Mareexaaneeyaa qaarkood.

Waxa kale oo aan Ina Rayaale weydiinayaa. Waar UDUB miyaanay Habar Jeclo, Habar Awal iyo Arab iyo reeraha kale ee Isaaq ku jirin oo aanay ku taageerin? Halkaad ka waalan tahay markaad qaar leedahay reeraha soo aflagaadeeya amaa colaad abuura ee misna ay xisbigii kugula jiraan isla reerahaad isku diraysay?

Xubnaha Habar Yoonis ee xisbiga UDUB ku jira ee aan ahayn kuwaan sheegay waxaan leeyahay sida reer Somalilandba yihiin xisbi walba dadka in baa ku jirta waana laydunku ixtiraamayaa halkaad ku jirtaan idinkuba sidaa dadka kale halkay ku jiraan ugu ixtiraamaysaan oo muwaadiniin waajibkoodii waddaninimo gudanaya ayaad tihiin laakiin waa inaydaan raalli ka noqon in sifo beeleed laysugu kiin diro dadka aydin wada dhalateen ee guud ahaan reer Somaliland. Codkiinana aan lagu helin keliya Habar jeclo iyo Habar Awal iyo Arab naca Xubnaha kale ee UDUB ee aan Habar Yoonis ahayna waxaan leeyahay. Nimanka iskala hadla oo waxaad tidhaahdaan. Waar adeer haddii Habar Yoonis cid wax ka sheeganayso dagaaladii sokeeye ku saabsan sifo reer ha ugu tagto ciddii ay wax ka sheeganayso ee xisbiga nooga daaya waxan. Haddii kale ordoo cuqaal iyo suldaano noqda oo cimaamado qaata oo xisbiga ka baxa. Bal yaabkan kaalaya.oo nimanku waa caynkee ficil daranaa.

Beelaha Somaliland guud ahaan waxaa ugu baaqayaa walaalnimo iyo wada jir iyo is cafis dhab ah. Isku duubni la’aan dalkeenu jiri mayo. Waar ciddaad doontaan codka siiya oo yaanay taageeradiinu colaad iyo nacayb ku salaysnaan ee talo iyo tilmaan ha ku salaysnaato iyo calool xaadhan.

Waxaan si gaar u tilmaamayaa inaan xumaanta Ina Rayaale Isaaq ka dhex wado marna wax loogu qaadin beesha uu ka soo jeedo ee Samarroon ee sida umadduba ugu hungooday ugu hungooday hoggaankiisa. Xaqiiqaduna waxa weeyey loomaba qabsan karo waayo keligood may dooran kursigana kuma hayaan. Waxa kale oo aan ku baraarujinayaa inaanay xumaanta Ina Rayaale saamayn silbi ah ku yeelan ruux beeshiisa ka soo jeeda oo raadsada ama u tartama madaxnimada dalka ee uu xaqa buuxa u leeyahay.

Ina Rayaalena waxaan leeyahay waxaad ilowday dagaallo badan oo Isaaqa soo dhex maray oo aad codad ku heli lahayd ee aan ku xusuusiyo. Khaakhuulkii Awal iyo Garxajis, kii kale ee Habar Jeclo iyo Habar Yooonis, kii Arab iyo Sacad Muse, kii Caloola Cad,Isdaba roor,Huwan,ninkii Yoonis ee Isaxaaqo Qoton ku dilay, kii Reer Waraabe ee Cabdi Xirsigu Dilay,ninkii Sacad Yoonis ee ninka Biciido Dilay,Qoladii reer Caddaawe ee ninka reer Sahal dishay,Reer Shirdoonkii Xaajiga Gadhka Yogolka ku dilay,dagaalkii Darroor ee HY iyo Ciidagale,ninkii Udurixmiin ee ka Qori Jarato dhaawacay,reer Gobdoon iyo Cabdi Ciise, afartii nine e Ba dhulabante ee doorashadii 1969kii la dilay, “mitid fara yar midhihii bataa kama macaashaan.”, kii reer Dalal ee ninka beer Baho cumar beerta ku dilay. Intaas iyo boqolaal ama kumanaan kiis oo kale oo Isaaqa dhex maray mid walba sanduuq cod ah baad ku heli ee soo hadal qaad.

Nac Allaba..... Ilaahay kuu barakeeyay ee miyaad ka waayaysaa? Hays nacasayn.
Intaa haddaan sidaa ku dhaafo oo aan muranka siyaasiga ah ee dalka ka taagan “midh dhaanwade” ku darsado. waxaan taageersanahy mawqifka odhanaya yaan Ina Rayaale mar dambe loo kordhin ee cid dhex dhexaada ha loo dhiibo. Waayo? Ina Rayaale intii uu kursiga hayay Distoorka qaranka sida dhulka ayuu ugu dul socday oo ku tuntay. Markuu lacagyow iska daabacdo wuu jebiyay. Markuu maxkamad nabadgelyo oo Baarlamaanku xaaraantinimeeyay dhaqan galkooda joojin waayay wuu jebeiyay. Markuu shirakado ajnabi ah wax iskala saxeeday Baarlamaankana keeni waayay wuu jebiyay. Markuu muwaadiinta iska xidhxidhay wuu jebiyay? Markuu muwaadiingta laayay wuu jebiyay? Markuu hantida umadda boobay wuu jebiyay? Markuu xisaab xidh keeni waayay wuu jebiyay? Markuu miisaaniyaddi Wakiiladu ansixiyeen ku dhaqmi waayay wuu jebiyay?

Markaa ma laba qodob oo keli ah ayuumbuu si khaldan u akhriyaa. Eeg adeer sharciga marka la samaynayo wuxuu leeyahay wax la yidhaa afka Ingriiska “the Purpose of the law” oo ah ujeeddada laga leeyahay xeerka. Taas oo marka kelmadahu si cad u fasiri waayaan loo adeegsado fasiraadda xeerka. Sida qodobkan odhanaya madaxweynaha iyo ku xigeenkiisa waxa beddili kara kuwo doorasho ku yimi. Ujeedada kumay jirin in doorashada ogaan iyo ula kac iyo xilgudasho la’aan dib loogu dhigo oo dabadeed lagu dhuunto erayo muhmal geli kara. Ujadeeda xeerku waxay ahayd in doorasho la qabto dabdeed xilka lala kala wareego. You understand? Anigu sidii Ina Rayaale idinn odhan mayo xeerka soo barta laakiin waan idiin sheegayaa si aad daka ugu gudbisaan idinkoo mahadsan.

Raalli ahaada waan ku yar dheeraaday haddana wixii su’aalo ah ayaan diyaar u ahay. Meel walba adduunka kal sarrayn,kala da’aweynaan iyo kala mudnaan jirta aniguna taas anigoo raacaya waxa saxaafaddeena ugu da’aweyn wargeyska Jamhuuraya. Su’aasha koobaad Jamhuuriya ayaan siinayaa.

Jamhuuriya: Madaxweynaha marka muddadiisu dhammaato 6da April wuxuu sheegay inaanu xilka ka degeyn adigu waxaad raacday mawqifkii xisbiga Kulmiye ee ahaa waa inuu ka degaa isla markaa ciidamadii iyo xooggi dalka oo dhan isagaa gacanta ku haysta horena wuu adeegsaday oo dad ku laayay iminka wax iska hortaagayaa ma jiro inuu mar labaad adeegsado maxaa ka filaysaa inuu sameeyo ama maxaad ka odhanaysaa arrintaa?

Dubbe: Waa su’aal wanaagsan. Laakiin waxaan kuu sheegayaa maalinta waqtiga sharciga ahi ka dhaco waxaan ugu baaqayaa ciidamada inaanay amar ka qaadan. Haddii ay ka qaataan ma noqonayaan ciidamo qranan oo sharci ah ee waxay noqonayaa ciidamo xisbi. UDUBna waxay noqonaysa xisbi hubaysan sharciguna ma oggola xisbi ama qabqable dagaal oo hubaysan. Distoorkuna muwaadiniinta wuxuu u fasaxayaa inay naftooda iyo hantidooda ka daafacaaan cidii sifo sharciya isu hubaysa ee weerarta.
Haatuf: Horta anagu saxaafad ahaan sidan aad u hadashay u hadli kari mayno oo beelaha magacdhebi mayno laakiin waxaa ay sheegaan raggaa aad tilmaantay qaar ka mid ahi inuu Ina Rayaale ku jiifo dhabta beeshooda. Maxaa ka jiraa arrintaa?

Dubbe: Waan maqlay inay yidhaahdaan dhabta HY buu ku jiifaa. Laakiin runtu waxa weeye. Kuma jiifo ee dhabta Cawil buu dhuusada ka nuugayaa. Wuxuu ka Helaa buuse leeyahay.

Ogaal: Hadday Guurtidu u kordhiso Madaxweynaha maxaa yeelaysaan?
Dubbe: Dee horta waxaan leeyahay haw kordhinina laakiin hadday dhacdo guddi baanu u saari ka soo talisa.
Ogaal: Oo ma waxaad leedahay waxba meel noogama yaalaan?
Dubbe: Dee su’aalaha dadka kale u daa. Hal su’aal qofkiiba.
Geeska:Xisbiga Mucaaradka ee UCID waa kala mawqif duwan tihiin oo iyagu doorashada waqtiga loo qabtay way oggol yihiin iyo inuu Madaxweynuhu sii joogo. Arrintaa ma ka wada hadasheen?
Dubbe: Adeer aniga ma dabyl-la-hadal baad igu ogeyd?
Saxansaxo: Qoladiinan mucaaradka ah gaar ahaan Kulmiye ma isu aragtaan inaydaan dadka si cad uga dhaadhicin inaydaan doorashada diidanayn laakiin xukuumadda in loo kordhiyo uun diidan tihiin.
Dubbe: Wallaahi arrinkaasi anigiba waa igu yar mudnaa laakiin madaxda xisbiga ayaa taa ka jawaabi.
Waaheen: shirkan iminka madax qaran baad ku aflagaadaysay qabyaalad iyo qudhuna waad ka hadashay ma loo qaadan karaa inaad adigu mashaakilka ka mid tahay?
Dubbe: Ma adeer. Mashaakilka ka mid ma ihiye ninka madaxweyne sheeganaya ee maanta Isaaq isku dirkiisa cod ku doonaya ayaa mashaakilka wada.

Waa inoo toddobaadka dambe haddii eebbe yidhaahdo.

a. Geeljire

Dalaggooda

2009-08-29T15:00:00.000-07:00

DALJIRE

Dalaggooda

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: waaryaadhaheen. Waar bal nimanyow markaa daawanaysaan bahalkan la yidhaa talafishanka(tv) carruurta iska fogeeya oo waxaa kor u odhanaysaan u fiirsada.

Doolaal: Oo waayo? Maxaad ku keentay?

Dubbe: waxaan ku keenay. Kan Cabdillaahi Cirro ee Wasiirka Arrimaha beentu, waxaan u jeedaa arrimaha gudahu cirro iyo wax ma leeyahay? Tv ga iyo wax ma ka muuqdaa uun? Had iyo jeer been iyo wax ma ka sheegayaa? Kulmiye iyo wax ma hafrayaa? Ilaahay yaab iyo wax ma noo keenaa? Shaw anoon is ogeyn ayaan idhi been weynaa. Saaka ayuumbaan mid yar oon dhalay masaajidka geeyey. Oday koofiyaddii iska qaaday oo cirro badan ayuumbuu farta iigu fiiqay. Ku ye. “ Aaboy. Been weyn, been weyn.” show wuxuu moodayaa in cirrada been la yidhaa.

Doolaal: waar aflagaadada madaxda waanu idinku naqaane wax kale ma haysaa?

Dubbe: Oo maxaad ka yar ka sheegaysaa anagaaba iminka markaanu aragno gof guudka iyo gafuurkuba cadyahay is nidhaa tolow ma c/lahi Cirro oo kalaaye. Waar iska aamu ninyow. Qolayadan reer Hargeysa beenta sidaa u mutuxan maanaan sheegi jirin ee qayaxan. Waxaanu naaqaanay ta xaddaarada la socota ee afka reer magaalka lagu yidhaa al kidib al abyad. Eeg. waxaanu odhan jirnay. Lacagtii ma hayo oo baankii baa xidhnaa iyo. Carabkii aan xoolaha u diray baa inankiisii curad dhintay oo maqan iyo markabkii baa degey iyo waxaan la soo taaban Karin oo wax lagu kala basrinayo. Tv iina ma jirin ee hal qof uunbaad u sheegaysay. Ka ku yidhaa xaaji beenta naga daana mid gideyr ah oo agtaada taagan ayuumbaa budh la fuuli jiray. “waar ma xaajiguu beenaale ku dheegayaa?” Waa maxay wasiiradan iyo madaxweynayaashan bahashii xalaashaday?

Doolaal: Horta laba arrimood baynu labadeena qoloba leenahay. Anaga markaa na yar qabataan baanu nidhaahnaa “nabadaa nabadda” idinkuna markaanu idin qabanno ayaa tidhaahdaan “beenta beenta” ee ma is deynaa?

Dubbe: Horta waxbaa ka yar jira taase. Wasiiradii iyo madaxdii kale ee hadashay isku wada mid may ahayn. Cali Asad waxba muu dhimin in kasta oon garan waayay wuxuu ugu qaatay inuu Ismaaciil yare isaga la hadlayay. Axmed Xashina sax iyo qalad tuu doono ha ahaa dood buu soo jeediyay oo wuxuu yidhi Kulmiye ayaa doorashada dib u dhigay. Taana hadal baa ka furan. Laakiin ninka Cirro cid u warranta garan mayo. Weligiina wax caddayna ma keenin eedna ma joojin. Waar ina Waran Cadde iyo Abiib Tima cadde iyo Garaad Cismaan timaha madoobaysta yaa yidhaa belaa dhacday eh.

Doolaal: idinkuba intaa been baa naga sheegaysaane maxaa taayada tilmaamay? Yaa idinka been badan?

Dubbe: Waar heedhaha Somaliland tu waa riwaayad. Bal ma waxa aragteen C/lahi cirro oo ina la hadlaya oo leh mujaahidiintii dalka xoraysay lexejeclo uma hayaan ee anigaa uga lexejeclo badan. Oo haddana leh taariikhdaa is qoraysa. Tolow taariikhda ma UDUB baa qalin u soo iibisay iminka? Mise UDUB baa iskuul ku dartay taarikhda oo iminkuun bay baratay sida wax loo qoro taariikhdu? Waxaanu aragnay Ina Ducaale oo yidhi. “waxa lay sheegayaa inuu jiro xisbi waxoogaa dacari hayso.” Dee waa runtiiyo illayn inalama jog oo haraggiisa ayuumbaa inoo muuqdee wixii loo sheego iyo wuxuu ku daro ayuumbuu yidhaahdaa. Waxaynu maqallay Ina Rayaale iyo Cawil oo midba meel ka yidhi. “ma cid baa samada laga keenayaa xukuumaddii dadku doortay ayuumbaa joogaysee.” Horta nimankaynu u dudaynaa waa nimanka sidaa u kibirsan ee u haysta inaan dalka cid kale oo xukunta laga helayn samada oo cid laga keeno mooyaane taasina aanay suura gal ahayn. Waxa kale oo aynu maqallay khasnaddii Booliska ee xarunta taallay oo la xaday intay xafiisyada Kulmiye ku warwareegayeen. Waxaynu maqallay Serverkii oo aynu kala garan weynay inuu tusbaxii dheeraa ee Jamac Sweden tiriyay iyo inuu codbixiyeyaal tiriyay. Waxaynu maqallay in xisbiyada loogu yeedhay in hawshiisa la bilaabo sidii heshiisku ahaa oo hadana la yidhi waanu dhamaynay ee iska daaya. Waxaa waxaaba ka darnaa Cawil oo leh xoolaha dadweynaha waan ka ducaystaa oo aniga iyo Madaxweynuhu midkaayana afkaa ma saaro. Haddaba miyaynu qosollaa mise waynu oaynaa?Waar yaa ilaahay yaqaan? Waar dalkii mee? Waar dakii maye?

Doolaal: Yaa kugu yidhi Booliskaa laga xaday khasnad?

Dubbe: Waar waxaa iska daayoo ninkaa maantoo dhan lahaa gabaygii Ina Rayaale qaybtiisii kale noo sheeg baan u sheegayaa noo kaado. Haa inaadeer. Gabayga sidaan hore kuugu sheegay aniga nin Cabdi Kariim Baanday la yidhaa ayaa ii sheega. Waxaan is idhi mallaa isagaa tiriyay ee Ina Rayaalena ma tiring. Wuxuu yidhi buu yidhi:

“Dalaggooda weeyaan wasiirradu eegga dabadeede
Digtoonow, dib ujeeso iyo waa kala dareeraaye
Dadkaa yidhiye waa inay ducada qaataane
Dirkii ba’ Cawil baase diiday amarkiiye
Inakstuu da’dii Quufla iyo kuwii Dura ka sii joogo
Ood daaxuur gaboobiyo abees duudka sare mooddo
Misna inuu Dubur haw ka xulu oo dego ka dheeraaye
Doorkanse waxaan ka biqi inay la duushaaye
Dab uu oogo iyo sharbaa loogu daw galaye
Ma daneeyo diin iyo salaad deeq Allana mooge
Daacadnimo waa tuu ka tegey naaska dabadiiye
Dig wuxuu ka siiyo dhac buu derajo moodaaye
Daaman jiirle waa nimaan xumo ka daalayne
Dacwad kiisa xoolahaa dadkee laygu daba joogo
Keligay dadweynaha ma dhicin daarna maan gadane
Deynkaan u qoollahay badhbuu geystey debedaaye
Uu weliba buug daabacii iiga digayaaye
Mar haddaanu duul asqo ah iyo doqonba waayeynin
Danaakilo kolay ku tahay deriskan baasheenna
Degdeg wuxuu u heli qaaruu duufsado eh
Giddigoodba dawladaha qarniga waw dantood jire eh
Diiwaankuu ugu wada jiraa una daloolaaye
Hadba wuxuu la sii duulayaa war u dahsoonaaye
Sirri daari baan ahay xogtii inay durreeyaane
Waa iga dardaarane tolow yaa u diga maanta

Doolli galay bakhaar ninkii daaska cunay buuxa
Derejada ninkii ku helay duminta reerkooda
Waagii dillaacaba ninkii duqayda caayaayay
Dakanada waatuu u galay ani daraaday eh
Sidii dirays la qubay ama cal la soo daadshay
Derbi jiifku haddaanu rabin duugga uu yahay
Dulli qabe Ina Ducaalena ha tago doxorre weeyaane
Dibad iyo halkuu ka yimi dib ha ugu sii laabto
Dabka dheriga haw soo shido hana dul taagnaado
Duubi hiliba digaag iyo bariis dumarka haw saaro
Daangada saloolkiyo laxoox duban ha soo siiyo
Digsiyada ha maydhoo dabeed daaradda ha fiiqo
Markuu cadho dareema bacdii debedda haw qaato
Darka ceelka dooxii ha tago dawlis ha u tuurto
Aakhiro danteede ha durduurto maaxdoo dawo ha soo laaco
Derbiyada ha raacee maruun aniga hay daayo

Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebe yidhaado.
A. Geeljire

Beynii Wa Beynak...Afkeenu Waysu Ammaan

2009-08-29T14:55:00.000-07:00

DALJIRE

Beynii Wa Beynak...Afkeenu Waysu Ammaan

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Cawil wuxuu yidhi.....

Dubbe: waar u kaadi u kaadi. Waar anaga Cawil baa wax yidhi ha na odhannin.

Doolaal: Oo waayo?

Dubbe: Waayo waa maxay? Cid Ilaahay ma abuurtay oo wax kala garanaysa oo wuxuu Cawil yidhaahdo rumaysata ama wax ka soo qaadda ayaa jirta? Haddaad Somaliland ka soo heshi qof keliya oo weligii ballan uu u qaaday sidiisa ugu fulliyay anaa berri qaadkaaga qaba. Adna waxaad na leedahay lixdankii buu ka sheekaynayaa. Waar adeerow waxkale sheeg. Maxaa inankii sawirka qaadayay ee Dacarbudhuq joogay loo dilay? Ka sheekee. Iminka dalku ma sharci buu leeyahay mise casaabado budhcad ah ayaa tuulo walba ka dillaacay? Lacagtii dadka laga dhacay ka sheekee iyo dumarkan raadku galay ee saqda dhexe laga sii daayay jeelka ee baxsaday. Ka sheekee doorashadan dib u dhacday intaad kolba anaga been noogu celcelinayso.

Doolaal: Waar muxuu isla maqiiqayaa maanta? Waar waa ku sidee?

Dubbe: Maya. Anagoo beentiinii hadda joogtay khaati ka joogna ayaad been lixdankii dhimatayna noogu daraysaa ood doonaysaa inaanu dhegeysanno. Mase ogtahay inuu Cawil iska ilaaliyo inuu is qaniino?

Doolaal: waar muxuu leeyahay? Oo siduu isagailaaliyaa?

Dubbe: Wuxuu isaga ilaaliyaa inuu is qaniino suntan afkiisa ka buuxda ayaa ta maskoo kale ah. Markaa hadduu is qaniino way dilaysaa?

Doolaal: waar naga tag inaad waxaa wax dhaama sheegeyso ayaanu moodaynay eh. Haddaanse Cawilba iska daayo. Maxaad ku diiddeen hadalkii Wasiirka Wershadaha ee ahaa ha la wada tashado?

Dubbe: Awel miyaanad igu odhan kaasi beryahan anaguu hoosta nagala socdaa oo Ina Rayaale qawda ayuumbuu maqashiiyaa?

Doolaal: Waar bal aamus. Shuuush. Adiguna waxaad ku xumaatay xantii yare e laguu sheegaba mafrishkii baad ka sheegaysaa. Ninka waynu yar xamannay sir yarna waan kuu sheegay ee ma ku qayli baan ku idhi?

Dubbe: Dee haaye imaad odhan beynii wa beynak iyo between you and me iyo yay ku dhaafin iyo afkeenu waa isu ammaan iyo waxba toona. Reer magaalka haddaanad odhan beynii wa beynak wixii wa la sheegayaa dee.
Doolaal:Waar waan loo noqon doonine iska daayoo; maxaa iminka yeelaysaan doorashadii dib u dhacdaye?

Dubbe: Maxaanu yeelaynaa? Dee ina Rayaale wuu iska tegeyaa.

Doolaal: Iska hadle. Oo siduu u tegayaa?

Dubbe: Nin C/abdi Kareem la yidhaa. Magaciisa labaad sheegi mayo oo Buurmadow baa haddana xidhaya eh ayaa igu yidhi Ina rayaale oo gabyaya ayaan maqlay oo le:

Waxba adigoon dardaarwerin Calow iina digin maanta
Dar Allaba waan u tegi dhowaan oo duubtay gogoshiiye
Derajada faalkaan ku helay diirsi laga waaye
Digta waraabahaan ka jaray iyo waxaan dibiyo moofeeyey
Daafaha magaalada waxaan daadshay adhi meyda
Falkaan duugay kuwaan dooxa dhigay kuwaan daboolaayay
Dirirdhabe sheekhii ka yimi doorka celin waaye
Sida dundumo waataan in badan daarta yuururaye
Waataan dambiilkuun sitay een deynka buuxsadaye
Daf hadduu i soo yidhi waqtigu doorashana keenye
Dadku haduu soo hinqado oo foodka lagu daadsho
Daliilkii baan hayaa oo codkii laysu dacareeye
Dareenkayga taan qabo haddii Daayin kaba yeello
Oo dadweynuhu yidhaa runtii kumaba doonayno
Waa qodob distooriyaa markakaa inaan dawaafaaye
Dani seeto weeyee haddaan degelka soo dhaafo
Oon sii dabayshado hulleel Dilana aan gaadho
Nafta waan deberi oo fadhiga diiday baan odhane
Dura sidii aan ahaa intaan dunidu ii waalan
Degtaba qaad waan u ridan oon dadarta iib geyne
Waxse doodaydu tahay oo runtii daashay madaxayga
Ayax duul baa la yidhi da’ hore dulinse sii reebye
Daba dhilifka dillaal iyo mallaal wixiiyo daaquuda
Dulligiyo basaaskiyo kuwii deyrka hoganaayay
Tolow yaa damiir laawayaal diran afmiishaarka?
Duubab sharafle suldaanada dadkiyo madax la soo doortay
Tolow yaa duqay iyo garaad diidi kulankooda?
Hadba yaa daaqaddii xumayd dib uga soo riixi?
mid derderan duuflaalkiyo habeen yaa daafta hore seexin?
ugaasku dabuubtuu na yidhi amase diiwaanku
"Allahayow nin iidaran" siduu ugu dardaarmaayay
Yaa uurka dabi oo haddana afkii qosol ka doondooni?
Dembi ma leh reer tolkii hadday derejo siiyeen
Anuunbaa ku deyrane waa horay dib uga qaadeene
Jidh damqada hadduu leeyahay oo xumo ka diiraayo
Ma dileen walaalkii intuu duul abaabule
Dibjirkiyo kumuu soo direen dooxya jiifyada eh
Disti gubatay yaa Buurmadaw daallinka adeegsan?
Dusduska iyo beentii ayuu doallar kaga qaadi?
Yuu diradiraalaha ku gubi doorkan la ogaaye?
Wakiiladu xisaabteen doonayaan dibudhac weeyaane
Dakhligiisa buuxiyo arliga dahab wixii yiillay
Dalka xoolahiisiyo hantida waan dudubiyaaye
Dekaddii Berbera yaa cashuur diirran ka xambaaran?
Doonyaha gingiman yaa kallun diraya oo dhoofin?
Danta guud yaa dhul cuni oo shacabkii soo deyran?
Deelqaaf iyo afxumo runtii la iga doorroone
Darbinteeda se beentaan cid kale igula doodayne
Daaraan dhismayn yaa dhagxaan dabaqyo soo tuuli
Dadku gar ay leeyihiin iyo hadduu sheegto danahiisa
Darandoorri yaa marin rasaas ama dabaabaadka?
Yaa duudsiyi xaqiisana haddaan aniga lay dooran?
Suxufiga warkuun duuba ee daacadnimo sheega
ee difaaca qaanuunka iyo sharciga diiradda u qaatay
Dulmi yaa ku soo xidhi oo habeen dooxa ku garaaci?
Halkaa markuu marayyo ayaan idhi waar naga kala daa. Bes bes....
Waa inno toddobaadka dambe haddii eebbe idmo.

A. Geeljire

Maxaabiis Dagaal

2009-08-29T14:52:00.000-07:00

DALJIRE

Maxaabiis Dagaal

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waxaasaa xisbiya dee haddaba oo waxaasaa shir ah. Markiiba dhag iyo dhag baanu ka siinay. Wax diidan maleh wax murmaya ma leh. Eesh calaa.

Dubbe: Maxaa dhag iyo dhag ah ee aad sheegaysaa? Hadda UDUBtiiba halkanay iminka wada yaaban yihiin oo leeyihiin “waar horta maxaynu u codaynay?” waxaan xusuustay mid intuu maqaaxi soo fadhiistay yidhi. “waar koob shaaha oo aan sonkor lahayn isii.” Oo uu kii maqaaxidu intuu si yaaban u eegay yidhi. “oo markaa maxaan kaa iibiyay?” iminkay wax laga iibiyay garan waayeen.
Waar anigu xisbi shiraya ma arag ee Maxaabiis dagaal dad aad moodo oo meel lagu soo ururiyay ayaan arkayay oo iyagoo murugaysan haddana sacabka tumayay. Maxbuuska u weynina wuxuu ahaa Axmed Cabdi Xaabsade. Waaryee. Waar ninku sacab ballaadhanaa. Waa dhammays. Wuxuu ku wareeray gacantii badnayd ee kolba waxaan la garanayn loo taagayay oo mid ka dambeeya ayuu kolba weydiiyaa. “oo hadderna gacanta ma taagaynaa aynu?” Markaasuu ka kalena yidhaahdaa. “Haa.” Markaasu haddana weydiiyaa. “Oo markii hore maxaynu u taagnay heedhe waa i dhaaftay ay eh?” markaasuu yidhi. “ Ina Rayaale ayaynu doorannay.” Markaasu weydiiyay haddana. “ Belo ku degtay. Oo haddeerna kumaynu dooranaynaa aynu?” Markaasu ku yidhi. “Haddeer nin Habar Yoonis ah oo la yiri baasaboor iyo waxoogaa laacaguu sitaa baynu dooranaynaa.” Markaasuu yidhi. “adeer yeelkiisee wuxuu rabo ha sito e, Habar yoonis uun ma yahay uu? Waa u taagaynaa gacanta awal hore waa taagahaynay inaka oon garanayn waxaynu u taageyno eh. Waar ba’a! ‘aar haddaan gartay ninka. Waa kuu Siciid Sulub lahaa qasab baan kaga dhigahayaa Ina Rayaale oo walluusan u diidi Karine. Waar u taag ninka bi’i waaye. Aniga gacantu waabay i xanuunaysay awal horeba haddeerna waa iga sii dartay ay sidaan u taagahayay. Adeer intee gacan taag oo kale ayaa innoo harray?”

Doolaal: Bal waxaad ku hadlayso eeg. halkeed waxaa ka maqlaysay adigu ma shirkaad joogtay mise awliyo ayaad ahayd oo rooxaan baa kuu soo sheegtay?

Dubbe: Hortaa shirkaa maxaabiista dagaalka waxaan ka helay khudbaddii uu jeediyay Jaamac Yaasin, Xoghaya cusub ee la doortay.
Doolaal:Waar ma isagaa hadlayba. Halkaad ka maqashay iyanan?

Dubbe: Waar Faransiis buu ku khudbadeeyay anigana Ilaahay waa i baray bahalka Faransiiska. Wuxuu yidhi. “ Madammes et monsieurs: Je me nomme Djama Yasin (Jamac-jug-soo-dhacay)Merci d’avoir voter pour moi malgre’ le fait que vous ne me connaissez pas. Comme I’ Excellence, le Presidant a mentionne’, je suis citoyen de Djibouti and demeure pre’sentement en France. J ai un passport, qui me qualifie votre Secretaire General.

Doolaal: waar illayn been baa mersii leh. Horta mersii daasi faransiis bay u yar egtahay. Bal macnee wuxuu yidhi haddaad faransiiska taqaan.

Dubbe: wuxuu yidhi. Mudanayaal iyo marwooyin magacaygu waa Jaamac Yaasiin oo ku magac dheer (Jamac-jug-soo-dhacay). Waxaan idiinku mahadnaqayaa sida aydin iigu codayseen idinkoo aan i garanayn horena aan ii arag. Sida madaxweynuhu sheegay waxaan ahay nin reer Djibouti ah oo deggen France. Baasaboorna waan haystaa oo waa runtii. Arrintaas oo sida muuqata ii suura gelisay inaan noqdo Xoghayaha Guud ee Xisbiga UDUB.

Doolaal: Waar Ilaahaaga ka yaab oo waxaanu dadku odhan ha ka samynin. Ma isagaa shirkaba ka hadlayba.

Dubbe: Waar waxba garan mayside horta aan kuu warramee Jaamac Yaasin, yeelkadiisa oo cirka ha ka soo dhaco oo Jug ha soo yidhaahdee waa nin wanaagsan. Waa nin oday ah. Inuu hawshiisa ku guulaystana waan u rajaynayaa laakiin talo yar baan siinayaa hadduu iga dhegeysanayo.

Doolaal: Waar adigu lafahaaga u tasho intaad leeday cid baan la talinayaa.

Dubbe: Waar waanu la talninaynaa dhegeyso. Mise adigaan kuu sheegaa waxa uu meeshaa kala kulmi doono?

Doolaal: Maxaad ii sheegaysaa ee uu kala kulmayaa hawshiisuu qabsanayaa?

Doolaal: Aan kuu sheegee haddaba waxa la yidhi ninkan Jaamac waa nin neceb keli talisnimada oo Djibouti marar badan baa lagu xidhay. Adna xisbigan iyo xukuumaddan uu u soo galay waad garanaysaa. Waxa kale oo la yidhi Jamac markuu xanaaqo wuxuu dadka ku yidhaahdaa kelmadda xayawaan oo uu Faransiis ku yidhaa oo u odhmaysa animaal. Haddaba waxaan kuu sheegayaa inta goor ee uu kelmadaa odhan doono. Wixii hore bikh. Isagana waxaan leeyahay Jaamacow kelmaddaa waad badsanne hoos u dhig.

Doolaal: Maxaa keenayaba inuu yidhaa? Hadduuse yidhaahdo meesha hawl baa ka socota oo meel hawli ka socotana cadho yar laga waayi mayo.

Dubbe: Haddaba dhegeyso. Iminkaba iimaad sii sheegin ha odhan. Waxa dhici doona:

• Marka ugu horreysa ee uu xafiiska tago ayaa lagu wareejin waraaqo deyn xisbiga lagu leeyahay ku qoran yahay oo ka badan $70,000 oo 7 sanno lagu lahaa. Markaasuu yaabi oo odhan “yaah. Waaba animaal kuwaniye. Maxay iskaga bixin waayeen?”
• Markuu salka kursiga dhigo ayay dad ugu soo horrayn inantii shaaha iibinaysay markaasay odhan. “Xoghaye, qaansheegtadan ii eeg, deyn yar baan xisbiga ku lahaa oo illa $474 maraysa oon sugayay 6 sanno. Saaka waxaan sonkor soo siiyo ma hayo. Carrur agoona oo aan haystaana waatay madhaan oonu mid ka hadhin saaka anigoon dab u saarin baan ka ka imi.? Markaasuu odhan. “yaah. Waad cayaaraysaa? Waaba animaal kuwani
• Waxoogaa ka dib buu askarigii kadinka taagnaa soo deyn maamulah xarunta dhexe markaasu odhan maamuluhu. “xoghaye agoontii Muraad baa ku sugaysa oo kiradii aan lasiin 36 bilood(sanadda ayuu bilo u beddelayaa si uu u fudaydiyo)lacagna uma hayno. Markaasuu Jaamac odhan. “Yaah? Oo kiraba lama siin baad leedahay? Oo xaggee lacagteedii ku maqantay? “Madaxtooyada. Xoghaye.” “Yaah? “Waaba animaal.”
• Maamulihii oo bixis u holladay ayaa xusuusan in laydhkii la jarayo oo Wakaaladdi lacagtii doonayso markaasuu soo noqon. “Xoghaye, waxa aan illaabay qoladii laydhka oo tidhi. “haddan galabta naloo keenin 2billion waanu jaraynaa laydhka.” Markaasuu odhan. “Yaah? Oo kooraankana lama bixin miyaa? Kooraan baa la jaryaa Djibouti baan uga imiye. Yaa xakuma kooraanka?” “Xoghaye Madaxtooyada ayaa laga xakumaa. Waxba Maareeyaha ka ku daalin ee toos odayga ugu sheeg.” “oo haddaa maxaa lacagta loo siin waayay? “lacagtoodu iyana xaggaay ku maqantay?” “Xogahaye, Madaxtooyada ayaa laga sugayay.” “wax walba ma Madaxtooyadaa illaa inantii shaaha karinaysay? Xisbigu membership lacag bixiya oo u gaara ma lihin miyaa? Waaba animaal.”
• Madaxtooyaduu iman Jaamac oo markaasay kadinka debedda askartii ku joojin. Darawalkaa odhan. “waar dee waa Xoghayihii xisbiga ee cusbaa. Jamaac Yaasiin weeyaan.” Markaasay odhan. “waar Xoghayena ma ogine adeer dib u qaad gaadhiga. Waamaxay kan sanka naga soo geleyaa? Waar tan anagaa ka xoghaye ahe. Dib uqaad qaadhiga” Markaasuu haddana odhan. “adeer odayguu ballan la leeyahay ee naga fura dee. Waydin side? Sawdinkan na garanaya maaha?” “Madaxweynuhu waa kee? Halkan adeer Madaxweyne ma joogo anagaa ka Madaxweyne iyo wax walba ka ah ee dib u qaad baan ku idhi gaadhiga.” Jaamac baa daaqadda iska dejin. Hadal buu maagi. Darawalkaa odhan. “iska daa anagaa is naqaanee. Islaantii baan geed kaga reebiye. Askartu way baahantahay. Cadceedaasi ku dhinteen cidina wax ma siiso. Iminkana naftoodii baaba halis ku jirta.” “Ma barje ayaynu siin baad leedahay? Albaabka inay furan shaqadoodii maahin? Ma taas bay barje ku doonayaan? Waaba animal kuwani.
• Guduhuu soo geli. Shebeggii daaqadda yar ka sokeeyay oo dad ka buuxu wasiirro u badani oo xidhan oo dhinaca shishe uu ka taagan yahay Afweyne ama Muse ama Cige oo intuba askar guud ahaan edeb badan ah ayuu iman. “saaka lama geleyo. ” Ayuu odhan askarigu. Jaamac baa, illayn waa nin reer magaal ahe, qunyar odhan. Adeer naga fur ballan baan leenahaye.” “saaka weli amar ma hayno. Odaygiina ma soo deginba weli. Halkaa yaan nin qudhi soo gelin baa la yidhi. Wasiirna ku dhehoo. Halkaa iskaga suga Axmed yaraa idiin soo bixiye.” “dee adeer waa 11:45 hawlo kalena waa lahaaye. Waa Xoghayahii ka dheh.” “Xoghaye, waa laguu imane halkaa iska fadhiiso.” Jaamacbaa hoosta ka yar odhan. “tolow kuwanna ma barjay doonayaan dee? Waaba animal.
Halkaasaan ka sii wadi qoraalka xiga. Haddii Eebe idmo.

A. Geeljire

Inantu Shaarubo Weynaa

2009-08-29T14:47:00.000-07:00

DALJIRE

Inantu Shaarubo Weynaa

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Horta maanta wakaa ninkii Obama isku laba rogey. Go’aankii u horreeyay ee uu saxeexay wuxuu noqday in la soo xidh meesha loo yaqaan Guantanamo Bay ee Bush dadka muslimiinta ku xidhi jiray.

Doolaal: Oo maxaa ka macna ah madaxweyne waliba wuxuun buu go’aan ku gaadhaa?

Dubbe: Waa run oo waxaan xusuustaa go’aankii u horreeyay ee Ina Rayaale gaadhay markii la doortay.

Doolaal: Haye? Ma isku qaaday? Muxuu ahaa bal ha lagu maqlee?

Dubbe: Kkkkkk.. wareegtadii u horreysay wuxuu ku soo saaray inaan Madaxtooyadu qaad dambe ka iibsan inantii qaadka amaahin jirtay ee Rooda. Lacagtay lahayd ha la siiyana muu odhan.

Doolaal: Bal dacaayadda yare e raqiiska ee aad noola imanayso eeg.

Dubbe: Wallaahi waa iga dhab. Wuxuu sidaa u sameeyayna waxay ahayd Kulmiye ayay taageertay. Maxaa codkeeda ka galay. Isagu qaad amaaha ayuu rabay kiina way siisaye. Waareegto yare. Kaasaa haddana mar labaad doorasho inoo soo doonayaya. Waar dadkani malaa way falan yihiin.

Doolaal: waar intuu soo doonto ayuu weliba idinka helayaaye noo dhiib biyahaa.

Dubbe: Taa maalin kale ayaan wax kaa odhan doonaaye. Maanta waxaan maqlay haddaan idiin sheego. Ninbaa laga hayay” qoosh laxooxeed oo rag garaacayaa bacbac weynaa” markuu ka hadlayay raga qurba joogga ah. Waxaan la yaabay. Nin diric iyo shalmad soo gashaday turaanturo badanaa.
Doolaal:waar iminka qaadka oo keliya ayaanu kugu ogeyne ma waxbaad raacisay? Waxan aad shubaysaa waa maxay?

Dubbe: Waxaanse ku weydiiyay ninku magacan Layla muxuu ku doortay ee magacyada kale kaga jeclaaday? Meeshu se hadday Madaxtooyada ahayd muxuu xaafaddii Isli ee Nairobi ugu sheegay? Yaab.

Doolaal: gabadhee? Waar muxuu leeyahay iminka?

Dubbe: “Meeshaa ma joogine waxa igu maqaaloobay.” Buu yidhi ninkii jiray eh. Waxa la yidhi habeen dhoweyd ayuumbaa qof malluuqan oo si aan la garanayn u socda askartu joojisay. “joogso. Magacaa?” kute. “Layla.” “layla aa?” “haa.” “Layli shaarubo dheeraa.oo haddaa shaarubahan cirrada lihi waa maxay?” “Cirro iyo shaarubo toona maaha ee halkan baan galaas caanu ah ka soo dhamay?” “waar kuraamahan aan arkaa qaar dumar maahee maxaad ahayd? Bal shalmadda iska rog”

Doolaal: Waar iminka maxaad soo cabtay? Illayn waxani sheeko nin weyn maahee.

Dubbe: horta aan idiin sheegee waxaan maqlay ninka Ina Rayaale Afhayeenka u ah ayaa kumbuuterkan yaryarku wax ka soo saaraan geliyey qoraal uu Axmed Siilaanyo ka been abuurayo oo uu yidhi “wuxu doonayaa inuu Somalia madaxweyne u noqdo oo Wakiilka Qaramada Midoobay buu soo weydiisanayay.” Dabadeed wuxuu ka dhigay inay maqaalka qortay gabadh la yidhaa Layla oo joogta Nairobi xaafadda Isli. Tii bay yaryarku ka soo saareen kombuyuutarka oo soo ogaadeen. Anigu weli waxaan raadinyaa waxa uu magacan ku doortay. Saddex magac oo Layli ku jirto uma oggoli cid si khaldan u adeegsata.

Doolaal: Oo waxaad sheekada nooga dhigaysay ma war yaroo caanteyn ah oo kombuyuutar laga soo saaray baa? Dadkii noolaa baanu afgaran la’nahay adna kumbuyuutar baad noo sheegaysaa.

Dubbe: maahee macnahaanad garanayne. Markii beentii tvga iyo idaacadda yari idinka socon weyday ee laydinku bartay ayaydin kumbuutarrada gasheen intaydin dumar iska dhigteen. Waar dumarka uun ha ceebaynina idnka awal bay been shaarubuhu idinla caddaadeene. waxaanse ku weydiiyay taaba iska daayoo Ina Rayaale C/lahi Darawal iyo Sandoon ma ka baqday?

Doolaal: Waar waxba ha na weydiine xisbigayaga badahiisa ka bax. Hayaay. Bad buu geli hadda.

Dubbe: anigu Ina Rayaale inuu xisbiga afduuabayo waan garanayay awalba eh. Waxa se aanan garanayn markuu musharrax soo noqdo waxa uu inoola imanayo ee uu odhanayo igu doorta. Ahaaa! Ilaahay cilmi badanaa. Wuxuu odhanyo waan garanayaa.

Doolaal: wuxuu odhanyo maadiguu ku weydiinayaa?

Dubbe: wuxuu odhanayaa dawladaha jaarka ayaa i bartay ee intay mid cusub haddana baran lahaayeen aniga iigu celiya aan ictirafka keenee. Anguna waxaan leeyahay. Ku barte eh maxay kugu barteen? Waxaanu kugu baranay bay kugu barteen. Dee.
Doolaal:Dee waa runtiisa hadduu yidhaahdo. Idinka yaa idin garnaya?

Dubbe: Waar anaga ayaaba illaa UNOda nalaga yaqaane; anagu dadka waxaanu leenahay:

madax lagu kalsoonyoo
inay booli kiishaan
kolna looga baqanayn
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

haween kaamiloo sharaf
dhaqankiyo kitaabkiyo
korinayaa nabaddii
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

kumanyaal aqoon yahan
kulligood tacliin sare
kulliyaad(college)ka soo baxay
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

kaydka aayaheenii
dhallin kaalin qaadoo
kurbo gelisa nacabkana
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

bulshoweyn kefeysoo
kalgacayl u haysoo
kooshin ugu codaysana
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

qorshe aan na kadinoo
kobciyoo dhaqaalaa
kor u qaada noloshana
kulmiyaa leh kulmiyaa leh

Guuuuuuuuuuuuul

Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebe idmo.

A.Geeljire

Codka noo Hura

2009-08-29T14:43:00.000-07:00

DALJIRE

Codka noo Hura

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Wallaahi waan garanayay in ninkaa C/rashiid Qambi hadalkaa laga raacayo. Anigu wuxuumbaan sugayay goorta Ina Rayaale xukuumaddiisu ay odhanayso qaraxii buu ku jiray oo Alshabaab baa taleefan noo soo dirtay.

Doolaal: Waa maxay hadalkaad sheegaysaa? Maxaase markaydin duni qastaan ee laydin qabto u tidhaahdaan mucaaridnimo ayaa nalagu xidhay?

Dubbe: Anigu weliba kelmad buu ka illaabay baan leeyahay hadalkii ee inuu Boolisna ku daraa bay ahayd.

Doolaal: waa maxay waxan aad ka hadlaysaa? Muxuu yidhi?

Dubbe: wuxuu yidhi . waa siduu hadalka u dhigaye. “Ina Rayaale waa nin laga garasho badan yahay oo bakhti iyo been isla helay aan cidina ka hor joogsanayn.” Anigu waxaan ugu dari lahaa “bakhti,been iyo Boolis buu isla helay.”

Doolaal: Ma waxaasuu ku hadlay ood leedahay maxaa loo xidhay? Bal waataase waxaan cay ahayn ha laydinka maqlo. Allah nimanku afxumaa.

Dubbe: Waar iska daayoo runtaa cay u taqaanaane. Jagadii marxuumkii Ina Bullaale weli cid ma la qoray? Sawtan la yidhi anagoon Waladaaliintii faataxadaba dhamayn meeshiisii shan nin baa isku haysta.

Doolaal: maxaa kaa galay adiga ma xisbigayagaad tahay?

Dubbe: mayee wallaahi waxaan ka naxsanay raga u soo cumaamatay halkaan ogaa. Marxuumka ayaanu isagoo nool u ooyi jirnay. Waar nimanka waxaad tidhaahdaan meeshan wax xoghaye la yidhaa ma jiro ee ha ku qaran jabina. “waar ma tanbaa Jafaalna baqal u soo fuulay” buu yidhi ninkii jiray. Meesha markeeda hore dadka udub u taliyaa golayaashiisba wax yar baa kaga jira sawta la yidhi. Miyaanay taa ogeyn tolow?

Doolaal: yaa kugu yidhi?

Dubbe: waar tani waa iska wada Absguule. Meesha waxa ka taliya ayaa layidhi ragga jeebkoodu gunta dheer yahay ee aan golayaasha ku jirin iyo cawil. Aar aan nimanka hoos ugu warramee ii kaadi.

Doolaal: waar adigu badayada ka bax.

Dubbe: Ma waxaad leedahay “do not enter our sea.” Waayahay ee Cabdillahi Darawal ka warran iyo arrintiisa u ku dhawaaqay shalay.

Doolaal: “Bal soo bax baa la leeahay oo ay sacabka leefaysaa.” Ma noqotay haddana.

Dubbe: waxaan maqlay durba waxaad tidhaahdeen lacagta xisbiga muu bixin jirin. Oo yaa haddaa bixiya. Ta dawladda ayuumbaa xaddaan oo xisbiga ku quudisaane. Bal rasiidhkii Ina Rayaale ku bixiyay ha na tuso. Mise Ina Bullaale ayaa la dhintay buu odhan Alla ha u naxariistee? Wallaahi wax walba ka yaab. Wallaahi Darawal hadduu waxaa yeello isagaan kaanu naqaanayba ahayn.

Doolaal: waar waxayaga ka baxoo maxaa Kenya ka doonteen?

Dubbe: maxaa idinku Djibouti ka doonteen? Beentii yarayd ee guddi wasiiro ah ayaanu samaynay iyo heshiis baanu wadna saw maaha? Waanu ognay inaydin meesha macawiso u doonataan. Lix sanadood baanu beentaa yar soo dhegeysanaynay. Sawkaa nin waliba halkuu wax ku ogaa tegey maaha. Anagu dadkayaga ayaanu la soo kulmaynaa dawladahana waxaanu leenay sii diyaargarooba guusha dabeed been dambe oo laydiin sheegayaa ma jirto eh.

Doolaal: Oo maxaa dadkan gudaha ula hadli weydeen intaad kuwa debedda la soo hadlaysaan kuwanaaba codaynayee?

Dubbe: Waanu la hadallay oo waxaanu nidhi:
madax caanoo
cilmi badanoo
wada caadila
baanu cuganee
codka noo hura

Dadkan cudurkiyo
Jahliga cuskaday
Aan ka cuudshoo
Ka casharinee
Codka noo hura

Cajam iyo carab
Dalka cadaw iyo
Col ku soo maqan
Aan ka celinee
Codka noo hura

Aan dhallinta cidlada
Caydh la tubanee
Cimrigood tegey
Camal siinee
Codka noo hura

Musuqa carrada
Cidhib tiray iyo
Boole qaran cune
Hayska cararee
Codka noo hura

Kaan u ciil qabay
Citiraafkaan
Caska waagiyo
Ciyoon keeniye
Codka noo hura

Qof carruuriyo
Mid cirroole ah
Aynu ciidnoo
Ciyaar tumanee
codCodka noo hura.

Waa innoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.

a.Geeljire

Tanna Ku Darso

2009-08-29T14:36:00.000-07:00

DALJIRE
(Tanna Ku Darso)
Shahaadad Madaxweyne

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar yaadhaheen. Waar bal sannad wanaagsan. Laba bilood iyo badh miyaa hadal iga haysaan? Maanta cid aan aniga ahayn la dhegeysan maayo.
Doolaal:Ninyow intaasoo dhan inaad aamusi karayso ma moodayne siday wax u dhaceen? Yaa kuu duceeyey?

Dubbe: Mayee wallahi ducana maahee horta laba shay baa isu kay raacay. Waa mide anigoo dadkii qaraxyadii inagaga dhintay dhammaantood ka xumaaday haddana laba nin oo aan aad uga sii xumaaday ayaa ku jiray dhimashadii oo waa marxuum Daahir Cali Iid iyo Xuseen Afgaab. Dhaawaciina rag kale oo Addiino u horreeyo. Midna waa anigoo dalkoo dhan qadarinanay oo masiibadii inagu dhacday la ammusay oo is lahaa yaanu hadal kaa dhicin ee afkaaagaa iska xidho oo cidna juuq haw odhan. Haa.

Doolaal: Horta annagu waanu kaa raysannay oo afxumadaadii Ilaah waa nooga reeyay

Dubbe: Markaa ma qaraxyo kale ha dhacaan baad leeday aad aamustide?

Doolaal: Maya maya. Maar miyuu waalanyay? Mayee inaanu kaa raysannay baan sheegay. Oo waxan aad fireemka soo gelisay ee shahaadadda la moodo ee aad sidataana waa maxay?

Dubbe: Ma tan? Dee waa shahaaadad. Miyaanad arkayn sida ay u xardhantay?

Doolaal: Oo yaa leh?

Dubbe: Dee Ina Rayaalaan u sidaa oo aan siinayaa.

Doolaal: Waar maxaad u jeeddaa?

Dubbe: Dee waxaan u jeedaa mar haddii saaxiibadaydii dadka aan u jeclaa ee saxaafaddu weliba jamhuuraya ay shahaadad siiyeen Ina Rayaale maxaa aniga iga hor taagan? Maxaa cidlada igu reebaya ma nacas baan ahay?

Doolaal: Waaryee ninkii Faysal Cali sheikh gurigii baa ka gubtay. Wallaahi waan ka xumaaday.

Dubbe: ma idinkaa ka xumaada cid wax gaadheen? Ma nimankiina gaadhi dab-demis ah aan soo iibin karayn ee ummadda tacabkeedii sidaa u khasaarinaysa ayaa leh cid baanu ka xumaanay. Allaylehe anagaa ka xumaanay oo aan waxbana u qaban karayn iminka. Waase laga bixi qusurkaa aydin nagu riddeen. Faysalna waxaan leeyahay. Awalba adigaa dhistay iminkana waad dhisan mujaahid ee calool adayg. Ilaahayna u xamdi naq mar hadduu reerkii iyo naftaadiiba kuu badbaadiyay.

Doolaal: waar iminkaad isku kaaya soo qaadiye shahaadadaadaa ku ekow. Waar kii baanu wax isku xusuusinnay. Waar nimanku iyagu waa saxaafad oo waa hay’ade, maxaad adigu ku bixinaysa shahaadadda?

Dubbe: Dee amba saw Ra’iisul mafrish ma ihi? Maxayse iyagu ku bixiyeen ma iyagaa inoo sheegay mise waad weydiisay? Ma xadhigii is-daba-joogga ahaa ee Xasan Siciid ee intay dooxa geeyaan xabadda madaxa kaga qabanayeen bay ku bixiyeen? Ma jamhuuriya oo uu Madaxtooyada ka mamnuucay bay ku bixiyeen? Ma garaacii weriyaasha jamhuuraya ee askarta Madaxtooyada ayay ku bixiyeen? Ma garaacii iyo xadhiggii Curad bay ku bixiyeen? Ma xadhiggii weriyihii Boorame ayay ku bixiyeen? Ma colaadda uu saxaafadda madaxa-bannaan u hayo ayay ku bixiyeen? Ma sharciga saxaafadda ka soo hor jeeda ee uu Wakiilada u geeyay ayay ku bixiyeen? Ma inuu suxufiyiintii cadaadis iyo cagajuglayn iyo xadhig ku hayo ayay ku bixiyeen? Anaga saaxibaday Faysal iyo Xasan waxba noomay sheegin dee aniga iyo odaygii Wegerta? Anna waan ku dayanayaa. Weligaa saaxibadaa lagama hadho. Markay rajactu yidhaahdaan ee la soo noqdaan anna tayda waan kala soo noqonayaa.

Doolaal: Waar isla weynaa. Waar iska daa iyaga oo adigu maxaad ku bixinaysa? Mase kaa aqbalayaa adiga?

Dubbe: Kkkkk. Keebaan aqblayn? Waar isagu mar haddii ay arrintu tahay Hoo ee aanay ahayn Keen wuu qaadanayaa. Weliba anigu waxaan ku siinayo waad garanaysaa.

Doolaal: Waar waxba garanmaayee bad ha na gelinin. Waxaan ku weydiiyay. berigii isugu keen dambeysay waxaas tidhi suxufi baan ahay oo kolba cid baan waraystaa oo marka xigana Kulmiye ayaan waraysanayaa mee waraysigi? Miyaad ka baqatay?

Dubbe: Dhega! Jaw! Waar illayn wuxuu waa waalanyay. Ma xisbigaygaan ka baqday?

Doolaal: Dee haddaa mee waraysigi?

Dubbe: Dee mayee xisbigayagii kormeer buu ka soo fadhiisan waayay. Makarafoonkii iyo xisbigii baan hore isula waayay. Weliba waxa noo dheer qolo Habar Yoonis la yidhaa oo isukaayo feeraarisay.

Doolaal: kkkkk. Waar muxuu yidhi. Haye? Haye?haye? oo side yacnii.

Dubbe: Dee ma sidee bay leeday? Laba boqol oo qaybood bay nagu noqdeen oo sidaanu kolba qaar ula hadlaynay baanu xiiqnay. Wuxuumbaad maqlaysaa.Waa Habar Yoonistii Khadar Ambaasador, waa Hy-tii Deyr, waa Hy-tii Cadami, haa dee. Cadami baanu ku nidhi. Waa Hy-tii ina Gabboose, waa Hy-tii Waddaadda ahayd, Waa Hy-tii adhiilaha ahayd ee Aadan Baradho dhacay . markaa bal intay isu soo ururinayaan waraysi laga qaadi kari maayo ee aan sugno.

Doolaal: Oo markaa halkee wax marinaysaan?
Dubbe:maxaa adiga kaa galay?

Doolaal: Waar anigu ninyow aamuskaagii wax kuu dhaama garan maayo ee iskaga noqo oo iska aamu. Ma haddaad libaaxyadiina baddooda gashay?

Dubbe: Waar aniga kaagaasoo kale aamus ima yidhaaye, tuuladiinii xumayd imisaa iska diiwaan geliyay? Awalba inaydin afar qof tihiiin waa la ogaaye. Laan-gaab fowqal laan-gaab.

Doolaal: Ma anaga? Horta tiradii hordhaca ahayd markay 12 kun kor u dhaaftay baa iigu dambaysay oo weliba dadkiina sidii kuyuuga ugu jiro. Marka ninkii Diiwaangelintu kumbuyuutarkii ka soo saarana kollay 15 kun kor baanu u dhaafaynaa.

Dubbe: ma 12 kun oo keliya? Oo weliba marka kumbuutarkii Ina Baaruud loo diiday lagu soo kariyana aad 15 kun filaysaa? Maxaan sheegayay. Anaga subaxii hore oo keliya ayay 30 kun is diiwaan gelisay.

Doolaal: Waar been iyo faan weynaa.

Dubbe: Oo haddaa madaa run ii sheegay? Waxa la yidhi laba nin oo berigii lixdanadii ee dadka iyo duunayduba yaraayeen wada qayilaya ayuu mid yidhi. “ninyow maanta hadal iguma jiro oo geelayagii baa ceelka la keenay oo dhawr boqol oo shilin baan ku waraabiyay.”

Markaasuu kii kale yidhi “ waar ninyow anigana mushkilad baa i heshay maanta oo islaantii hooyaday ahayd oo barooranaysa ayaa miyigii ka timi oo tidhi “xoolaha ahminkoodi is jebiyay ee wananka 5 jirka ah oo qudha aan 100ka ka tiriyay itaal uma hayo ee haddii aanad naag u guursanayn oo ciidan iyo waxba igu tarayn maad iga soo kaxaysatid uun hawshooda oo aad iibsatid?” markaasuu kii kalena yidhi. “Allah been weynaayeey! Halkee lagu arkay xoolo 100 wan 5 jir ahi ku jiraan?” Markaasuu yidhi kii kale. “ oo haddaa ma geeliinaa Kitikoolaha(coca cola) cabba? Halkee lagu arkay geel 200 shilin lagu waraabiyo. Bal waxaad noogu sheekaynayso eeg. iminka haddaa ma tuuladiina China ku taalla? Miyaanay ahayn meeshii xumaydee afarta shaxda geedka la hoos fadhiyaa joogeen? Mise waxaad leedahay ta ina Rayaaleba waa qaadataane taydana iska qaata?

Waa innoo todobaadka dambe. Haddii Eebbe yimaaddo.

A. Geeljire

Waxse Aad Gef Samaysay Gacantaad Wadhfinaysay Markay Gaadhay Sankayga.

2009-08-29T14:28:00.000-07:00

DALJIRE
Waxse Aad Gef Samaysay Gacantaad Wadhfinaysay Markay Gaadhay Sankayga.

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: ...Dee ha odhanne ka daa adeer... Wallaahi inaanad odhanayn; waanigaa dhaartaye. Sideedaba inagu dadka kuma tumanno markay dhacaane ninkaa Tallaabo ee ay la tagtay hadal xun ha odhan. Waa dhaqan xumo. shirkana haynaga xumayn.
Arrintan adhiga ayaa ku habboon inaynu ka hadalno ee dalka iyo dadweynahaba khusaysa intayno qof ka hadlayno.

Doolaal: Oo sawtii cid waliba kaa ka hadashay maxaa ku hadhay ee aad ka hadlaysaa?
Dubbe:Waxaan ka hadlayaa wixii lays yidhi baan wax ka celinayaa. aniga miyaa wax layga weydiiyay weli?

Doolaal: Oo adigu maxaad tahay marka wax lagu weydiinayo? bal faduushaada eeg. Adhiile ma tihid. Xildhibaan ma tihid. Wasiir ma tihid. maxaa ku luray maad iska qayishid?

Dubbe: Intaba wax ka sarreeya ayaan ahay.

Doolaal: Oo maxaad tahay bal ha lagu maqlee?

Dubbe: Anigu muwaadin Codbixiye ah ayaan ahay. Ka Xildhibaanka doorta ee Madaxweynaha Wasiirka sameeya doorta ee cashuurta bixiya ee wax wal oo dalka khuseeyaa ka bilaabmaan kuna dhamaadaan baan ahay. waxa intaaba ka sii weyn waxan laysu sheegayo qofka loo sheegayayaa ee laga dhaadhicinayaa ee la kala jiidanayaa waa aniga. miyaad taa diiddan tahay? mise waanad garanayn? xaq se miyaanan u lahayn inaan waxay ila tahay sheego anna oo aanay dalka jirin xornimada hadalku?

Doolaal: Bal waa yahay eh ha lagu dhegeystee maxaad odhanaysaa?

Dubbe: Waxa la yidhi waagii hore ee aan magaaladu jirin ayaa nin adhiga xadi jiray lagu yidhi. "waar maxaad adhiga u xaddaa maad iska daysid xoolahan aanad lahayn ee aad xadayso?" Wuxuu ku jawaabay."Kolba anigoo geed hadhkii iska hurda ayuumbuu adhigu geedka soo hadh galaa markaasuu igu joogsadaa. dabadeed ma idhaahdoo adhiyow ha igu joogsanne goosan baan ka kaxaystaa."

Doolaal: Markaa ma adhiguu dembiga saarayaa? maxaadse uga jeeddaa?

Dubbe: Waxaan uga jeedo waan kuu sheegi oo halkaa waynu gaadhiye. Inna ma xusuusan tahay maalin dhoweyd oo aan ku lahaa dadkeenu hadday wax ka doodaan, halka dooddu tahay waa laga duwaa oo wax kale ayuumbaa lagu xiijiyaa oo aan dabadeed laamiga Berbera berigii la dhisayay tusaale kuu siiyay?

Doolaal: Ma markaad lahayd dadkii waxa lagu wareeriyay darawaliintaa laamiga ku luloonaysa haddii laami la dhiso?

Dubbe: Haddaba iminka tii oo kale ayaa arrintan adhiga ka socota.
Doolaal:sidee yacni?

Dubbe: Waxaan dhegeysanayay ninka adhiga loo xidhay ee Adan Baradho la yidhaa oo Golaha Wakiilada la hadlaya. laba adduun baabaynu kala joognaa inaga iyo isagu. Wallaahi waan yaabay. Horta marka hore muran kuma jiro inuu Adan yahay nin ganacsade ildheer oo illaa markuu yaraa soo xoogsanayay kuna fiican shaqadiisa, qaadarinteeda iyo ammaanteedana wuu leeyahay. inuu kolba xukuumadda maalintaa taagan la shaqaystana dad badan buu kala mid yahay oo iyana wax aynu si gaar ah ugu dhaleecaynayno maaha. markaa horta isaga qof ahaan ka hadli mayno.

Doolaal: Waar adhiga u soo noqo. hadal tirada iska daayoo.

Dubbe: u soo noqday eh. Adan wuxuu yidhi. "Anagu wakiilo ayuumbaanu u nahay Aljaabiri heshiiskana shaqo kuma lihin. wakiilnimada haddii nalagu haystana; dee wada wakiil maynaan noqoneene cid uumbaa noqon lahayd ee anagaa noqonnay."

wuxuu raaciayay. "heshiiska talo ayuumbaanu ku lahayn"
waxaan xusuustay mar hore Adan oo lugaynaya oo ku socda Bangiga Dhexe oo uu qandaraas raashinka ah oo aan lagula tartamin ka haysto ayaa hor maray xaruntii traafigga markaasay u yeedhay jagadii traafiggu oo ay tidhi."xaaji halkan ayuumbaad naga dhaaftaaye horta maxaad Ina Rayaale ii weydiisan weyday oo aad Booliskana jago kale oo aad leedahay New Hargeysa uga siin weyday oo anaa kuu qiimo badane aad iigu deyn bixi weyday oo aad Jamac Oomaar iiga iibin weyday, isna Dahabshiil hayga sii iibiyee, Ina Rayaalena aad boqolkiisa kun ee doolar ugu tuuri weyday." oo dabadeed uu yidhi. "wallaahi waa fikir wanaagsan. Laakiin anigu hantida umadda ma qaatee Ina Rayaale ayaan talo ka siin doonaa markaa hadduu yeelo waan arki." oo uu dabadeed sidii jagadii Ina Oomaar kaga iibiyay. illayn iyadaa soo doonataye isna talo ayuumbuu ka dhiibtay eh.

Doolaal: wuxuumbaad isku mulaaqdaaye. maxaa taraafiggana ina soo dhex geliyay? Maxaase hadalkaa adhiga uu ka yidhi ku jaban?

Dubbe: Waxa ku jaban. Waa mid eh waa hadal majaro habaabin ah. qaddiyaddii adhigaba wuxuu ka dhigayaa in wakiilnimadiisa laysku haysto.(waxaan maqlay beri dhoweyd oo uu suuxay inuu yidhi."waa lay cawryay oo wakiilnimada Jabiri baa laygu cawryay) waa ta labaade wuxuu milix ku sii shubayaa nabarkii ku dhacay muwaadiniinta ganacsatada adhiilayaasha ee waayay xaqoodii ahaa inay cidday doonaan wax ka iibiyaan qiimahay rabaanna ka siiyaan. Isla markaa wuxuu ka dhigay dad xaasidnimo uun ka shaqaynaya ee aan muraad kale lahayn. Waa ta saddexaade wuxuu u eg yahay hadalkii ninkii adhigu ku joogsaday ee aan kuu horraysiiyay.waa ta afraade xildhibaanada iyo dadweynahaba inuu quudhsanayo oo maskaxdoodu la liidato ayuu muujinayaa sidaan u arko.

Doolaal: ii balballaadhi.

Dubbe: Arrinta salkeedu wuxuu yahay xaqiiqada odhanaysa Ina Rayaale ganacsigii adhiga nin keliya oo carbeed buu u xidhay. Taasina waxay ka soo hor jeeddaa oo burinaysaa Distoorka. Wakiilnimada Adanna lama diidana ee markay dadkii kale ganacsigii ka hor joogsatay ayay meesha soo gashay in la soo hadal qaado. waa taan lahaa oo kale. "Markaad gaafo wareegga,adigoo gurdamaaya, oo geeddada taagay, aad geddaa soconaysay, cid kumaad gardarroone, waxes aad gef samaysay, Gacantaad wadhfinaysay, markay gaadhay sankayga, ay gujisee gig ka siisay, ee goror ay iga keentee. bal garawso midhkaa" ninka cidladaa iska laafyooda ee gacmaha saydhaa waxba kuma yeelo, laakiin hadduu sanka ku jaro waa arrin kale.Wakiilnimada Adanna waa sidaa.

Doolaal: Waar haaye Adan wuxuu yidhi."Carabku dalka ayuu maal gashaday oo maxjar caafimaadka xoolaha ah ayuu inoo samaynayaa si aynu xoolaha ugu dhoofin karno." maxaad taa u arki weyday?

Dubbe: Haaaaa. halkaasi waa halka laynagu khaldayo ee sheekadu laamigii Berbera uga egtahay. eeg aan wax kuu sheego. Waa mid eh carabku dalka hadduu maal gashanayo wuu mahadsan yahay. Maxajarka markuu sameeyo ee uu lacagtiisa geliyo xaq wuxuu inoogu leeyahay inuu maxjarka inaga kireeyo oo neefkii la mariyoba lacag go'an laga qaado oo uu lacagtiisii kala soo baxo macaashna uu u dhalo inata maxjarkaasi shaqaynayo. Laakiin xaq inooguma leh, sharcina maaha inuu yidhaahdo "keligay adhiga ii xidha oo suuq kale ha raadsanina.".(cid waliba waxay maal gashato ayuumbay ku ekaataa. ciddii sibidhka maal gashaataa dahabka iyo macdanaha kale oo dhan xaq uma leh in loo xidho) Ta labaad isaga oo aan maxjarkii dhammayn oo adhigeenna Djibouti marinaya xaq inooguma leh, sharcigana ma waafaqsana in adhiga loo xidho muwaadiniinta kale loo diido inay djibouti marsadaan xoolaha ama meelo kale toos u geystaan.

Doolaal: Waar Adan wuxuu yidhi. "ninkani 30,000 oo doollar ayuu ugu deeqay biriishka labaad ee Hargeysa"

Dubbe: kelmaddu waa deeq. deeqda wuu ku mahadsan yahay. halkaas bay ku dhammaatay. hadduu wax kale oo iiba doonayo ha sheego waxaas waa laga iibiniyaa. laakiin deeq buu bixyay ee dalka u xidha oo dadka u cuna qabateeya. kitaab ay ku taallo laguma hayo adduunka.

Doolaal: Waar haaye Adan wuxuu yidhi."adhigeenii intaynu carab u geyno ay dhici jireen sidan baa inoo dhaanta.'

Dubbe: Waa runtiisa. laakiin taa lama weydiine waxay su'aashu tahay. waar ninkani Djibouti buu xoolaa marinayaa oo ma lehSomaliland baan toos uga keenay ee maxay dadka kaleba Djibouti u marin kari waayeen ee carabtooda halkaa ugu sii marin waayeen adhiga? uma hayaan jawaab dee. Ta kale, maxaa isaga ka galay miyuu dhalay adhiilayaasha nin waliba isagaa dantiisa yaqaan ama ha la dhaco ama yaan la dhcine xukuumaddu cashuurta uun may ka qaadato. Bal isla weynidaa eeg?

Doolaal: Waar xaajiga afkaaga ka jeediyoo wuxuu Adan wuxuu yidhi."carabtan iminka qiimah kordhinaysaa Aljabiri bay ku xumaynayaan."

Dubbe: Dee yeelkooda Aljaabiri maxaynu isu nahay?

Doolaal: Waar Aadan wuxuu ydhi.”xoolaha in sicirkooda la kordhiyo anagaa carbka ka dhaadhicinnay.”

Dubbe: Dee yaa u dirtay? Anagu carab kale ayaan wax ka iibinaynaa bay yidhaahdeen kuwii kalena. Haye.

Doolaal: Waar ninkaase nin aad u tag helayso maaha ee candhuuftaada iska liq.

Dubbe: Horta adigu ciyaar baad u leedahay ee isagaaba Wakiilada ku yidhi”waqtiga hayska luminina.” Waxa kale oo aan kuu ogahay nin ay i xigaan oo Cabdikareem Banday la yidhaa ayaa beri dhoweyd arkay qolo reer Burco ah oo cadhaysan oo leh “waa wallahi inaanu iska celin haddii nalga qaban waay.” Markaasuu gabay ugu jawaabay nimankii. Wuxuu yidhi:

Qofkii barad ah iyo ruuxaan boganin taariikhda
Iyo bes miday ka tahay oo badawa mooyaane
Buunigu waa og yahay baaluu joogaba eh
Oo xaajigayaga baddaa laga yaqaan bilina loo daaye
Inkastoonu bidhaantii lahayn baaxad iyo xoogga
Oonu bilic iyo hubqaad baarka fidhanaynin
Misna badraanimada waa Basbaas amase Baarjeexe
Oo weliba uu baabab kale iyo baawar dheer yahaye
Ina Qabile buurtuu ahaa waabu beegsadaye
Bilaash-magaca Baradhaad malaa belef ku haysaane
Markaasaw bu’deen intaad biime noqoteene
Birlab weeye xaajigu adayg biixi iyo seede
Banaankaa hadduu jiifsadaan bahalku eegayne
Giddigoodba reer Bederwanaag boonka ku xareeye
Bunji buu ku jiidaa reer tolkii oo budulka qaadsiiye
Iyaga barbaartii Ciidagale baaniso u diidye
Wa horuu baguugha ka dhigay boqorradoodiiye
Balligubadle waa tuu ka diday Arab biftiisiiye
Burco iyo Togdheer ma jiro nin u badheedhaaye
Budhkii ay soo rogan jireen buugga laga waaye
Reer barigi buur buu u kacay Badhan dhankeedaase
Boosaaso inay galaanna waa looga baqayaaye
Bucsharkii iyo ka carar Awal bakhaarkiiye
Beladaa dakaba heshay ayay bisin ka haystaane
Beelaha galbeed naga xigaa baqe dhankoodiiye
Ciisihii billaawaha caddaa baalashii quba e
Dadkuumbaa buuqayska jecel iyo dhawaaq baase
Baraarkiisa naaxiyo wankaa badhida jiidaaya
Maxaa looga bi’i ma cid kalaa adhi bad geyneysa

Waa Inoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Doolar Dhiibsan i Siiya

2009-08-29T14:15:00.000-07:00

DALJIRE

Doolar Dhiibsan i Siiya
More Money...More Money

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waxaaan idin weydiiyay. Ma taqaanaan cid samaysa boodhadhka magacayada ganacsiga lagu qoro?

Doolaal: Oo ma gancsi baad furatay? Wax kale ma hayside ma hadal baad iibinaysaa?

Dubbe: Waar waxaanu iibinayno waxba kaama geline ama wax noo sheeg ama naga aamus aanu dadka wax kaa weydiinee. Waar yaa yaqaan cid qorta boodhadka?

Doolaal: Wallaahi inaan laguu sheegeyn illaa aad sheegto waxaa ka baayac mushtaraynayso. waaban dhaartaye.

Dubbe: Khudrad baan iibinayaa. Haye? ma ku deeqday, faduuli?

Doolaal: kkkkk. goormaad beerta yeelatay? Wallaahi gob baad iibinaysaa sida islaamaha gob ku hor iibiya iskuulada.

Dubbe: Waar kuwaasi waa kuwa aydin cashuurtooda xaddaan ee daaraha ka dhisateene mabaad soo qaaddeen haddaad damiir leedahaye; waxaan iibinayaa khudrad beer nin kale leeyahay oo aan qandaraas ku qaatay.

Doolaal: Waar waxan aad u jeeddaa waa maxay iminka? ma sheeko kalaad weyday? beertu waatee?

Dubbe: horta nacas baad tahay ee kuwan Ina Rayaale adhiga u xidhay ma waxbay ku dheeryihiin adiga? UDUBna waa isku tihiin. xaaraantana sidooda ayaad u cuntaa. sidoodana munaafaq baad u tahay. Sidoodana xaasid waad tahay. Ina Rayaalena waad u galgalshaaye ma waxaad garan weyday inaad ku tidhaahdo waar anna aan khudradda beertaada iibiyo ee ii xidh.

Doolaal: Ma beer buu leeyahay?

Dubbe: Waa runtiiye. Waxba ma oga eh. Waa laga dhegeystaaye. Miyaanu riiggii uu dadka ku laayay toos beertiisii Camuud ku taallay aanu geyn oo aanu ceel uga qodin? Miyaanad cabashada reer Boorame maqal ay yidhaahdeen. "haddaan ceel naloo qodayn maxaa Ciidagalaha loo layaayay ee godobta naloogu soo jiiday?"

Doolaal: Waar waxaasi majiraan ee waa masiibooyinkaagii iyo fidmadaadiiye dadka ka fadhiiso.

Dubbe: Beertu waxa la yidhaahdaa "Dhiig Muwaadin." waxay ku taallaa Camuud,Awdal. Bil amaara waxa lagu waraabiyay dhiiggii muwaadiniintii reer Dumbuluq ee riigga lagu laayay. Markaa waxaan idhi waar bal haddaba dadkii laaye muu kan Doolaal ee meeshan uun fadhiya khudradda u dhiibo ha u iibiyee si uu lacagna uga helo illayn dhagar iyo lacag la'aan isku darsanmaayee. Boodhka waxii lagu qorayayna anaa kuu haya."Halakanay ka dhawdee tolkay way hagranayaaye." buu yidhi Cabdi Gahayr. Waar shaqaan kuu hayaa waa ninka.

Doolaal: Waar bal hoos u hadaloo, qaylaa lagugu sallidaye. Maxaad ku qoraysaa boodhka. Hunguri baabad iga soo ridday eh. Wallaahi waa macquul.

Dubbe: Waxaan ku qorayaa anigoon badin. "Khudrad aad dhadhankeeda iyo dhalaalkeedaba yaabto, oo dheecaan dad la laayay iyo Dhiig muwaadin ku hawrtay, oo ma dhergii dalka haystee, xoolaa dhoofka u diiday, halkan soo dhigtayoo, uu ka dhawrayo maal, dhismii ka qabyoobiyo, uu daarii ku dhammeeyo, Ee intii aanu Dharjaale dhegahaa dabadoodiyo dhafoorkaa igu goynin, ama waa dhakqankisee,isagoon u dhawaaqin, janankii dhakhtar Weerar een dhasiigta(dhego adayg)lahayn, far dhexaad ugu yeedhin, isna aanu Dhashiikee iyo soo dhaqaajinin Kaare, Hargeysaay dhakhsadoo,soo dhowaada walaaloo, dhag dhag iiga gatoo, faraqiina dhigtoo, Laandka(SL/sh) waan ka dhintaaye, doolar dhiibsan i siiyoo,

yalla ii dhiiba fuluusta. money, money, more money....more money.... Seytuunka, liinta, rummaanka iyo muuskaaaaa.....

Haddii aad ku dhabcaasho, ood dhufsan weydo khudaarta, barqabkii dhumuc weyne, ee dhashii hore laayay, oo dhexdu qooq la yaraatay, dhirtanuu ku jiraa, dhawaaqaa baxayaa, dhalawdii doobidiisiyo, dhoolluhuu lisanaayiyo, waa shaxdii dhibidiisa, oo mar hadduu afka dhuuboo, oo ku dhoweeyo camuudda, oo dibnaa dhac ka siiyoo dhareer xoor cad ah tuuro, oo kugu soo qudhub dhawdo, Alloo kaaga dhawaaqiyo, wax kaloo dhufta mooyee, dhanna kaagama baydho. taayir aad dhamac saartay, oon dhilmaanyo dilayn iyo, dhagax aad mar ku tuurtay, oon sooba dhaafin briishka, dhogortiisa ma gaadhoo, dhawaaq kaagama joogo, oo wuu ku sii dhirfayaaye, Hargeysaay dhaqso oo, dhiilihii jebiyoo, dhitadii ilmahaagiiyo, dhaxalkaagaba keenoo, laandka (SL/sh) waan ka dhintaaye, doollar dhiibsan i siiyoo, yalla, dhiiba fullusta. Money..money..more money, more money.... Saytuunka, Rumaanka,liin macaanta iyo muuska... Daray, daray.....

Doolaal: Oo boodhkaagu waynaa ma buug dhan baad ku qoraysaa? halkaad waxaasoo beena ku qoraysaa?

Dubbe: Dee inaadeer mid si wanaagsan farta u yaqaan oo far yaryar ku qora ii raadiya. miyaan la helayn? kuwan yar yar ee Intarnatka(internet) ka shaqeeyaa miyaanay boodh ii samayn karayn? Waar heedhee Intarnatkaas ayaaban ku xasuustay eh. ninkan Gabiley Badhasaabka looga dhigay sidee bay sawirkiisii inamadu yidhaahdeen?

Doolaal: Oo waayo? aniga caadi buu ila ahaaye.

Dubbe: Kee? Caadi buu yidhi. waar anigu waxaan is idhi bahalkan Intarnatka ayay wax ka qaldameen oo sawir nin reer Zimbabwe ayay ku bedeleen halkii Badhasaabka. Waxay ku leeyihiin wuxuun bay sidaa odhanayaan oo adigaagaa Doolaal Guulwade ah ee aanu qudh iyo maan u garanayno ayuumbay dhegaha dameerka kuu samaynayaan. Aniga markaaga horeba markaad qoslayso waxaan xusuustaa dameer uu lahaa oday ii adeer ah oo Iidaan la odhan jiray.
Doolaal: "Illayn nimaan xishoonayn dagaal xeeli kama hayso." ayaa la yidhi. ma halkaasaad maraysaa? Waar sawirku caadi buu ahaa. Ma wuu foolxun yahay baad u qarinaysaa dee?

Dubbe: Waar waanu kula kaftamaynaaye iska soco. Markaasuumbaad sida jinaca is qaniintaaye. Ta kale, aniga ninkaa afka hay geline. Horta Gabiley weligaa ma tagtay? dadkeeda,duunyadeed, ciideeda, hawadeeda mid qudha oo indhahaagu diidaan ama foolxun ku arki maysid. Maxaad markaa aniga iila yaabaysaa. Aw Xasan Sheekh Cismaan Nuur(AHN) ayaa beri lixdanandii gaadhi u raacay Xamar dabadeed isagoo gaadhigii ku dul seexday ayuumbuu gaadhigii joogsaday tuule. Aw Xasan baa soo kacay. dadkii buu garan waayay siday u ekaayeen. markaasuu yidhi. "Waar maxaa ii toosin weydeen intaanu gaadhigu xuduudda Kenya inala gelin miyaydaan Ilaahay ka yaabayn, nooli aan ku noqdaba ma hayee?" Iminka anigu cid ma caayine. xafladiina ma tegin. Sawirkan uun baan arkay dabadeed waxaan is idhi malaha sawirkaa qaldamay ama inanka Cismaanka dumarka la shaqeya ayaa abti u ah.

Doolaal: Waar waxaa iska daayoo waa maxay sheekadii maamuus-ka-xuyuubinta ayaa soo celiseen miyaa?

Dubbe: Maxaad maqashay?

Doolaal: Dee qoladadiinan Wakiilada ee leh Madaxweynaha maauska ha laga xayuubiyo.

Dubbe: Wallah! waar inaga daaya dhe ha kaxayuubina eh. Oo maxaa Ina Rayaale ka soo hadhaya haddii muumuuska laga xayuubiyo?

Doolaal: Maan fahmin. maxaad u jeeddaa?

Dubbe: Waxaan u jeedaa; nin ban sidaa maalin hore ku idhi. markaasuu yidhi."waar ka daaya." "waayo?" baan idhi. wuxuu yidhi. "Waar ninkan anigaa aad u aqaan. Maamuuskan haddii laga xayuubiyo waxa inagu soo hadhaya nin dheer oo qabow oo faro jilicsan oo salaan jilicsan oo bakhayl ah oo reer Boorame u yaqaanaan "kiniinka hurdada" oo aan sheeko fiican aqoon oo mar walba lagu odhanayo soomuu kicin oo markuu soo kacana rimoot (remote control) qolka hurdada yaala laga maamulo. markaa haynu taataabanina."

Waa inoo todobaadka dambe, haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Keligaa Ma Aha Ee Aamus Adeer.

2009-08-29T14:11:00.000-07:00

DALJIRE
Keligaa Ma Aha Ee Aamus Adeer.

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar maxay ahayd tan yar ee aad aamusiinaysay? Yaa dilay? miyaad garanaysay?

Dubbe: Waar waxa i qabsaday haddaad ogtahay. waa mar labaadkii ay igu dhacday maanta.

Doolaal: Iminkaad waxa lagu weydiiyo mooyee wax kale ka jawaabi. Maxaa kugu dhacay?

Dubbe: Waxa igu dhacay. Ta yar oo ooyaysa ayuumbaan idhi. "adeer maxaa ku helay?" "...Wuu na dilay." bay tidhi. "Kumaa ku dilay?" Baan idhi. "Daahir." bay tidhi. " markiiba waxaan mooday inay Ina Rayaale sheegayso oo uu carrurtiina soo gaadhay markaasaan lahaa " adeer keligaa maahee iska aamu." Saakana nin waalan oo isla hadalaya oo leh. "Wallaahi inaan madaxaa xun ee weyn ku dhuf. Oo anagu wax walba nagu qabsanayaa..." ayaan mooday inuu isna Ina Rayaale sheegayo. Markaasaan idhi. ma hadduu dadkii waallaan wax ku qabsaday?
Doolaal:Waar muxuu ku ku hadlayaa? waar qaadkii ma wax kale ayaad ku dartaa beryahan? Ma qolada tidhaa waanu iska jebinaa b aad ku biirtay? sidaad u mooddaa inuu nin waalani Madaxweynaha ka hadlayo ama gabadh yar?

Dubbe: Dee inaadeer horta hayla yaabine ninkii weynaa ee aynu dalka u dhiibnay sawkan maalin wal walba,ama koox ha ahaato ama keli ha ahaato eh ay cid is haystaan. sawkan kolba riig ku murmaya ama neef xoola ah.

Doolaal: Maxaa is haysta ee aad sheegaysaa? Ma waxbuu maamulayaa oo isagaa la haystaa mise isagaa wax haysta?

Dubbe: anigu dhankaan ka taagnay isagaa wax haysta horena waan kuugu sheegay. Meel walba dan gaar ah uu leeyahay ayuu faraha ugula jiraa ama cid baa dabada ka soo kaxaysa oo dadka ku soo hagaajisa. Imisa ayuumbaanu maqaylanay waxaa?

Doolaal: Waar iminka yay is haystaan ee aad sheegaysaa? Dadku haddii aanay xukuumadda u hoggaansamin maxaynu ku falaynaa gebegeedaba? maxay iska xiijinaynaa?

Dubbe: Qoodhaa iyo xeradaa intaynu halkaa ku qayilaynay imisaynnu maqallay? Qayladii soo yeedhaaba waa Ina Rayaale iyo oo dad ka laalaada. Ina Rayaale iyo waxa is haysta Xaaskii Ina Cigaal ka dhintay. Ina Rayaale iyo Wakiiladii baa is haysta. Ina Rayaale ayaa Hadraawi haysta. Ina Rayaale ayaa Gaarriye haysta. Ina Rayaale ayaa mujaahidiin dhul ku haysta. Ina Rayaale ayaa Aamina weris shaqo ku haysta. Ina Rayaale ayaa Wasiir Nuux sigaar ku haysta. Ina Rayaale ayaa Ilma Farax Xarbi dekeddii ku ku haysta. Ina Rayaale ayaa islaamo agoona xaqii ku haysta. Ina Rayaale ayaa Ina Cabdi Gaboobe haysta. Ina Rayaale ayaa Abshir haysta. Ina Rayaale ayaa qolo iskaraab dhoofinaysay haysta. Ina Rayaale ayaa badda qaar ka kalluumaysanayay ku qabsaday. Ina rayaale qolo Habar Jeclo ah oo karinka wax ka dhoofinaysa ayaa is haysta. Ina Rayaale Komishankii baa is haysta. Ina Rayaale Saleebaan Gaal baa is haysta. Ina Rayaale iyo Xaji Cabdi Waraabe ayaa is haysta(berigii uu Xaajigu Guddomiyaha Guurtida doonayay). Ina Rayaale iyo Adhiiylayaashii baa is haysta. Ina Rayaale iyo Ku-xigeenka ayaa is haysta. Ina Rayaale deeq-bixiyeyaashii baa is haysta. Ina Rayaale iyo qolo Jaaliyaddii debedda ee UK baaa is haysta. Ina Rayaale reer dumbuluq baa riig isku haysta. Ina Rayaale iyo Djibouti baa is haysta. Ina Rayaale iyo fanaaniintii baa is haysta. Ina Rayaale iyo salaadiintii baa is haysta. Ina Rayaale Ina Afdiinle ayaa is haysta. Ina Rayaale waxa is haysta Saxaafaddii. iyo qaar kaleoo badan.

Doolaal: Oo Ina Afdiinlana goormay is qabsadeen?

Dubbe: Miyaanu Ina rayaale isku deyin inuu qaadka ku wareejiyo ninkii ay shuraakada ahaanjireen beriguu qaadlaha ahaa iyo nin Oromo ah? Miyaanu dabdeed Ina Afdiinle sutida u qaban oo arrimahiisa dhankaa iyo Ethiopia ka sallaxan? Waar iska aamu ninyow. Meel shilin ka soo baxayo oo aanu faraha kula jirini ama aanu isku duubini ma jitro.

Doolaal: Waar waxaasi wax jira maaha. Ma mqalba anigu.

Dubbe: Waar adigu wax ma maqashid waxna ma uruside waxaan ku weydiiyay sheekadan iminka aydin la timaadeen ee waxa walba odhanaysaan Embagathi baa ka dambaysay waa maxay? Embagathi ma adhigeena ay Aljabiri u xidhay? Mise riiggii biyaha ayay maamulaysay? Waar dee malaa waynaan ogayne Ina Rayaale ayaa Embagathi ah.
Doolaal:Saw cadagu kuma soo dhuumanayo hawsha qaranka loo wado oo dadka iyo dawladda kala dhex geli maayaan?

Dubbe: Waar dhegeysta waryaa. Embagathi iyo Caliyo lahayninee. Meesha waxa yaalla waa adhiga waan dhoofinayaa iyo dhoofin maysid. Idinkaana muranka abuuray. Ta kale waxaan arkay cid waliba cidday necebtay bay Embagathi u taqaan.Ina Rayaale ciddii ka soo hor jeedda oo dhan buu Embagathi u yaqaan. Ina Cali Waraabe cidii aan Ciidagale ahayn ee daantaa Dumbulq deggan buu Embagathi u yaqaan. Ina Bullaale Habar Jeclada ayuu Embagaathi u yaqaan. Waar Embagathina ma jirto oo iyadii sidii geel qasaal ah sibraha wax ka da’ayaan ee dadka wareerka kala fadhiista.

Doolaal: Waar Embagaathida waa la yaqaane iska dhaafo odaygii Ina Xaabsade ee aanu xaggiina u tirinaynay sawkan saddexdii xisbiba isku dugaadheeyay.

Dubbe: Waar ma aragtay horta? Waaban la yaabay. Waar odaygu markuu saddexdii xisbi qaran ee umaddaa dhan ee sheikh iyo shariifba lihi ku jireen markuu quudhsaday ee yasay ee yidhi “wax saxan ma aha.” Muxuu ujeeday? Anigu waxaan is idhi malaa waxaasi waa ka kibir iyo isla-weynaan. Ama wuxuu doonayaa xisbi Dhulbahante u gaar ah oo uu cidii aan Ba Hararsame ahayn uu yidhaahdo “waar aamus inan gumeedyow laan gaabka ahi. Kufurtu billaahi inaan dhengadayn waxakan”

Doolaal: Waar maahee odayga sidaa ha odhan way la noqon weyday inuu mid uun xisbiyada galo eh.

Dubbe: Waar odaygu hadduu cilmo uu xisbiyada ku faaqido leeyahay Siciid Sulub kolba uma raaceen meel dadka laga soo caayayo ee naga daa.

Waa inoo toddobaadka dambe Haddii Eebe idmo.

A. Geeljire

Marxuum Kaan Qaldaan.

2009-08-29T13:42:00.000-07:00

DALJIRE
Marxuum Kaan Qaldaan.

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar manta maxaad la soo dhaqsatay miyaanad soo qadaynba?

Dubbe: Maanta khudbad baan idiin jeedinayaa. Illayn anigu shicib kale ma xukumo ee mafrishkaan xukumaa.

Doolaal: Waar khudbad layne iska qayil.

Dubbe: Waar dhegeyso waryaa. Ilmaadeerrayaalow intaa iga dhegeysta.

Bismillah. Salaam dabadeed mudanayaa l iyo marwooyinba.

Doolaal: Marwooyinkuna halkay fadhiyaan?

Dubbe: ’aar dadkuunmaad cubba-dhawrtaa noo kaadi. Hadalkaa sidaa ku wanaagsane. Miyaan khudbadadaha sidaa la odhan?. Xxxxmmmm. Xxxxxxmmmm

Walaalayaal;

Waxa jira waxyaabo badan oo aynaan u kala ahayn xisbiyo, gobollo iyo beelo ee aynu u wada nahay muwaadiniin somaliland ah oo isku hal qof ah. Waxa ka mid ah, laakiin aan intaa ku koobnayn, nafta iyo hantida muwaadiniinta oo aynu xurmayno nabaddoodana sugno, caddaalad loo siman yahay oo aan raagin, (caddaalad raagtay waa caddaalad la'aan) adeegga bulshada ee xukuumaddu loo igmaday oo aynu si loo siman yahay uga helno, xurmaynta iyo ka dambaynta madaxda qaranka marka ay sharciga iyo xaqa ku taagan yihiin iyo difaaca qaranka iyo distoorkiisa.

Intaas oo arrimood iyo qaar kale oo la miisaan noqon karaa waa qaar aan abtirsiin loogu qaybin karin muwaadiniinta, waa qaar aan loo kala xigtaysan karin, waa qaar aan loo xisbiyaysan karin, waa qaar aan loo gobolaysan karin, waa qaar u damqashadooda iyo difaacoodu waajib qaran inagu wada yahay oo u baahan in nafta loo huro.

Waxa beryahan dambe caado inoo noqotay inaynaan qiimayn nafta muwaadinka. waxa caado inoo noqotay inay isugu keen mid noqdaan wararka joornaalka ku qoran ee China ka dhaca iyo Dalkeena kuwa ka dhaca oo intaynu eegno uun ama sheeko ka dhiganno,"waaryee maanta lix yar yar oo Ciidagale ah ayay askartii Ina Rayaale laysay labaatanna way dhaawaceen oo tikniko ayay hoos ugu dhigeen. waar 3 shaaha noo keen." "Waaryee laba Arab ah ayuu Boolisku toogtay maanta. waar bal qoraac beer ah i sii yarkow." "Waaryee, askartii Awdal laga keenay tu yar oo Makaahiil ah ayay kelyaha xabbad isaga saareen oo halkii ku dhimatay askargii dilayna looma soo qaban. naa qaadku waa imisa maanta?" "Waar ma maqashaeen 30 dhallinyaro ah oo reer Awdal ah ayaa badda ku madhay oo aan mid ka bixin. waar hilibka naga soo hagaaji basbaasna soo raaci iyo liin yar." "waar ma maqasheen dhulgariirka China ka dhacay?" dabadeed halkaa ku dhaafno. waxaynu ka hadlaynaaba dadkeenii maaha malaa ee waa dhir. ma naxariis darraa? ma nacasnimaa ? ma waalli baa? ma fariidnimo iyo raganimo iyo calool adayg baa? Ma dadkaynaan u baahnayn baa? mooyi. Anigu se waxaan arkaa inay qalad tahay. inay qallooc tahay. inay qofnimadeena wadareed iyo jiritaankeena umadeed ee dal lagu hantiyo u xuntahay baan ogahay.

Marka laga yimaado dareen la'aanteena iyo naxariis la'aanteenna oo labaduba yihiin qaar diinteenna xaniifka ahi inna fartay inaynaan ku kicin waxaynu god dheer ku tuurnay dadnimadeenii iyo xuquuqdii aynu isku lahayn iyo tii aynu dawlandimada ka rabnay. waxaynu gabnay inaynu xukuumaddii aynu beri doorannay ka raadsanno xaqaynu ku lahayn ee aynu u egmannay. Isla markaa waxaynu awaaraha ku rogany xaqeenii. waxaynu oggolaanay inay xukuumaddu isu qaadato ta iyadu xaqa leh oo ciddii wax weydiisana xoogga ugu weyn ay ugu jawaabto. (ka warran ilmo kuu dhashay hadduu habeenkii kugu ooyo oo aad bakoorad ku aamusiiso) Waxay isu qaadatay xukuumaddu inay guulaha la gaadho iyo dawladnimada ka mid tahay laynta ,cagajuglaynta iyo xabbiska muwaadiniinta ee xaqdarrada ah.("Waar meesha gelin joogi mayno haddaynaan dawlad isu muujin oo gacan bir ah ku qaban dadka).

Markaynu oggolaanay inay xukuumaddu hadh cad burburiso hay'adda xuquuda Aadamaha oo aynu ka joojin weynay inagoo u haysanna inuu Adamahu yahay cid kale oo buugaagta uun ku qoran ee aan inaga ahayn. Markaynu xukuumaadda u oggolaanay inay jeelka ku abaadiso qofkii ku dhawaaqa eek u eedeeya musuqmaasuqa madaxda xukuumadda iyo xaasaskoodu ku kaceen ee weliba caddayn soo ban dhiga. markaynu u oggolaanay inay xukuumaddu Distoorka si walba ugu tumato oo ay isu rogtay risiq maanac oo ay muwaadiniinta iska hortaagto inay ganacsadaan oo iyadu suryo gashato dakhliga dalka soo gala una samaysato cid u ururisa cashuur aan sharci ahayn. markaynu u oggolaanay inay xukuumaddu iska soo daabacato lacag aan sharciga waafaqsanayn oo ay ku xadaan ta xalaasha ah. Marka aynu u oggolaanay inay heshiisyo xaaraan ah iskala gasho shirakado ajaanib ah oo aan Baarlamaanka laga ansixin kana qaadato lacag aan xukuumadda u xisaabsanayn. Iyo waxyaabo kale oo badan oo la mid ah.

Xukuumadda waxaynu shuruud la'aan ugu deeqnay awoodaheennii muwaadinimo markaynu ku eegnay kuwa ay dulmiga jeelasha uga buuxisay waayo waa xisbi kale ama waa beel kale ama beri baynu geel kala qaadnay ama garanba mayno oo walllaweyn iyo Abboo. markaynu shilimo odayaal ka soo qaadeen dhaafsiinannay muwaadiniinti xaqdarro lagu toogtay oo aynaan caddayn iyo xaqsoor uga raadin ciddii dishay.

Waxa aynu xaqeennii uub ku tuurnay markaynu odayaal aynaan siyaasadda u egman,sidooda kale se intooda badan aynaan u diidanayn odaynimo, u oggolaanay inay siayaasadda innagu metelaan oo u dhexeeyaan xukuumadda iyo innaga, xisbiyadii iyo innaga iyo Wakiiladii aynu doorannay iyo innaga qaarkoodna ay hunguri-saar iyo gacansaarba la yeesheen xukuumadda dantoodana ka horraysiiyeen ta ummadda ay odayada u sheeganayaan. Markaynu xisbi iyo beel mid uun noqon weynay baynu xaqeenii aasnay.

Hoggaamiye Rayaale wuxuu caadaystay inuu had iyo jeer markuu belo dhigaba eedda saaro cid aanu magac dhebin oo uu ugu yeedho "cid aan dan ka lahayn somaliland." iyo inuu ku hadlo ereyo aan qiimo lahayn af hoggaamiyana aan ku roonayn sida." Inay cid kale dhimato ma rabno. dad kale oo aynu laynaa ma fiicna IWM" Waxaas oo dhammi waxay ku tusayaa hoggaamiye ka madhan dareenka masuuliyadeed ka saaran ummadda oo weliba qaba inuu u naxariistay ama u tudhay markuu inyar uun ka laayay oo aanu rabin inuu qaar kale laayo laakiin aanu waxba ka qabin inuu laayo haddii dadku guryahooda ku noqon waayaan. waxa taa caddaan u ah mar qudha intuu baadhay dhacdo dad xukuumaddu ku laysay inoomuu soo ban dhigin cidda eedda leh shicib iyo xukuumad midna.

Sucuudiga oo boqortooyo ah ayaa dhaama xattaa oo yidhaahda "Al-marxuum kaan qaldaan. marxuumkii dhintay baa qaldanaaa." sidaa darteed waxaynu u qaadanayaynnaa, isagoo caddayn ina siiya mooyaane, inuu ku qanacsan yahay inuu sax ku yahay inuu dadka billaash u laayo dabadeed shillimo aanu lahayn oo kuwaa dhintay ama dadkooda laga qaaday u tuuro.

Waxa iyana markhaati ka ah sahaalaha uu u haysto Hoggaamiye Rayaale dhiigga muwaadiniinta. markast wuxuu kula dagaalamaa hubka u culus ee aynu tikniko u naqaan. miyaynu Hoggaamiye Rayaale iyo inta ku xeeran ee la qadhaabata ee xukuumadda masuulka ka ah oo aynu ognahay inay addunka meel walba hanti ka samaysteen oo daaro ka jeexdeen waxay soo iibin kari waayeen qalabka lagaga hor tago shicibka bannaan baxaya ee ay ka mid yihiin; qiiqa indhaha ka ilmaysiiya, rasaas rabadh ah, ulo rabadh ah, biyo lagu furo oo xoogle IWM? Miayay u weydiin kari waayeen hay'adaha ay argagixisada wax akaga cunaan? miyay u weydiin kari waayeen dawladah jaarka sida Ethiopia ama Djibouti? jawaabto waa maya ee horta marka hore iyagaa baahan oo cid walba wax weydiista. ta labaad ma dan bay ka leeyahiin dadka xabbadda nool baa u jabane maxaa qiiq ku kallifaya oo kharaash gelinaya?

Weli miyaa aragteen Hoggaamiye Rayaale oo soo booqanaya dadkii iyo askartii rabashadahii inna soo maray illaa tan u dambaysay ku dhaawacmay soo booqanaya? waa maya? oo maxaa ka galay weliba codkoodana odayaal baa u keenaya markay doorasho timaaddo oo uu udirayaa. maxaa dadka ka saaran?

Dadka waxaan leeyahay Hoggaamiyahu ha noolado. cidiii uu xabbad ku dhuftaana Alla ha u naxariisto. dadkuna codka odayaal ha ugu soo dhiibaan illayn kollay waa la dhimanayaa “xabbadda ina Rayaale waa lagu sababay uune.”

Intii wax maqlaysana waxaan leeyahay isku duubni, gobol illaa gobol, ogaada. nabadda ogaada xaqiina xukuumadda ha uga hadhina. xabbad ha uga baqannina. Sharcigana ilaaliya.

Hoggaamiye Rayaale waxaan leeyahay. Haddii aad carruurtaadii geysatay meel aan lagu harraadanayn. Haddii ku geysatay xoolihii ummadda xalaal iyo xaaraan tuu doono ha ahaadee. Inta aad halkan ku hor joogto ee harraaddan ee gaajaysan xabbadda aad lacagtoodii ku soo iibsatay ee aad la dhacayso ka daa. Biyay kaa sugayeen ee beebeega iyo Siikaawiga ka daa.

Waa inoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbeidmo.

A. Geeljire

Madaxtooya? Maxaytooyada? Ma-naxtooyada? Maal-xatooyada?

2009-08-29T13:36:00.000-07:00

DALJIRE

Madaxtooya? Maxaytooyada? Ma-naxtooyada? Maal-xatooyada?

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Oo maanta xafladdii gobolka Hawd iyo dabbaaldeg ka hadal mooyaane miyaan is lahaa masiibo ayaa idinku habsanaysaa. Waar faataxada ha loo maro dadkii sida naxariis darrada ah tiknikada loogu laayay mudaharaadkii magaalada ka dhacay shalay. Inta dhaawacan ee xhicib iyo askarba lehna u duceeya. Oo askarta lafteedu way dulman tahay ee u duceeya. Faataxa.

Doolaal: Ducadu waa sax eh maxaad u odhanaysaa xaq darro ayaa lagu laayay?

Dubbe: Waxaan u odhanayaa. Qofka muwaadin ah ee arrin gaar ah ka cabanaya ee muujinaya si salmi ah inuu diiddan yahay arrintaa sidee xabbad aan dhaawac kac lahayn oo tikniko ah hoos loogu dhigaa? Xoogga ciidamada qaranka iyo Boolisku ma waxay caabbiyi kari waayeen dhawr boqol oo qof iyagoon xabbad la dhicin? Waar mayee waxaa barateen inaydin dadka iska laysaan oo dabadeed shilimo u tuurtaan mag ah ama tidhaadaan gobol baanu idin siinnay ama degmo.

Doolaal: Waar dadku hadday dhagax tuuraan oo ciidamada laayaan sidee loo hor joogsanayaa? Ciidanku saw inay nabadda ilaaliyaan maaha?

Dubbe: Horta aan mid idiin sheego. Waar dee dhegeysta. Horta dadkeena saani baa u barateen. Waxaa ku barateen waxaa ogaateen in mawduuca ama arrinka laga hadlayo uun loo beddelo dabadeedna ay illaabaan wixiiba oo wax kale uun ku xiiqaan.

Doolaal: Maxaad u jeeddaa?

Dubbe: Waxaan u jeedaa waxaad doonaysaa inaad arrintii u bedeshaan ammaan la ilaalinayo ee ka beddeshaan muwaadininii xaqoodii layska hor taagay lana laayay. Waxaan xusuustaa berigii la samaynayay laamiga isku xidha Hargeysa iyo Berbera ayuumbaa mar qudha muran abuurmay la leeyahay “Haddii laami la sameeyo darawaliinta ayaa luloonaysa oo gawaadhida qallibaysa.” Waxa dadka la illowsiinayaa inay masuuliyadda kowaad ee darawalka tahay inuu soo jeedo markuu gaadhi wado jidku ama laami ha ahaado ama jid-cadde eh oo uu nabad geliyo dadka iyo hantida uu sido iyo gaadhiga iyo laftiisa intaba.

Doolaal: Maxaa gaadhi iyo laami keenay nabaddaynu ka hadlaynay eh.

Dubbe: “Soo bax baa la lee yahay oo ay sacabka leefaysaa.” Waar nabaddan aad sheegaysaa halkay taallaa? Miyaad diiddan tahay masuuliyadda koowaad ee hoggaamiyaha dalka iyo ciidamada amnigu inay tahay badbaadada muwaadinka? Waar inay tahay waajib distooriya miyaanad ogayn in la ilaaliyo xorriyadda iyo nabadda muwaadinka? Waar maxaa loo qancin waayay muwaadinka wax tabanaya inta tikniko loola soo baxayo? Maxay ku kala duwan yihiin ciidamadeenna iyo kuwa abashida ee xamar joogaa? Bal ee sheeg afxunoo cantaba lahayde.Muwaadiniintana waxa waajib ku ah inay tabashadooda si nabada u sheegtaan oo dalku iyo dadku inay kuwoodii yihiin ogaadaan oo askarta xaq dhawraan.

Doolaal: Waar maanaguu na caayayaa wuxuu? Waar qofkii nabadda khalkhal geliya xabbad baa futada lagala dhacaya. Bal waxaad ku hadlayso eeg? Xukuumadda maxaa loo doortay? Saw inay nabadda ilaaliso maaha?
Dubbe:Waar doorashana garan maysaane waydinkaa xabbadda abaalgudka uga dhigay kuwii idin doortaye. Ma idinkaa weli doorasho hadal haya? Waqtigii laydin doortay wuu dhammaatay ee xisbayadii idiin oggolaaday inaydin sii jogtaan waxaanu ka codsanaynaa inay xidhiidhka idiin jaraan muwaadiniintana idinka qabtaan oo xaqa ay u hiiliyaan. Weliba Ina Cali Waraabahii kolba nagu badhifuri jiray ee hoosta idinka soo geli jiray ee maalintii dhoweydna aydin “waallida” ku sheegteen waxaan leeyahay xaqa ceelkaad ku ridday ka soo saar.

Doolaal: Waar dadkan aad sheegaysaa siday isu hor taagaan amar xukuumaddu bixisay?

Miyaanayse Boorame xaq u lahayn in biyaha loo qodo? Ma Ina Rayaale ayaa Madaxweyne ah ayay u harraadanaanayaan?

Dubbe: Iminkana ma xaggaasaad iila kacday? Mayee Boorame iyo meel wal oo lagu harraadanyahay, waddankoo dhan baaba lagu harraadan yahaye, xaq bay u leeyhihiin oo Ilaahay hortii waanu la jecel nahay ummaddeenu inay harraad ka baxdo eh. Ma waxaad adigu leedahay amarka caqli xumada ah ee Ina Rayaale inuu fulo wuxuu istaahilaa muwaadiniin ku nafweyda iyo qaar kaloo ku dhaawacma? Waar xaqiiqada aan ka wada hadlo oo mashaakilka dalkani waa Ina Rayaale iyo hoggaan xumadiisa ee umaddu hayska qabato. Waar waxan uu adhiilihii ku hayo miyaanad arkayn?

Doolaal: Maxaa lagu hayaa adhiilaha ee aad sheegaysaa? Xukuumaddu dad bay heshiis lagashay iyadaana la soo doortay oo dadka wakiil ka ah ee in lagu socdo uun miyaanay ahayn waxay tidhaahdo?

Dubbe: Horta adiga kulma yaabani ee waxaan la yaabay adhiilahan bakhtiga ah. anigu adhiilahii aan aqaan ciddii ay garan waayaan budhka ayuumbay saari jireen ee kolba Adan Baradho iyo dad la mid ah may wiiqa u soo dhigi jirin oo baryi jirin. Kolba Ina Rayaale oo kale baryo war baahinta umay marin jirin ee illa Afweyne ayay sanka ka geli jireen? Waxa ugu sii nacasaysnaa kii lahaa “anagu UDUB baanu nahay ee ninkii Kulmiye ahaan jiray ee doorashadii u codeeyay baa adhigii loo xidhay.” Iimaanka lagaa qaad. Marka horeba UDUB iimaan la’aan baad u gashay oo adhiga ha laguu xidho baad is lahayd ee way kugu dhacday. Waar muwaadiniintu waa inay u sinnaataa xuquuda iyo xannaanada ay qaranka ku leeyihiin. Baadilkii aad ka shaqaynaysay waakaa kugu dhacay.

Allaylehe nin baan arkay adhiilihii sidoodii u hadlaya.

Doolaal: Oo muxuu yidhi?

Dubbe: Isagoo noo warramaya oo waxan lagu hayo ka sheekaynaya ayuu mid adhiila ahi isla kaayo soo taagay markaasu yidhi. “Waar xaggaad ka timi?” Markaasuu ku juwaabay “Madaxtooyadii.” Markaasuu yidhi. “Maxaytooyadii? Madaxtooyadii yaa? Waar madaxtooyana maahe Ma-naxtooyadii Maal-xatooyada ahayd dheh. Waar ninkan iskaraabkii xidhay ee xoolahii xidhay ee macdantii xidhay ee dekeddii xidhay ee weliba dadka xabbadda la dhacaya ee muwaadiniinta odhanaya magaalada kama bixi kartaan ayaad leedahay Madaxtooyadii . Taa Xaaji Cabdi waraabe ayuumbaa Madaxtooyo ku sheegi kara?

Doolaal: Ma qofka waxaa ku hadlay baad fariid ku sheegaysaa oo aad noo ammaanaysaa?

Dubbe: Haddaa ma ka leh UDUB baanu nahay baa wax la dhegeysto ah.

Waa inoo toddobaadka dambe, haddii Eebe idmo.

A. Geeljire

Ha Samaato

2009-08-29T13:33:00.000-07:00

DALJIRE
Ha Samaato
(we love America 2)
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar maalintii dhoweyd ee xafladdii Gabiley waan ka habsaamaye horta mabruuk ayaan leeyahay. Mabruuk gobolka, mabruuk xafladda, mabruuk gobanimada ay reer Gabiley asalka u leeyihiin ee ay welibana muujiyeen.

Doolaal: Waar taa la soo dhaafye isbuuc dhan baa ka soo wareegaye maxaad heshiiska ka tidhi?

Dubbe: Ilaahow muu sannad ka soo wareego. Aniga waa igama qudhunto. Mar hadday iska diideen in sidii labadii gobol ee Oodweyne iyo Salal (mise Salaal buu ahaa?) ay UDUB ka dhigato xaflad laga caytamo dadkana lagu kala qaybiyo. Mise tolow UDUBtooduna UDUBta kale way ka wanaagsan tahay? Taa anaaba oge maxaan idinka weydiinayaa.

Doolaal: Waar heshiiska ka warran iska dhaaf waxaasoo.

Dubbe: Ka warramay. Horta wixii madaxdayadu noo soo qaado ee ay heshiis ku soo galaan anagu waanu ku raacaynaa. Waa ta labaade bal halka uu Ina Rayaale la maro inuu doorkan axdiga fuliyo iyo inuu khiyaamo nacastiisii yaryd nagu dayo waa loo wada joogi. Waa ta saddexaade intii aanan tafaasiisha hoose helin marbaan is idhi sidii Aw Koomabahii riwaayadaha dhigi jiray oo kale ayadin noqoteen haddaanu nahay mucaaridka oo qodobadan yar yare e qallaylka lagu soo daadiyay baan yar qawaday.

Doolaal: Oo muxuu sameeyay Aw Koombe? Siduu noqaday?

Dubbe: wuxuu raacay tagsi isagoo kala yar daadsan oo waxoogaa cadar ah isku buufiyay. Markii la geeyay halkuu rabay ayuu tagsiilihii yidhi. “kiradu waa labaatan shilin.” “ani maa lamaatan dhibaa?” ayuu ugu jawaabay. Waa lays afdhaafay. Hanjabaad ka dib baa gaadhigii layskala soo degey. Aw Koombe ayaa yidhi. “Wallaahi waa ku tumaa. Haye. Ii qabo saacadda.

Shaatigana ii qabo. Okiyaalahana ii qabo.” Ninkii tagsiilaha ahaa markuu intaas oo shay gacanta ku dhigay ayuu xisaabtamay oo arkay inay ka badan tahayba intuu rabay. Gaadhigiisii baabu iska galay oo iska tegey. Iminka waxaan ka yaabayaa inuu Ina Rayaale iskala dhaqaaqo waxaba illayn nin aamin iyo run lagu yaqaanna ma aha.
Doolaal:Ma heshiiska la kala saxeeday baad leedahay la fulin mayo? Waar ninyow waxba iskuma fashid.

Dubbe: Waar ninyow ma kii oo hdaartiina ka dhamaatay oo bilaa dhaar ah ayaad leedahay aamin. Anagu lix sannadood baani samraynany oo lahayn bal in ay lafaha oo qodhi ka soo hadhaan iska aamusa. Manta tii baanu waxan u gallay oo lafaha ayaanu isleenay ka soo reeba eh. Wallee inaanu nin la aamino ahayn.
Doolaal:Waar waxaan ku weydiiyay. Haddii la yidhi ha la heshiiyo oo yaan lays aflagaadaynin adigu miyaanad xisbigiinna la socon?

Dubbe: Dee mayee waan la sodyaaye; ma waxaan jirin baan sheegay?

Doolaal: Wallee inaan laguu tag helayn.

Dubbe: Waar waa lay tag helayaaye. Sheekadii gaalka aan kuu dhameeyo.

John: So you said you Love America. It is rare to hear that kind of statement nowadays. (Haye. Maxaad tidhi? Maraykan waanu jeclnay. Beryahaa wax sidaa u hadlayaba maanu aage.)

Bullale: Yes. Yes. We love America. Our president been there. Official. Jandei Frazer been in our country. We have big Military base in Berbera. Welcome America welcome. How much you give us. I know the president. No problem. (haa. Haa. Waanu jecellay Maraykan. Madaxweynahayagu wefti buu ku tegey rasmi ah. Jendei na way noo timi. Saldhig weyn baanu Berbera ku leenay. Imisaydin bixinaysaan. Anaa Madaxweynaha u tegeya. Lay waabin mayo.)

John: What military base? Who do you think I am? (Saldhig maxay ah? Yaad i mooday?)
Bullale: No problem John. Stop playing. You are American. Waar kii yaraa ee shaaha mee? Drink tea? ( dee nagadaa ciyaarta john. Ma shaahaynaysaa?)

John: No. Thanks. (maya. Mahadsanid)

Bullaale: You must drink. Men are tea and women are talk. ( waar shaahee ninyow. “rag waa shah dumarna waa sheeko eh.)

John: by the way, who is jendei Frazer? (waxaanse ku weydiiyay. Waatuma J. Frazer?)
Bullale: you don’t know? Are you mad? I hear Idagale don’t know each other. Americans are same same. She is American Foreign minister. ( waar miyuu waalanyay. “wuxuunbaan maqli jiray Ciidagale isma yaqaan.” Shaw Maraykanaaba ka daran. Waar waa wasiiradda khaarijaga)

John: I know “ Condie” Rice. The secretary of state( waxaan aqaan Rice oo ah khaarajiga)

Bullale: I think Jendei was..... you look like her.

John: You thought what? (maxaad u malaysay)

Bullale: i think she was.... waar awal ingriisida maxaa Habaryar lagu odhan jiray?. I think she is your small mother. Your mother’s sister( oo waxaan moodayay inay habaryar kuu tahay. Si baad ugu yar egtay.)

John: do you have natural resources in your country? ( maxaa khayraad dabiiciya leehiin?)

Bullaale: waar warqaddii yarayd ee xumayd ee aan Ina Ducaale ka soo qaaday ee waxaasi ku qornaayeen xaggaan dhigay?Yes. we have petrol. We have cement. We have scrap. We have animal. (haa waxaanu leenahay baatrool iyo sibidh iyo birlibaax iyo xoolo)

John: do you export all that? (waxaas oo dhan miyaa dhoofisaan?)
Bullaale: Yes. Petrol not yet. Now sign agreement . Cement. All insurance company afraid no ship bring factory. Scrap only president export. Little pit vice president because Berbera hometown. And we have too much fishes also president export. (adigu batroolka hadda ayuumbaanu heshiis la gallay shirkad. Sibidhkii shirkadahii caymska oo dhan baa ka baqday oo markab soo qaada ayaa la waayay. Birlibaaxdana madaweynaha ayaa dhoofiya inyar oo uu kuxigeenka u daayay mooyee calaashaan waa reer Berbera. Kalluun bandanna waanu leenahay isna madaxweynaha ayaa dhoofiya.)

John: Sorry. I have to leave. I am a tourist and I have to catch up with my friends. We are going for a sight seeing trip. Bye. Nice talking to you. (waan ka xumay. Waa baxayaa waxaan u imi dalxiis. Saaxabaday baa i sugaya oon raacayaa. Nabadey.)

Bullaale: waar candhaba waa xubine. Intan oo kale ayuumbay Ina Rayaale iyo Ina Ducaaleba odhan jireen “qadiyaddeenii waanu u soo ban dhignay dadka.” Ee maanigaa ka liita. Wallaah i ictiraafkii wuu dhow yahay.

Waa inoo toddobaadka dambe haddii eebe idmo.

A. Geeljire

Laqantooyo Kaambayn Kii Horaan Laabta ku hayaa

2009-08-29T13:28:00.000-07:00

DALJIRE
Laqantooyo Kaambayn Kii Horaan Laabta ku hayaa
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waxa la yidhi.”Adhiillayn daasad kama ilbaxo.” Bad dadka ma walba leh Ina Rayaale ayaanu dhexdhexaadin ula tegeynna eega idinku. Miyaanay ogayn inuu ninkani kibirsan yahay oo aanu tiisa mooyaane tu kale aqbaliba Karin? Miyaanay ogayn inaanu waxab u aqoon sida aynu u naqaanno oo uu wax walba si kale u yaqaan?

Doolaal: Muxuu u yaqaan ee uu dadka kaga duwan yahay?

Dubbe: qofka Bani-Aadamka ah marka ay mar walba u suura galaan wuxuu doonayaa ee uu si sahlan ku helo marka dambe wax qancin karaaba ma jiraan. Xeerka sida aynu u naqaan iyo sida uu u qoran yahay midna uma yaqaan ee sida uu jecel yahay buu u yaqaan xeer.marka laga xishoodo ee danka guud la xeeriyo wuxuu u yaqaan in laga baqayo. Waxa u suura geli waaya wuxuu u yaqaan inuu inoo dhaafay. Dhaqaala xumada dalka haysata wuxuu u yaqaan dhereg waayo isagaa dhergey. Waxa lay sheegay mar la yidhi. “bal Madaxweyne shan maahmaahood oo geelu leeyahay sheeg.” Wuxuu ku jawaabay. “Dameerkaan ku taagnay dhuusadiisu maxay iga qaadi. Dameeraha Adari ninkii doonta ayaa arooriya. Dameer malab la saaray maxay garan. Dameerku dameerta............ Dameertu geela ha iga didisee weliba way sii qururuf leedahay.....iyo wax la mid ah. Haddaba ninkan is fahmi maynee bal “dhako” kale ha la keeno.

Doolaal: Waar idinkaan laydin fahmayn oo qaarkiinba wax ku hadlayaan oo qaarkiin u soo dusayaan oo wax u sheegayaan idinkana wax idiin sheegayaan.

Dubbe: Yaa u jeeddaa? Ma Faysal Cali Waraabe? Waar Guddoomiyaha afka hay gelin. Anigu u dusiddaa waxba ka garan mayo oo Ina Rayaale iyo Faysal, Faysal baa run u dhow e. Waxaanse hubaa inaanu Faysal ahayn nin hayaan lal geli karayo. Nin aannu saaxiib nahay oo hadalka heli og baanu yar wada xamannay Guddoomiyaha. Wuxuu yidhi. “Waar ninkaad hayaan dheer la geleysaan eega inuu gashan yahay kabo adag. Faysal dacas buu gashan yahay. Boqolka mitir ee hore jaldhaaf jaldhaaftiisa ayaad moodaysaa mid meel gaadhaya. Ka dibna markiiba gocondhada ayaa uga soo dusaysa dabadeedna inyar ka dibna indhalaha ayaa u baxaya.” Waa runtii.

Doolaal: Waar intaa d adka kale wax ka sheegaysaan sawtan idinka gudihiinnii ka qaraxday ee Awalkii Is-bedel-doonka ahaa idinka dhex toosay.

Dubbe: Maxaa kaa galay adiga ma xisbigiinnaa? Teeda kale horta anigu raggaa ma wada aqaan laakiin rag aannu saaxiib nahay baa ku jira oo kolna hadal qallocan odhan maayee iska naso.

Doolaal: Haaye miyaad diidan tahay inay tilmaameen inaydaan Dimuquraaddi ahayn?

Dubbe: Bal horta adigu dimuquraadiba ha soo qaadin illayn UDUB baad tahaye. Haddiise aad i weyddiiso saaxiibaday dhawr arrimood baan u sheegi lahaa.

1. Horta iyagoo ka yimi xisbi(UDUB) haddaad tidhaahdo shirkii ha laqbto boolis (CID) laguu soo dirayo xisbi shirkiisii qabsaday oo xalaal ku qabsaday may ahayn inay yidhaahdaan dimuquraadi ma aha.
2. Hadday is-bedel-doon ahaayeen oo iminka uun xisbiga soo galeen inay isbedelka xisbiga ka bilaabaan oo madaxdiisa la doortay beddela yidhaahdaanama caayaan oo casaabad ku sheegaan may ahayn illayn waxa la moodayaa farriin laga soo faray halkay ka yimaadeene.
3. Xisbi iyo beel inay mid uun noqdaanna meesha ayay ku jirtaa.
4. Waxa iyana meesha aan qaban wixii beelaha kale iyo beeshooda in badani isku raceen waa “xaaraan maqdac ah” wixii ay iyagu jecel yihiinna waa xalaal macaan.
5. Waxa iyana is weydiin mudan. Marka ay ninkii waxba ka dhegeysan waayay markay xisbigiisa ka mid ahaayeen ee ay is-bedelkaba ka doonayeen ay iyagoo mucaarada ka codsanayaan inuu tanaasulo oo mucaaradka aanu la ficiltamin. Tolow ma maqlayaa?
6. Saaxiibayaal idinkaan baaq idiin soo jeedinayaa ee aynu Rayaale beddelo ayuu ballankeenu ahaa ee halkaa ku soo noqda wixii inaga si ahna aan hagaajisanno.

Doolaal: Waar nimankaasi runta ayay idiin sheegeen ee xejista, “ Ilaahow colkayaga col ku furo.” Ayaa la yidhi. Iyagaa idinku filin anagu idinkaanu isu kiin daynaynaa.

Dubbe: Waar anagu waanu heshiin naqaane. Ma maqashay gabay uu bedelay MUj. Cumar Asqo?

Doolaal: Maya.

Dubbe: Wuxuu yidhi:

“Loolan dirireed Faaraxow laarri ma ahayne
U lugduubka laydhoon(lie down)istuurkiyo jaray lurkeediiye
Laaca qoriga liishaan iyo riddaan laacib ku ahaaye
Nin jabhadii soo laylidoo liil galaan ahaye
Lisin biibal(listen people)niman baa la baray lalis dhegaa taage
Oo laasima basaasnimo intay lib isku moodaane
Anse waxaan u loolinahayaa miday ku lee’daane
Nin lawdhkiisa (load) buuxsada Shilkaha way legdamayaane
Haddaan anigu Suug lalin ogaa lihi aqoontiiye
Nin rasaasi leeftay oon laaban baan ahaye
Lugtan labiyo toban baa ku jira waana la hubaaye
Lafta dhabarka laabtay ku taal duudka luqumeede
Lubbigaygu leyl xalay ma ledin liilis kaartada eh
Waakaa laandeyrta galay laba wejiiliiye
Liiqliiqad maan ihi sidii lula dabayleede
Hadduu laaluush shaqayn jiray wa la’ cudurkiiye
Liibaan Rayaalayga helay laalufse i moodye
Kurisagaan ku laacibay hadduu igu lihiimaaye
Sidaan ugu lallabay waanigaa laayacays badaye
Haddaan luquntaa laabi jiray ligay shafkaygiiye
Laqantooyo kaambayn kii horaan laabta ku hayaaye
Iminkaan ladhkii weli qabaa codadkay laaleene.

Haddii Siyaad Barre Noolyahay Jeelkii Mandheerina jiro Muj. Lixlana ma Dhiman.

2009-08-29T13:23:00.000-07:00

DALJIRE
Haddii Siyaad Barre Noolyahay Jeelkii Mandheerina jiro Muj. Lixlana ma Dhiman.
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar is dhegeysta. Qoladaa dhallinyarad ah ee maant ainoo timi. Adeer ukaadiya oo wax dhegeysta.

Doolaal: Waar daa inamada ha cabudhine. Iska wata adeer.

Dubbe: Waar qoladaneenna mafrishkaan sheegayaa. Horta intaynaan khudbaddii Ina Rayaale ku noqon, ninkan i ag fadhiya ayaa hoos ii weydiiyay oo yidhi. “waar hadalkii iyo hanjabaaddi Ina Bullaale ee uu jeelka Mandheera ku hanjabay maxay kula tahay?”

Doolaal: Oo ma hanjabaad baa saw ninkii sharciga jeiya la xidhi mayo?

Dubbe: Waxaan idin idhi. Ina Bullaale markuu hadlo kulligeen waxaynu nidhaahnaa “Oo maxaa ka sheegaysaan waa Ina BUllaale oo mooyihii u shaqaysanayee?” taasina ma fiicna. Ninku waa nin oday ah ee waa inaynu wuxuu yidhaahdo wax ka nidhaahnaa kol aynu ku qosollana. Ma awr dhuusay buu ka liitaa kaasaabaa lagu qoslaaye? Iminka waxaan lee yeehay awel Ina Bullaale wuxuu odhan jiray “ciddii Ina Rayaale ku socotaa anaga oo Habar Yoonis ah baa ka sokaynee ha na soo marto horta.” Tii buu meesha ka waayay dabadeed jeelka Mandheera iyo cago juglayn buu u baydhay. Haddaba Jeelka Mandheera awalba waa nagu xidhi jirteen anana waa iska jebin naqaanay ee wax cusub ma ah ayaan leeyahay. Haddaanu Siyaad Barre tegin(anagu wuu tegey baanu is lahayne) Muj. Lixlena ma dhiman eek u biyo cab

Doolaal: ma markiinii baa aydin Siyaad Barre ku meeraysan jirteen? Waar xejista.

Dubbe: Haddaba aan khudbaddii ku yara noqonnee. Waxaan ku qosalay dhaw arrimood. Horta Ina Rayaale khudbaddan muddo dheer buu qorayay oo qaybo iyo waqtiyo iyo arrimo aan is lahayn baa ka buuxa. Waa kabkab. Waxaan ku qoslay wuxuu yidhi. Waxay i siisay kalsooni iyo jihayn iyo inaan soo jeesan, oo aanan seexan oo laba jibaaro dadaal...” weligiin Madaxtooyada ma tagteen? Toddobada cishoba waxa lagu odhanayaa soomuu deign oo wuu hurdaa. habeenkii laascaanood la qabsaday maalintii aroornimadii wuu hurday. Ninbaa iguu dhaartay. Waxa uu ka soo jeesan waayay ee ee uu laba jibaaray ee uu kalsoonida u helayna waynu wada garanaynaa. kkk

Waxaan ku qoslay. Wax walba wuu sheegtay. Wax wal oo uu qasayba guul buu ku tilmaamay. Mid buu qaban kari waayay oo shir guddoonkii wakiilada tiina wuxuu inooga dhigay inuu macruuf inoo sameeyay oo inoo tanaasulay. Kkkkk

Doolaal: Waar gih gih layne gaws kuguma hadho eh cantabka xaggaa nooga du.

Dubbe: Xaggaa uga durugoo maxaa hoosta naga kaa soo geliyay? Waxaan ku qoslay. Wuxuu yidhi.”waxaan si cad u xaqiijinnay in aan ummad kasta sooyaalkeeda taariikheed horumarkeeda iyo himiladeeda ka abauuranto fikirka, isku duubnida, wada tashiga, is af garshada ay leeyihiin.....” ma lagu hayaa Rayaale? Ma iska qor oo dhehbaa?kkkk

Wuxuu yidhi. “Ilaahay waxaan ka baryayaa inuu dhaqaalaheenu koro.” Aamiin. Baanu nidhi. Laakiin weli dhaqaale intaa ku kora ma aragteen?kkkkk

Wuxuu yidhi.”Jendei Frazer baa timi.” Qoodhiin iyo xaradiin intiineebaa qadaysay ama biilkii carrurta helay markay Jendei Frazer timi Hargeysa? Kkkk.Ninbaa Siyaad Barre ku yidhi. “Billad baan ku siiyay.” Wuxuu ugu jawaabay. “adeer billadda iska hayso oo maalinta yagtiiska (31aad ee bisha) ee caruurtaydu qadada la’day uun mushahaaro ii qor. Iminka waar waxba yay Jendei noo imane lacagtan aad lunsanayso uun noo daa.
Wuxuu yidhi. “Awoodda dhaqaale ee dadka iyo dawladda oo is gashaan buuraysta.. Public nad Private Partnership(ppp). Alla hayaaaaay. Kkkkk. Bii biiyey lagu jecel. Yaa Ina Rayaale iyo Cawil wax ku darsanaya? Ninbaa laga hayaa “haddaad daad tahay beerta Cali madaxay ma geli lahayd?” waar aniga waxa hay bii laynin.

Waxaan ku qoslay wuxuu ka cadlay caddaalad iyo kelmad Ingriisi uu ku yidhi.”Due process” Due process waxa loogu micneeyay inay tahay dadka oo CID loo diro oo layska xidho oo askartu ku tomato markay xidhayaa oo “Guddi Nabadgelyo” jeelasha ka buuxsato. Kkkk. Ina wax Dictionary ah yaa haya?

Dubbe: Waar adigu iska aamo dadkaanu la hadlaynaa dugaagyow. Adeer qoladiinaan dhallin yarada ah. Side u aragtaan............... waar noo sii daa koobka. Waar wallaahi inaanad ku cabbayne sii daa mid kale doono oo. Bal dakaa maalin walba koobkaanu biyaha ku cabbaynay naga hoos qaadaya ayaa leh xukuumad baanu idiin nahay. Koob madhan bay xadayaan ee ma xoolo dadweyne ayay deynayaa....... halkaan marayay awal. Haa. Adeer sidee u aragtaan xaaladdan dalka ka taagan?

Doolaal: Waar inamada siyaasadda aydin sumayseen ha soo dhex gelin ee hadaba ha kaa qayileene iska daa.

Dubbe: Horta nimanyow maalin walba waxa aynu ku jirnaa “tuba tu ku illow.” Waar miyaanay idiin muuqan inaynu jar ka sii laalaadno? Dhallinta dhawr su’aalood baan manta weydiinayaa ii kaadi.

Adeer waxaan idin weydiiyay.
1. Maxay idinla tahay Madaxweynahan lixda sannadood kusiga fadhiyay ee aan waxba qaban ee sanadaka khasabka hadana ku darsaday?
2. Maxay idinla tahay Guurtidan aynu u samaysannay inay ina kala dhexgalaan markaynu is qabsanno ee iyadii baastooladaha inoo soo qaadatay?
3. Maxay idinla tahay xukuumaddan aynu ka sugayne wax qabad iyo horumar ee xadhigga iyo xabbadda inoo beddeshay?
4. Maxay idinla tahay cashuurtan 50% layska kordhistay iyadoon tii horeba wax laynoogu qaban?
5. Maxay idinka tahay wasiirradan xilkoodii ka soo bixi kari waayay ee miisaaniyaddi keeni kari waayay ee haddana waqtiga u haya inay xaalad abuur ka shaqeeyaan?
6. Maxay idinla tahay xukuumaddan markay wax dhacaan markiiba cid ku waabay ee xanta mafaariishtana og waxa Dawladda Hoose samaynaysona aan ogayn?
7. Maxay idinla yihiin nimankan aad mooddo inay dalka keligood leeyihiin ee xukuumad isku sheegga ah ee siday doonaan ka yeelaya?

Doolaal: Waar waxba lama aha ee haddaba ka hadh dhallinta. Waar iska qayila waa nin waalane.

Dubbe: Horta manta cashar dimuquraadiyadda ah ayaan din siinayaa oo kooban. Beri dhoweyd waxa halkan inoogu yimi nin Professor ah oo reer EL Salvador ah oo jaamacad INgriiska ah wax ka dhiga. Cashar buu na siiyay. Wuxuu yidhi. “Dunida dalalkii intay digtaatooriyad galeen haddana Dimuquraadiyad dib ugu laabtay saddex baa loo qaybiyay. A)qaar ay ciidamadoodii la heshiiyeen mucaaradkii oo dabadeedna aqbalay inay doorasho qabtaan oo halkaa lagaga baxo digtaatoriyaddii sida Spain,Portugal, Chile iyo Argentine. Wareer dambe may gelin B)qaar way kala adkaan waayeen oo dabadeed caalamka ayaa dhex galay waxay ku heshiiyeen inay awoodda qaybsandaan doorashana sidaa ku galaan. Iyar ka dibse ayay kooxdii xukuumaddii hore ka hadhay awooddii xukuumadda iyo hay’adaheedii si qalada u adeegsadeen oo muddo ka dib haddana halkii baa laysku dilay. Sida El Salvador. C) qaarna mucaaridkii baa adkaaday oo dalka dimuquraadi ku soo celiyay. Waxase aan hore loo arag oo nooc afraad ah Somaliland. Mucaaradkii dalka qabsaday ee adkaaday ayaa kuwii ay ka adkaadeen la wadaagay xukunkii ama iyagiiba hadhaagoodii u dhiibay sida Dahir Rayaale. Waa wax wanaagsan. Dunida mid kale ayaa dheereedayn oo waa Guurtida iyo madaxdhaqameedyada. Waxase laydiin yaabaa buu yidhi markay kooxdan xukunka haysataana bilowdu inay qaranka six un u adeegsato oo kooxaysi iyo kala fogaan abuurto Guurtida iyo Madaxdhaqameedyaduna siyaasadda ku milmaan.” Haddaba tii baynu manta maraynaa adeeryaal.

Doolaal: Waar guurtidu sharciga ayay raacday ee ma siyaasad bay ku milantay?

Dubbe: Waar naga daayo aanu inamada casharka u wadnee na dhegeyso. Adeer horta halkaa ayaynu maraynaa. Bal dadkeennii doorasho iyo dimuquraadiyad iyo ictiraaf iyo horumar ka hadlayay waxaynu ka hadlayno eega beryahan. “waar yaan nabadda la dumin. Waar soo kac CID baa ku doonaysa. Xidha. Xabbad ku fura. Sicir-barar. Jab iyo hoog.” Miyaanay ayaan darro ahayn? Bal xukuumaddan aan nafta muwaadinku waxba lahayn eega. Bal askartan qoryaha uun la soo baxaysa ee dadka ku furaysa eega? Dadka miyaan dad dhalin? Miyaanay umaddeenii ahayn oo aan jiidh inoogu oollin? Ina Rayaale iyo xukuumaddiisa dadku waxay la yihiin waxaan dhiig iyo dheecaan lahayn. Waxay u arkaan lacagta yare e magta ah ee cuqaasha ugu dhiibaan ehelkii dadka la laayay. Mar haddii kolba loo yimaaddo oo la yidhaa Madaxweyne qoladii maalintii dhoweyd askartu laysay cuqaashoodii baa ku sugaysa oo uu yidhaahdo. Waxoogaa baan meel ka sugayaa magtii baynu bixin doona oo ay aakhirkana dhawr kun ka qaadaan way dhammatay.

Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebbe yidhahdo

A. Geeljire

Ragna Xabaal bay u galeen Ragna waa loo xidhi gaadhay

2009-08-29T13:18:00.000-07:00

(Ragna Xabaal bay u galeen Ragna waa loo xidhi gaadhay)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar bal is dhegeysa haddaba iminkaydin samadaa ka wada qayline. Nabaddan aydin ku xiiqdeen inay xukuumaddu masuulayaddeeda kowaad leedahay dadkoo dhammina masuul ka wada yahay miyaynu isku diiddannay?

Doolaal: Maya iskuma diidanin.

Dubbe: Haddaba waxa meesha yaallaa waxa weeye. Sidee bay xukuumaddu nabadda u dhawraysaa? Xukuumadda sida ay maamulka dalkaba masuul uga wada tahay waxaynu u dirannnay inay inoo adeegto oo inna hoggaamiso oo sharciga inoogu adeegto. Nabadda waa inay ka ilaalisaa cidda ay ku caddahay ama lagu tuhmo inay wax yeelayaan gudo iyo debedba. Nabad ilaalinta xukuumaddu maaha inta ay iyadu sharciga jebiso ama muwaadiniinta xaqooda ka qaaddo inay ciidan ku soo kiciso oo ay tidhaa. “Ciddii waxaanu sammaynay ee qaladka ah diiddaa nabadda ayay wax yeelaysaa xoog baanu wax kaga qabanayna.” Taa waxa la yidhaahdaa AMAR-KU-TAAGLAYN. Waana waxa umadahu isku dilaan ee ugu horreeya wax nabadda baabiiya.

Doolaal: Xukuumadda iyo golayaasha haddaan la dhegeysan oo kala dambayni jirin sidee nabadda loo sugaya?

Dubbe: Waxa loo sugaya wixii laysku og yahay ee sharci ah uun xukuumaddu dadka haywgu adeegto. Xukuumadda ina Rayaale ma Nacallaa-Dhallay baa?

Doolaal: Waa ayo Nacallaa-Dhallay?

Dubbe: Wuxuu ahaa nin reer Hargeysa ahaan jiray oo intuu suuqa dadka ku budheeyo markay suuxaan haddana dadka ku soo buuqa ku odhan jiray. “u banneeya laydha. Nacallaa idin dhallay.” Hadduu laydh u bannaynayo muxuu u dilayay marka hore qof aan waxba u geysan oo meesha iska marayay? Waar arrintu nabadda maaha ee waa qaska Ina Rayaale wado. Waa kibirka iyo xishood darrada uu umaddii sharaftay ee Sheekh Ibraahim Sheekh Madar(AHN) ka hor marisay ee haddana dooratay ee haddana 80 cod ugaga hadhay kursiga uu maanta kolba iska kordhisanayo oo uu kolba ciidan yar oo reerkiisa ah, sida la sheegayo, Hargeysa keenayo oo inoogu hanjabayo. Annagu waxaanu ognahay inaanay ummadda Somaliland gobol kasta ha ka soo jeedeene aanay kelidii-taliye amar-ku-taaglayn wada yeelayn.

Doolaal: Weligiinba bakhbakh leeya. Xukuumaddu nabadda ayay sugaysaa xaqbaanay u leedahay oo waa la doortay.

Dubbe: Waar kan sida bahaayimka ciyaya waxba ha dhegaysanina eh. Aan wax idiin sheego. Waar ninkii Wasiirka Arrimaha Gudaha ahaa ma dhegeysateen?

Doolaal: Waar waxba maanaan dhegeysanne ha na caayin.

Dubbe: Horta anigu waan dhegeystay illaa iyo iminkadaa aan idinla hadlayana weli waxaan is weydiinayaa wiii uu yidhi. Anigu mid qudha ayuumbaan ka fahmay. Waxaan ka fahmay markuu yidhi. “ aniga iyo gabadh baa nala xidhi gaadhay ee miyay dadku taa ogaayeen. Taariikhdaa na kala sheegi.” Waxaan is weydiiyay Tolow ninku taariikhda ma Guurtideena ayuu moodayaa? Miyaanu ogayn inaanay eexda aqoon oo aanay nixin oo aanay laaluush qaadan sida Guurtida oo aanay habran sida Guurtida oo aanay Ina Rayaale u shaqayn sida Guurtida oo aanay UDUB ahayn sida Guurtida? Waxa kale oo aan is weydiiyay bal isaga iyo ragga uu leeyahay taariikhdaa na kala sheegi sida falalkoodu u gudboonaan karaan.Waxaan idhi “ninba ceesaantii ceel keen.”

Waxaan soo qaatay dhawr mujaahidiinta ka mid ah oo da’diisii ah oo ciidamada ahaa anigoon iyaga u kala mudnaysiinayn sidaan u kala horraysiiyay waxaan idhi:
Markii Muj. Adan Shiine naftiisa waayay isaga Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Adan Saleebaan dhegta dhiigga loo daray Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Lixle haadda loo wadhay Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Hurre Kaaraha la mariyay Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh

Markii C/Qaadir Koosaar naftiisa huray isaga Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Axmed Macallin Haaruun la sadqeeyay maxaa Cirro gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Axmed Dhagax uu naftiisa huray Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. MaxamedCali uu shahiiday Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Muj. Haragwaafi huray naftiisa Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii ay kumanaan geesi oo aanan halkan ku soo kobi karini naftoodii ummadda hadyad uga dhigeen ee aakhiro ugu hoydeen Cirro maxaa gaadhay? Kuwii xidhi gaadhay ayuu cajalad sir ah ka soo duubayay?

Markii kumanaanka laysku xidhay ee xabaalaha xasuuqa lagu guraayay Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabdh.

Markuu Mujaahid Adan Ruush lahaa “Adan Waaye” Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay uisaga iyo gabdh.

Markuu Muj. Caydiid Caga-jar kaaraha beerka u dhigaayay Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabdh.

Markii ay Muj. Axmed Mire,Maxamed Kaahin, Ibraahin Dhegaweyne, Muse Biixi, Carab Ducaale,Xasan Yoonis Habane,Cabdiraxman Aw Cali,Carab Ducaale, C/lahi Askar, Jamac Cali Cilmi, Maxamed Koodbuur,Yusuf Tallaabo,C/lahi Dareewal, Abiibtimacad , Yusuf Weyne iyo, raalli ha iga noqdeen Ilaahayna raalli ha ka noqdee kumanaankii kale marky u soo dhaawacmayeen una soo baab’ayeen halkanka Cirro maxaa gaadhay? Waa la xidhi gaadhay isaga iyo gabadh.

Markii Mujaahidiintu Cadawga Hargeysa ku biraynayeen Cirro muxuu qabanaayay? Wuu baadhaayay.

Markuu Muj Boobe qoraaye ee Hadraawi ku qayshay Cirro muxuu qabanaaye? Qol buu qaar ku jafaayay.

Bal wuxuu inoola shir yimi ee uu leeyahay buug baan ka qorayaa eeg. “aniga iyo heblaayo ayaa nala xidhi gaadhay.”

Doolaal: Maxaad Guurtidadana u sheegatay ee aad kuu geeyay?

Dubbe: Horta aan kaa qosliyo. Nin baan u warramay oo idhi Guurtidii Shirguddoonkeedii baa hadlay oo yidhi. “anagu danta dalkaanu eegaynay. Doorashada ayaanu is lahayn bari ha gaadho. Abaaro ayaa jira. Markaa sidaas ayaanu u kordhinnay iyadoon cidi na weydiin oo annagaa garannay. Iminkana waxaanu xukuumadda faraynaa doorashada ha la qabto. Komishanku dhex ha noqdo oo xeerka ha raaco xisbayadu gobolada iyo degmooyinka ha ku furtaan xafiisyo. Dadkuna haddii ay na caayaan waanu u dulqaadan doonaa odayaal baanu nahay” Wuxuu yidhi ma taqaan?

Doolaal: Muxuu yidhi?

Dubbe: Horta wuu rumaysanwaayay. Saacad buu kolba yidhaahdaa. “waar ma runtaabaa mise waad igu ciyaaraysaa?” markii dambe intuu cabbaar aamusay ayuu yidhi. “waxay ka dhigan yihiin nin intuu gabadh uu adeer u yahay oo uu masuul ka ahaa kufsaday, fanak-cuudu Billaah, markii la weydiiyayna yidhi. “waxaan lahaa wiilal ha dhasho oo dadku ha tarmo oo gabadhu ha curato oo qayrkeed iyo dumarkaa wax dhalaya dhinac ha ka raacdo oo iminkana dharkana hayska bedesho uunsina ha shidato indhakuulna ha marsato oo wixii kale ee hawla iyo siday ilmaha u korin lahayd ha ku dhaqaaqdo. Dadka wixii si qalada u qaata ee i caayana waan u dul qaadan doonaa” kumuu tashaninay inantu is dili doonto, inay waklaaladii isaga dili iyo in reerkuba baabi’i.

Doolaal: Waar inanku afxumaayee maxaa shaydaan ka keenay?

Dubbe: Muu afxumayne sheekadu waxay ahayd Guurtidu sharcigii umadda iyo heshiiskii ummadda ee odyga uga noqon lahaayeen Ina Rayaale u laabay sidii awrtii qaalmaha loo laabi jiray.

Waa inoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.

A.Geeljire

Ma Kacdoon Rasmiya baa

2009-08-29T13:10:00.000-07:00

DALJIRE
Ma Kacdoon Rasmiya baa?
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Horta Guurtidii geed ma idinku xidhay waataa is waalayseene? Maxaydin samayn kartaan?

Dubbe: Waar kuwaa iga daayoo waxaan idi weydiiyayay nimanyahow anigu waxbaan isku arkay. Waxaan isku arkay;wasiirrada qaar markaan sawirkooda arko ama aan hadalkooda maqlo ayumbay maro nayloo (Nylon)ah oo gubatay ii uraysaa. Ama suntii hargaho. Hindhiso ayuumbaan ku waalanayaa. Ilaahay yaab buu ii keenay. Waa waxaan garan waayay.

Doolaal: Maantuu u darnaaye. Oo waa ayo kuwaad waad leedahy waa marada gubatay?

Dubbe: Waar iska dhaafoo waxan ku weydiiyay. Cabdillahi Cirro ma buuggii yaraa ee xumaa ee Ismaciil yare ayuu khaanadaha xafiiska ka helay mid uu ku ilaabay?

Doolaal: Muxuu ahaa Buuggaad sheegaysaa?

Dubbe: Dee waa kii yaraa ee ay ugu qornayd wixii dhacaba nin Habar Jeclo ah u soo xidh ama Habar Jeclaa samaysay dheh. Mise Ismaciil baa wasiirka Amniga laga dhigayaa ayuu maqlay oo wixii uu samayn jiray samee buu is leeyahay? Haddaba waxaad ku tidhaahdaa boggaa aad akhriday ka ku xiga waxa ku qoranna akhri oo qaado.

Doolaal: Oo maxaa ku qoran?

Dubbe: Waxa ku qoran dukaanada Dubai ee duruucda iyo googaradaha iyo dharka kale ee dumarka ee hadyadda ah laga soo iibiyo. Ka ku siixigana waxa ku qoran markay dumarku khudbadaynayaa ee mimbarka koranayaan sida dirica loogu soo qabto daba socda ee loogu soo ururiyo.

Doolaal: Waar wasiirradu hadday yidhaahdeen dadka ha kala qaybinina oo wixii laga heshiiyay ha soo qaadina ma ceeb bay sameeyeen?
Dubbe:Horta hadalkaasi waa hadal wanaagsan oo ninka yidhaahdaa waxba muu xumayn. Waxaanse ku weydiiyay Haddii uu iminka bahalka waraabha la yidhaa inala hadloo oo inna yidhaahdo waar xoolaha ilaashada oo shilinta ka ilaaliya oo bahalka ka ilaaliya oo meel daaqle geeya oo dayaca ka dhawra miyaynaan yaabneen uun? Miyaynaan itaa uu hadlayo ee inala talinayo afkiisa uun eegneen inaga oo ka fakiraynaa wixii uu xoolo inaga cunay? Iminka markay Cawil iyo Sicid Sulub yidhaadaan dadbaa la kala eryayaa ama laysku dirayaa miyaydaan yaabin uun?

Ta kale ciddaa wax kala qaybisay baanan garan. Faqashna waataynu ka hadallay oo sifaheeda wixii leh ayaa faqash ah. Xukuumadda ina Rayaale ayaa faqash ah. Guddi Nabadgelyo, dad iska xidh, musuqmaasuq, sharci jebin IWM ayaa faqash ah. Marna anagu beelaha maanaan sheegin. Waxaan ku weydiiyay adiga, Ina Rayaale wax wal oo kaleba soo sameeye saw iminka inuu kursiga wax ku dilo umuu soo diyaar garoobin?

Doolaal: Maxaad ku keentay hadalkaa?

Dubbe: Ninka waxaad ogtay soo sameeyay ee musuq leh ee distoor ku tumasho leh ee dad iska xidh leh ee Guurti isaga kordhin le ee aflagaaddo leh ee dhafoor taabasho leh ee beelo iska hor keen leh saw maantana mari mayo waan iska kordhisanayaa yaa wax iga qaadi kara? Ciddii diiday tidhaa muxuu ka yeelayaa? Saw xabbad baan la dhacayaa maaha arrinkiisu?

Doolaal: sidaa adigaa u fasishay ee muddadan yar waa loo baahan yahay oo waa intay doorashadu qabsoomayso.

Dubbe: waxa la yidhi. “ILaahay iyo cambaro madaw kala war la’” waar dadkii wuu kacdoomayaa xeradaa loogu dadaadanayaa muxuu samaynayaa?maxaa kibirka Ina Rayaale iyo dadku aanay iska war hayn. Waxaan hadal dhameeyay nin heestii Cabdi Qays bedelay. Wuxuu yidhi.

Dabylaa rogmanayee
Shicibkaa ruxmanyee
Roomadaa sitaa
Dumarkiyo raggaa
Dibnaa ruugayee
Raacdaynta wada
Reenkay kacshee
Ruuxa loo socdaa
Ma rahii kibraa
Ma ninkaan riddada
Rebshad uga digaa
Ma giriif rasmiya baa
Ma kacdoon rumoobaa
Ma markaan ruqsayn hoo
Rayaalow lahaa baa
Riiq iyo harraad
Raran iyo kulayl
Rako naartu taal
Roonaha Ilaah
Ha ku ruubo oo
Hana kugu rogee
Rafaad aada mudo

Waa inoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Hadmuu Dooxii Herer Dadqaad yeeshuu Dumbuluq wax ku laayay Dawrigu

2009-08-29T13:03:00.000-07:00

DALJIRE
Hadmuu Dooxii Herer Dadqaad yeeshuu Dumbuluq wax ku laayay Dawrigu
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar bal shirkiinii ka warran manta.

Dubbe: Reemadh (Reymond) odaygii la odhan jiry ee reer Berbera ayay islaantiisii tidhi. “ee bal Nebiga ku salli.(AMWC)” markaasuu illayn muslim muu ahayne ku salliyi kari waayay, diidayna odhan kari waayay dabadeed yidhi. “Ee nebigu wayska ooreydhe....(Alright)” iminka kollay wanaag ii weydiinmayside shirku “waa iska ooreydhe.” Waxaan adiga ku weydiiyay. Hadmuu dooxa Herer dad-qaad yeeshuu Dumbuluq wax ku laayay dawrigu? Ka warran libaaxyadan dadka laynaya.

Doolaal: Dee maxaad ka sheegaysaa taasi waa maqaadiire. Marna naf baxaysa wax lagu salido la waayi mayo. Waar shirka ku noqo oo warkiisa na sii.

Dubbe: Horta mid waan kugu raacay oo marna naf baxaysa loo taag heli maayo. Dadkii gabadhu ka dhimatay iyo ninkii libaaxa lahaa ee dhibaatadu ku timi iyo reer Hargeysa dhamaan horta tacsi baynu u diraynaa. Waa ta labaade waxa la yidhi”Nebi Saleebaan (CS) oo saaxiibdii la fadhiya ayuu nin u soo galay. Wuu salaamay. Nin raggii ka mid ah nebiga la fadhiyay ayuu six un isha ugu gubay. Wuu baxay in yar ka dib. Ninkii uu eegay ayaa Nebi Saleebaan ku yidhi. “inaan buuraha Hindiya ku soo laydhsado ayaan u baahnay ee awooddii Ilaahay ku siiyay ee aad dabaysa ku adeegsanaysay ii amar inay i qaaddo oo halkaa i geyso.” Wuu ka aqbalay. Hindiya ayuu geeyay. Wuxuu ugu tegey ninkii sida xun u eegay markuu Nebi Saleebaan la fadhiyay oo shaw ahaa Malaggii nafta qadayay. Halkii buu kaga qaaday. Wuxuu malaggii ku soo noqday Nebi Saleebaan(CS). Nebigii oo isagu garanayay marka horeba ayaa ku yidhi.”waar ninkii ila fadhiyay maxaad sidii ugu eegaysay?” wuxuu ku jawaabay. “Ilaahay baa igu amray inaan nafta kaga soo qabto buurahaa Hindiya.saacaddiina way ka dhoweyd. Waxaan ka yaabanaa sida uu halkaa u tegeyo daqiiqado gudahood.” Hadaba cidina mawdka ka baxsan mayso waa run.

Doolaal: Waaryee. Manta wadaad buu iska dhigayaa bal eega. Waar intan yaa kuu sheegay?

Dubbe: Waar iska dhaafoo, Sheekh Samaale ayaa ii sheegaye, waxaan uga socdaa. Waxaan leeyahay Cali Maxamed Warancadde. Awowgaa Warancadde wuxuu ahaa nin aan ka gabban masuuliyadiisa. Aabahaa Maxamedna hawsawjar(old soldier) aan ka leexan masuuliyadiisa ayuu ahaa (Ilaahay labadaba ha u naxariistee) adigana waxaan ku kalsoonay inaad la mid tahay oo markay runi run tagto aanad ka weji dadbayn masuuliyad kula soo gudboonaatay.

Doolaal: Maxaad u jeeddaa dee?

Dubbe: Haddaad yar sugto waan sheegi ee i sug. Waxaan Saaxiibkay Cali leeyahay. Arrintan libaaxyada way inagu soo noqnoqotay ee bal mar ku noqo. Laba mid yeel. Haddaad dalxiis iyo ganacsi u korsatay lacag geli oo meel weyn u samee oo lagu soo daawado adna lacagi kaa soo gasho. dadka ka xidh oo ka adkee.

Haddaad u korsatay inaad haysato oo adigu daawatana taasi way suuroobi weyday oo ciiddiina way ka bateen xejinna kari weyday. Inta dhaawac ee ay geysteen adna kaa nixiyeena waad ogtay. Qaraar ka gaadh oo runta waajah oo intaanay khasaare kale keenin si dheh. Adiguna reer magaal noqo oo Bisad rabbayso. “Abtow bisaddaadaa korsoo baabullaha jooji.” Haa dee. Salla calee. Waa ku side.

Maanta ayay kula gudboontay inaad masuuliyadda waajahdo oo aad libaaxyada dadka si ka tidhaa. Xabbad baan ku dhuftay ma shaqaynayso.

Doolaal: Dee horta talo wanaagsan ayaad siisay. Haddaba shirkii ku noqo.

Dubbe: Waar shirkan aan kaaga tag la’ay ma waxaan jabkiinii ahayn baad ka filaysaa? Saw waxaa ku riyoonayseen may ahayn inaanu ku kala yaacno? Idiin suuroobimaysee waxaad ka warrantaa. Codkii amaahda aydin ku doonayseen?

Doolaal: Waa maxay codkaanu amaahda ku doonaynay?

Dubbe: Dee goboladii iyo degmooyinkii aydin kiishka ka soo hurgufteen. Illayn qorshe kumaydaan keenine. “Wallee reer aan ogay ma guuro.” Ayay tidhi dacawadii jirtay. Wallee meesha Ina Rayaale ka talinayo ayaan meel gaadhin.

Doolaal: Oo sawtaa nagu raacdeen maxaa u diidi weydeen?

Dubbe: Oo anagu ma dadkaa soo basbaasayseen baanu is hor taagi karaynaa? Ma waxbaa kuu dhiman? Anagu marka horeba gobollo aanu ku ballan qadnay way jireen oo Gabiley iyo Oodweyne ka mid ahaayee. Kuwa kalena uma diidanin ee waxa loo baahan yahay qorshe iyo tartiib.

Doolaal: Haddaa maxaa na leedihiin dee?

Dubbe: waxaanu idin leenahay. Dalkan inaydin hoggaamisaan oo hore u marisaan baa laydin doortay. Inaydin da’da soo socota iyo ta ka dambaysa ka fakirtaan baa laydiin doortay. Ee laydiinma dooran inaydin doorasho uun ka fakirtaan oo awoodda iyo xeerkana ummadda kaga qarraaftaan.

Doolaal: Waar afkaaga hagaaji. Miyaanad nin weyn ahayn oo wax isku falaya. Maanagaa siyaasadda ka qarraafayna?

Dubbe: Haa. Idinka. Waadigii odhan jiray Ingriisi baan aqaannaa ma maqashay “political prostitution” wixiinu waa siyaasad ka qarraaf. Xishood ma leh. Qorshe ma leh. Hab ma leh. Qaab ma leh. Qiimo ma leh.Qoto ma leh. Qaddarin ma leh. Qiyaas ma leh. Qeexid ma leh. Cod amaahiyo ciyi baaryaad ciirsi mooddee carriga ha biin. Ayaannu idin nidhi.

Doolaal: Maxaad cod amaaha uga jeedda?

Dubbe: waxaan uga jeedaa; waa cod aydin hore uga qaadateen Gabiley iyo Oodweyne ayaa haddana mar kale wax kaga doonaysaan lix sanadoo markaa ku fadhideen baa haddana isla dibigii ay lacagtiisa dhiibeen marke ka iibinaysaan.

Doolaal: Dee saw mar uun qaraarka lama gaadho. Hadda ayuu soo dhammaaday.

Dubbe: Caqli yarida Ina Rayaale wuxuu garan waayay; waar dadku hadday lix sannadood ku sugayeen haddaba qorshihii oo isu dhan oo xuduuddii iyo kala xadayntii leh. Oo badhasaabadii iyo Guddoomiye degmooyinkii oo magacaaban. Miisaaniyaddii, shaqaalahii. Sharciayddii oo wda socota mar sii wada daa oo yaan dib laguu sugin. Intuu sidii Aar Gabay-xumihii yidhi. “awrta joojiyaay gabay baa i hayee. ” ee dabadeed yidhi. “ gabadhayda madaxeedu waa kidiga messhaase.” Ayuu Isna yidhi “madaxtooyada ii xidha saddex cisho oo shaxaadka UDUB iga yar joojiya gobollo iyo degmooyin ayaa i hayee” markaasuu birriq ka soo siiyay waxaan dhammays tirnayn. Markaasuu weliba isagu ma sheegine Badhiwale u soo dhiibay. Siduu saddex cisho go’aankaa intaa leeg ugu gaadhi karaa hadduu masuul yahay. Sugule Dun-carbeed oo ah abwaanka Cali Sugule aabihii oo dugsiga dhexe ee Oodweyne ka shqeeya ayaa damcay inuu reerkiisii gaadho markaasuu fasax weydiistay maamulihii Dugsiga. Maamulhii baa yidhi. “toddobaad baan ku fasaxay.” Sugulle ayaa yaabay oo yidhi. “Oo adeer toddobaadka miyaan kaadi tegeyaaa?” bal ninkan dalka dhan wejigiisii saddex cisho ku beddelay eega. Dadku miyay dhoohan yihiin? Isaga oo kale reer Oodweyne magic bay u bixiyaan oo waxay yidhaahdaan. “Qaraar yare.”

Doolaal: Maxaad uga jeeddaa Badhiwale ayuu usoo dhiibay? Madaxweynuhu saw afhayeenkiisa ma adeegsado

Dubbe: Bal waxaad ku hadlayso eeg? Maxaad uga jeeddaa ayaad hadal ka taqaan Bal dal dhan oo aynu lixdiisa gobol u codaynay oo afti u qaadnay oo Distoorka ku qornay ayuu intii in leeg ku darayaa intuu qalin yar ku xarriiqo. Miyaynaan xaq ugu lahayn inuu inna soo hor fadhiisto oo warbaahinta inagala hadlo ama golaha aynu doorannay ee inaga wakiilka ah soo hor fadhiistu ama u yeedho inuu inoo sheego sabata uu qaraarkan u gaadhay. Ma dhaqaale ayaa inoo soo kordhay illayn intii horeba wax umaynaan hayne? Ma duunyo kale ayaa inoo soo korodhay? Ma dadkii baa batay? Ma ka shaqo abuuris baa?ma khilaafkii kala xadaynta ee kuwii hore u jrayba ay gorodda iskula jireen buu xal u helay? Ma baahi aynaan ogayn oo keligii og yahay baa jirta? Goortuu kala xadaynayaa waa goorma? Muxuu ku door biday inuu beel walba halkay degto u gooyo? Magacaabista gobollada iyo degmooyinku maxay ka taraysaa abaartii? Biyo la’aantii? Waddo la’aantii? Musuqmaasuqii? Shaqo la’aantii dhallinyarad? Tahriibtii? Ictiraaf la’aantii?
Saw inuu wax inoo sheego xaq uma lihin? Siciid caddaani waraaq soo malmaluuqye yaa su’aalaha nooga jawaabaya?

Cod amaahiyo ciyi baaryaad ciirsi mooddee carriga ha biin. Ayaannu nidhi.

Waa innoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.

A.Geeljire

Halmaan Hadal Kuma Jiro

2009-08-29T12:59:00.000-07:00

DALJIRE
Halmaan Hadal Kuma Jiro
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Negaad, Negaad, Negaad darraaram. Negaad, Negaad, Negaad darraram.......
Doolaal:Waar muxuu leeyahay? Waar heesna garan mayside naga daa gunuuskaaga. Waa maxay Negaad iyo waxan aad ku heesaysaa?

Dubbe: Hees baad sheegaysaa haddaan mashaxaradi garanayo maanta ururkaa Negaad waan u mashxaradi lahaa. Weliba haddii ay tayda tahay dalkaba hoggaankiisa iyagaan innoogu dhiibi lahaa. Waar meesha maxaa caqli iyo cilmi isugu tegey. Karti, hufnaan, horumar iyo hoggaan suubban. Anigu waan jeclahay. Hambalyo. Hambalyo. Magacoodu wxuu ka kooban yahay miyaad taqaan?

Doolaal: Maya. Maxaa i baray?

Dubbe: Waar wax wanaagsanba Ilaah kuma barine waxa la yidhaa:

N - Nidar waxaan ku galay
E - Ebyan. inaan naag haween
G - Guul lagu nastiyo
A - Aqoon naafacdiyo
A - Awood nuxurle taro
D - Dulmi nacab ka jiro

Doolaal: Oo maxaad ururrada kale ee haweenka ee NOW ka mid tahay ugu heesi weyday?

Dubbe: Horta anigu urur dumar samaystay oo dhan , xataa kaa UDUBna ha ahaadee,waxaan wanaag ahayn uma hayo. Oo mar walba haweenka Somaliland sharaf iyo xurmo ayay inaga mudan yihiin dhamaanteen. Laakiin adiga waxaan kugu nacay ma taqaan Doolaalow?

Doolaal: Waa maxay?

Dubbe: waxaan kugu nacay. Had iyo jeer ma weydid ceesaan yar oo aad sharwaddayda JIddaawiga ah ku darsatid. Markaanu adhiga iibsan jirnay; intaan cunaha rag naloo qaban ayaa waxa jiri jiray qaar dillaalliin yar yar ah oo intay neef yar oo qabad ah iibsadaan siday dhegta u jiidayaan kula eegta mar aad sharwad gacanta dhiibtay oo ku darsada oo sidaa ku hela qimo badan oo aanu neefkiisu joogin. Anigu anigoon ceeb kale ka sheegayn ururkaa aad ila soo hoos carartay haddana wax ay u qabtaan dumarka ma aqaan iyagana nin keliya ayaan ka aqaan.

Doolaal: Waa maxay nin keliya ayaan ka aqaan? Dumar baabaynu hadal haynay ee maxaa rag keenay?

Dubbe: Dee waa mid iyaga ka mid ah oo la yidhaa Cismaanka ...Madow.
Doolaal:Cismaan...Cismaan? Cismaan Madawgaa aad sheegayso garan mayo haddaanu Buur-Madaw ahayn, isagaa Cismaan la yidhaahdaa.

Dubbe: Kkkkk. Waar miyuu waalan yahay? Waar boqorka xaal sii. Waar cimaamadda iga qabo. Waar anigu nin kale ayaan sheegayay. Laakiin ninkaa aad sheegaysaa ee aad Buro-Madaw leedahay siduu ku socdo iyo siduu kolba urur aanu ku jirin isaga sheeganayo NOWdana wuu ku biiri. Oo sawkii maalintii dhoweyd ururkii dhallinyarada ku murmay.

Doolaal: Waar dee boqorka magaciisu waa Buur –Madaw ee ma aha Buro-Madaw.

Dubbe: Wallah? Dee horta hayla yaabine anigu sidaasaan u maqlay una qaatay.

Doolaal: Oo sidaad ugu qaadatay ma waxbaa kuu dhiman?

Dubbe: Waaxaan ugu qaatay:

Ninku mayar gaaban yahay iyo wax?
Tantoomo ma leeg yahay iyo wax?
Mayskana foolxun yahay iyo wax?
Indhuhu ma ka oo boodayaan iyo wax?
Ma yara hunguri badan yahay iyo wax?
Xeedho walba gacanta ma kula jiraa iyo wax?
Wax ma tarena ma yahay iyo wax?
Had iyo jeer sida tukaha ma qaylinayaa iyo wax?
Dadka dheeraad ma ku yahay iyo wax?
Diin walba ma haystaa iyo wax?
Sida jirjirroolaha ma midabeeyaa iyo wax?
Ina Rayaalahii dulmiga ku xidhay maw guulwadeeyaa iyo wax?
Weliba dadka maw caayaa iyo wax?
Halka boqorrada caanao lagaga shubo marka la boqrayo isaga basbaas ma lagu shubay iyo wax?
Nin iska taariikh liita ma yahay iyo wax?
Aniguna mar qudha ma arkay iyo wax?
Markiina siduu neef geela qalayo intuu shaadhkii iska saaray garan yar ma nagula qayilay iyo wax?
Ilaahay yaab ma noo keenay iyo wax?
Reermagaalkuna waxaa ma ka haddaaraa iyo wax?
Aniguna markaan murqaamo ma yar baxaa iyo wax?
Magacyaduna may yar dhaafaan iyo wax?
May is dhi magaciisu waa BURO-Madaw iyo wax?
Buraduna cad dheeraada ma tahay iyo wax?
Markii dhakhtaradu baadheen waxay tahay ma yidhaahdeen waa VIRUS iyo wax?
Waar ninkuba waa BURO-Madaw ayuumbaan is idhi. Miyaan Buurba meesha soo dhigtay?
Dee haddaa xaal ha qaato. Waar cimaamaddan kalena iga qabo.

Waa innoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.
A. Geeljire

Idan Eebaheen Ayaan Aan Fogayn..............Aamiin

2009-08-29T12:54:00.000-07:00

DALJIRE
(Idan Eebaheen Ayaan Aan Fogayn..............Aamiin)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar bal suga. Horta mafrishkeenani muxuu dumarka u taageeri waayay ee maalinta Dumarka adduunka ugu hambalyayn waayay?

Doolaal: Waar u kaadi haddaba sheekaanu wadanaaye, dumar iyo Caliyo layne. Dumarka aqaladii baanu khaati kaga joognaa mafrishkii baad nagaga daba keenaysaa. Waar waxaan idin idhi, halkeen marayay awal?

Dubbe: Waar dhegeyso waryaa meelna maad marayne nacnac baad dhuraysay eh. Adduunyadaba iska daayo Somaliland maanta haddaanay dumarku u kicin oo aanay u gurman halkaynu joogi lahayn baad u malaynaysaa? Waar ma cid kalaa dadka u shaqaysa oo qoysaska masruufta? Intiinnaa xukuumadda u shaqaysa ayaa dalka ka shaqeeya. Intaana inaanay waxba ugu fillayn mushaharka yari waa la og yahay. Intiina tuugta ee waaweynina waxaa xaddaan qaad uumbaa ku cuntaan badhna afmiishaariin ku laaluushtaane. Gudo iyo dibad reerkii aan dumar u kicin way u dhammaatay. Miyaynu taa isku diiddanay?

Doolaal: Wallaahi waa runtaye waxbaa ka yar jira arrintaa. Horta berigii aynu qaxnay ayuumbaa la ogaaday kaalinta haweenki ku jiro. Illaa maanadaa iyagaa lagu nool yahay. Ilaahaow meel aan dumar joogin ha na joojin. Waar istaaqfuralla. Hambalyo, hambalyo. Oo waa goorma maalinta dumarku?

Dubbe: Anigu horta maanta waxaan hambalyo gaar ah u dirayaa Wasiiradda Arrimaha Qoyska, Marwo, Faadumo Suudi Xasan. waxaan ugu dirayaana waa hadalkay ka jedisay beerta xorriyadda ee ay tidhi “dumarow kaalinta aad xaq u leedihiin idinkaa gacanta isugu haya ee cidna ha ka baryina. Xisbigii idinku qori waaya meeshii aydin xaq u leedihiinna ha u codaynina. Doorashada soo socotana ku cad goosta.” Eesh calaa Wasiir. Horta marka qof wasiir ahi uu arrin heer qaran ah ka hadlayo waa inuu sidaa u hadlaa oo xisbi iyo guulwadenimo ka gudbaa. Markuu xisbigiisa difaacayo waa la garawsan karaa. Waxaan leeyahay Wasiirad, Hambalyo.

Doolaal: waar maxaad u jeeddaa? Oo ma keligeed baa ka hadashay meesha maxaad dadkii kale u sheegi weyday?

Dubbe: Waar iska daa waxaasoo, anigu runta ayuumbaa u hiiliyaaye. Maalintii dhoweyd ee Rayaale kormeer-yare uu tegey miiska c iidanka sheekadii wiilka yar dhex martay ma maqashay?

Doolaal: Waar mayee waxba maanaan maqal ee haddaba wax kale oo aan Rayaale ahayn ka sheekee ninyow. Oo waa ku sidee? Iminka wax ka sheegga Rayaale miyaad ku werdidaa?

Dubbe: waar illayn isagaa na soo doontaye dhegeyso. Haddaba aan kuu sheegee carruur yar yar oo meesha ka dhoweyd ayuu salaamay markuu soo baxay. Wuxuu yidhi. “ Haye. Dhallin yaro. Bal warrama?” “waan iska fiicannay.” Ayay ku jawaabeen. “ may garanaysaan.” Ayuu ku celiyay. Mid baa yidhi. “ haa.” “magacaa adeer?” ayuu weydiiyay. “Biixi” ayuu yidhi. “oo kumaan ahay bal inaad fariid tahay baan eegayaa?” ayuu raaciyay. “Madaxweynihii Jamhuuriyadda Somaliland, mudane Dahir Rayaale Kaahin.” Buu yidhi. “Fariid. Oo miyaad hore ii aragtay?” ayuu weydiiyay. “haa. TV iiga Qaranka ayaan ka arkay. Sawirkaaguna buugaagta iskuulka ayaan ku aragnay” “Madaxweynuhu muxuu qabtaa?” ayuu weydiiyay. “Dee isagaa Dalkoo dhan ug sarreeya oo xukuma.” Ayuu ku jawaabay. “oo siduu u xukumaa adeer?” ayuu ku celiyay. “Dee kolba wuu dhofaa. Bilayskuu u sarreeyaa. Ciidanka qarankuu u sarreeyaa. Mushaaarada ugu badan buu qaataa. Wasiirrada wuu eryaa oo way ka baqdaan. 18 May na beerta xorriyadda ayuu ka hadlaa. Marna dadkuu xidhxidhaa, Jamaal Caydiid iyo Diktoor Gabboose iyo Ina Xaashi waakii xidhay. Anigu waan ka baqdaaye.” Intaanu Madaweynihi jawaabin ayuu haddana raaciyay Biixi yare. “Aqalkiisiina biyahu kama go’aan. Qasabad weyn ..Aaal oo intee leeg oo Geed Deeble ka timaadda ayaa biyaha geysa. Askar badan, badan, badan oo koofiyad cas ahna way joogaan”

Doolaal: Bal waxaad noogu sheekaynayso eeg. Adigu miyaad la joogtay? Wasiirradii baabu iska reebay baa la yidhiye adiga ma rooxaan baa wax kuu sheegta.

Dubbe: Waar waanu la joognay e waxaan ku weydiiyay. Abaartan iyo oodo lululkan jira muxuu ka qabtay ee u qorshaysan ee ay xukuumdiinan xumi damacday?

Doolaal: Oo anagu maanagaa abaarta keennay? Mise waxaanu leenahay awood aanu abaarta baaxaddaa leh wax kaga qabanno? Dee Caalam ka ayaanu u qaylo diran doonaa?

Dubbe: Horta gaaladu waxay ku maahmaahdaa. “ninka sheegta inuu roobka keenay. Abaartaa loo qabsada.” Iminka waakii Xuseen Cali Xirsi oo afhayeenka UDUB ahi odhan jiray “Rayaale ayaa roobka keenay” eh. Muxuu iminka u keeni waayay?

Doolaal: Anigu waxaa ma maqal.

Dubbe: Wallaahi waakii yidhi.

Doolaal: Waar ha dhaaran. Miyaanad Ilaahay ka yaabayn? Sababtuu u yidhise maxay ahayd?

Dubbe: Wuxuu Rayaale dalka u qabtay sheeg baa la weydiiyay. “intii uu Madaxweynaha ahaa roobkuma inagama qaado.” Ayuu ku jawaabay. Haddaba waxaan kuu sheegayaa. Dhawr goor ayay abaari ina soo martay intuu joogay. Mar walba markuu ummadda la hor yimaaddo “anigu 20,000 oo doolar baan hayaaye ganacsatada lacag ka soo ururiya.” Ayuu Ilaahay inaga soo gaadhaa oo roob shubaa. Iminkana Ilaahay baanu baryaynaa leenahay “Ilaahayow Rayaale ha nagu eegin.” Aamiin. Waxa aan arkaa....

Doolaal: Waar waxba aamiin odhan maynee. Maxaad aragtaa ee aad sheegaysaa? Ma habar faaliso ah ayaad tahay?

Dubbe: Hora waxaan arko intaana kuu sheegin. Waxaan kuu sheegayaa, Ilaahay ninkaa Rayaale la yidhaa wuxuu ka habaaray sida wax loo sababeeyo. Waa ninka la yidhi maxaad u oggolaan weyday in dadku idaacado gaar loo leeyahay furtaan ee ku jawaabay “Sidii reer Ruwaanda ayaynu is dilaynaa oo faashka iska aslaynaa.” Qoodhiin iyo xeradiin miyaanu ninkaasi inna caayin? Ma dadkeenna inagoo hub nooc walba haysanna oo dagaal ku jirnay heshiiyay ee hubkii meel iska dhigay ee walaaloobay ee isaga doortay ee dimuquraadiga noqday ayay idaacad yari faashash isugu dhiibaysaa?

Doolaal: Waar xaggaad haddana inoola kacday? Miyaad isku yaacday?

Dubbe: Wallah? Murqaakiibaa malaa ila yar fogaadaye. Laakiin wallaahi ninkasaan la yaaba iyo sabab xumadiisa. Haygu soo qaadin. Ninkan markaan sidaa u eegaba ee aan garan waayo si aynu iska nidhaahno, waxaan xusuustaa beri anigoo yar oo aan miyi tegey ayaa aqalkii(aqal soomaali) adeerkay (AHN)oo inan yar oo uu dhalay jiifto mas galay. Inantii buu madaxeeda iyo yacayga dhexdooda is duuduubay oo qoorta la soo baxay. Adeerkay baa u galay. Wuxuu ka baqday hadduu budhka la tiigsado inuu la seego oo ta yar madaxa bash ka siiyo. Ama maska cariyo oo uu ta yar qaniino. Lana dayn kari mayo oo haddii ta yari dhaqdhaqaaqdo oo gacanta yar kor u taagto iyadoo malaa’iig la qoslaysa, wuu qaniinayaa. Dumarkiina debedda ayay ka baroorayanayaan. Ugu dambayn maskii baa yar dhaqaaqay odaygiina yartii buu lugta soo dhuftay oo soo jiiday. Maskii markuu banaanka u baxay laga takhalus. Islaamahii waxay yidhaahdeen. Waalidiin baa inna soo booqatay ee shaadali kariya.” Iminka kuwa Rayaale raacsani miyaanay islaamahaa la mid ahayn yidhi. Waalidiin baa inna soobooqatay?

Doolaal: ” ka dar oo dibi dhal.” Ayuumbaan maqli jiray. Maxaad haddan sii dabbaalatay? Waar waxaad aragtay sheeg.

Dubbe:

Waxa aan arkaa
aan oddorosayaa
Idan Eebaheen
Inagoo abaar
Oon iyo harraad
Ka adkaanayoo
Arligeena roob
Gu’ ekeeyayoo
Lagu oolay nabad

Aaamiiin!

Waxa aan arkaa
A an odorosayaa
Idan Eebaheen
Aloos doorashiyo
Ololaha codbixin
Ayaan aan fogayn
UDUB oo dhacdoo
Aw Rayaale tegey

Aaamiin!

Doolaal: Waar anigu taa aamiin odhan mayo. Miyuu falanyay? Waar bad hay gelin. La fadhigaaga ayaa marka horeba laygu haystaye.

Dubbe:

Waxa aan arkaa
Aan odorosayaa
Idan Eebaheen
Astaantuu lahaa
Axdi beena iyo
Musuqaa arlada
Aafeeyay oo
Iil aad u dheer
Lagu tuuray uub

Aamiin!

Waxa aan arkaa
Aan odorosayaa
Idan Eebaheen
Inagoo afxumo
Asaraar dhignoo
Uur sami mar kale
Wada arrinsannoo
Sida ul iyo diir
Umaddeenu tahay

Aamiin!

Waxa aan arkaa
Aan odorosayaa
Idan Eebaheen
Ilays soo bixiyo
Idinkoo egmaday
Abbaanduule wacan
Oo soo alkuma
Dawlad urursanoo
Aqoon wada lehoon
Dadka kala irdhayn?

Aamniin!

Doolaal: Abaaduulaha wacan sawnagan iminkaba haysanna. Waar aamiin odhan mayo anigu.

Dubbe: Waar na dhegeyso Doc-ka-yeedh yahow.
Waxa aan arkaa
Aan odorosayaa
Idan Eebaheen
Idinkoo ayiday
Idilkiin qorshaha
Ay soo unkeen
Oo aaminoo
Aayatiin dambiyo
Eegaaya guul

Aamiin!

Waxa aan arkaa
Oon odorosayaa
Idan Eebaheen
Iyagoon asqiyo
Been iibinayn
Inay soo afjari
Ictiraafka maqan
Orodkaan u galay
Oon aqoonsi heli
Aamiin!

Waa innoo toddibaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Faqashay Magacaa?

2009-08-29T12:50:00.000-07:00

DALJIRE
(Faqashay Magacaa? )
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar u kaadiya, u kaadiya. Haddaba iskaga hadha Madaxweynaha. Maxaa ka daba socotaan ee wuxuu Carabta ka doonay ka doonaysaan? Illayn qofku waa sideenna oo kale eh ee haddii ay wax ka si noqdeen iska daaya haddaba.

Doolaal: Waaryee muxuu manta u jeedaa waxani Madaxweyne difaac ka badane? Waar maxaad u jeeddaa?

Dubbe: Oo malaa haddaan ku raaco oo aan dadka kaa celiyana ii mahad niqi mayside waad i qabsanaysaa? Maxaan u jeedi lahaa? Anigu waxaan idhi waar ninku waa Madaxweynaheennii aynu doorannay ee dadkeenna ka dhashay waana sideenna oo kale ee marka uu muraad iyo dan gaara soo qabsanayo ha daba qaylininna odayga?

Doolaal: Oo waa maxay dantuu soo qabsanayay, hawlahaa qaranka ayuu u baxaye?

Dubbe: Wuxuu doono haw baxo ee daaya odayga. Eeg. Annagu dhawr arrimood ayuumbaanu ku diidnay ee ma necbin dee. Wuxuunbaanu leenahay waar ninyow sharciga raac. Dalka iyo dadka wax u qabo. Musuqa jooji. Waxan aan jirin ee aad noo sheegto, anigu been odhan maayee, naga daa. Dadkan aad kala soocayso ee aad kala fogeysay iska daa. Isna waa diidan yahay oo halkii ayuumbuu ka wadaa. Waxyaabahaa yar yar baanu isku haynaa ee ceeb kale ma jirto. Anigu haddii uu shirkado wax la soo saxeexanayo u gaar ah. Hadduu daahyo soo iibsanyo. Haddii uu carruurtiisa soo eegayo loo wareejiyay AbuDhabi. Haddii waxyaabaha kale ee aan maqlay ee aanan halkan ka sheegi karayn ay tahay. Midna waxba kama qabo ee daaya ayaan idin leeyahay.

Doolaal: Waar maad muraadkaaga sheegatid waa ninka sidani wax difaac kaama aha eh? Ma waxaad leedahay hawl soomuu qaban ee isaga iskii u tegey ha lagu maqlee?

Dubbe: Maya. Hawl wuu soo qabtay oo doorkan albaab sandaqadeed buu soo garaaacay. Inkasta oo aanaan albaabadii horeba wax ka arag. Oo hadduu dhoofo iyo hadduu joogo iyay hadday Jandei Frazer timaaddo intaba aanu carrurta biilkoodi weli raadinayno. Haddana yeelkadiisii doorkan Waraaq yarna kii Bisha Cas haystay wuu u dhiibay oo dhawr ceel oo biyo ah noo qoda wuu ka baryay. Boqol kun oo Doolarna way inna kalliftay baryadaasi oo aynu inagu ceelasha ku qodan lahayn. Yeelkadeedee Intaasi ma musqaraa? Anigu mahadsanid baan leeyahay Madaxweyne. Dee adigu Siciid Sulub iyo Ina Ducaalena midba qoladiinii la soo shir wuu ku yidhi oo doorashada na soo raaca. Taana xaq buu u leeyahay.

Doolaal: Waar haddaanu kolba albaab soo garaacin miyaa layna ictiraafayaa?
Dubbe:Waar albaabna garan meyside Guulwadahaagaas Faqashta ah oo miidhan ayaa dadka waalaya?

Doolaal: Waar ma anigaad Guulwade Faqash ah igu sheegaysaa? Horta maxaa dadka Faqash ugu tidhaahdaan?

Dubbe: Anigu ciddii Faqash ah ayuumbaanu ku sheegnaa. Ta kale aan mid kuu sheego adiga iyo ciddii kula mid ah. Faqash markaanu leenay uma jeedno cid gaar ah. Qabiil gaar ah. Uma jeedno ciddii aan SNM gelin baa Faqash ah. Uma jeedno ciddii Siyaad Barre u shaqaysay oo dhan baa Faash ah. Faqash waxay ahayd nidaam astaamo iyo sifooyin gaar ah leh. Ciddii aannu sifahaa ku aragno ayuumbaanu ku sheegnaa. Idinuku waxaa u fasishaan beelihii aan SNM ahayn baa faqash ah. Waa beentiin. Tuug Ilaahay ka go’day. Somaliland dadkeedu waa walaalo siman. Nin dagaal Faqash la soo galay iyo nin heshiis dhalay oo wanaag beeray weeyaan. Waa laga soo gudbay ammintaa. Dadka dalka ku nool kala badh in ka badan baan Faqashtiiba soo gaadhin.

Doolaal: Oo waa maxay sifahaad sheegaysaa?

Dubbe: Faqash waxay lahayd sifooyin ay ka mid ahaayeen. 1)Sharciga oo ay ku tuntaan inta madaxda ahi dadka kalena lagu cadaadiyo. 2)Musuqmaasuq xoolaha ummadda layska lunsado oo madaxdu ugu takrifasho sidii hanta ay leeyihiin. 3) Caddaalad darro saamaysa ummadda oo dhan in yar mooyaane madax ah . 4)iska horkeen bulshada iyo beelaha meel wada dega. 5)hantida qaranka oo debedda laga dhisto guryo iyo ganacsi gaar ah. 6)Dhulboob ku aaddan dhulka danta guud. 7)Af-miinshaariin ku qadhaabta beenta oo u adeega nidaamkaa. 8)Ciidamo sir-doon ah oo ciiddaa ka badan oo bulshada basaasa. 9) Dayac adeegga bulshada ee xukuumaddu qaban lahayd. 10)Xaalad abuur. 11)Ganacsiga oo ay dhawr qof oo iyada u adeega gacanta u geliso. 12)dad aan waxba ku qabin oo sixran oo aan wax Alla waxay ku raacsan yihiin aan garananyn oo haddana la socda oo indhaha faraha kaa gelinaya- Guulwadaayaal. 13) kooxo danaystaal ah oo xaaaraan quutayaal ah oo adigoo kale ah oo sida shilinta iyo gafanaha ku naban oo dhiigga umaadda ku nool oo difaaca nidaamkaa.IWM. intaasoo sifo xukunkii laga helo iyo cidda laga helo ayaa faqash ah. Markaa ma xukuumaddiina laga hel; mise lagama helin. Haddii laga helo waa tihiin. Haddii kale ma tihidin.

Doolaal: Oo markaa ma xukuumadda UDUB baa sifahaa leh baad leeday?

Dubbe: Keligay ma lihi. Dadba waa ila qabaa. Dadku ma inuu idho la’yahay oo caqli la’yahay baad moodaysaan? Wallaahi waxaan xusuustay ninkii badawga ahaa ee cajaladaha Fiidyowga (video) ah kirayn jiray. Kaasi badawnimo mooyee nin daacad ah ayaabu ahaa.

Doolaal: Muxuu ahaa kaasina.

Dubbe: Wuxuu ahaa nin reer Qabri Taharre ah. Wuxuu lahaa meel lagu daawado filimka oo uu dadka Kagaga kireyn jiray laba biro oo Ethiopian ah qofkii daawanayaba. Maalintii dambe ayuu mid yidhi. “waar inaadeerow hal Bir baan haystaa iga kiree aan daawadee.” Wuxuu yidhi. “ maya. Sharci baan leeyahay ma jebinayo ee laba Bir keen.” Markuu ka dayn waayay ayuu yidhi. “Waa hagaage orodoo kii Ina Jaamac Warfaa ee ishan aad la’adahay mooyee ta kale la’aa doon oo isna hal Bir ka soo qaad oo markaa midkiinowba il ku daawado ooh al qof isku noqda aniga labada bir hay buuxsanto.”

Doolaal: Maya. Waxa wax laga yaqayaqsoodo ah inaydin dadka ku tidhaahdaan Faqash iyo anaga ayuumbaa fiican.

Dubbe: kkkkk. Horta nin baa laga hayaa “Waa nin fiican iyo waa reer JIgjiga kala daa.” Iminka waxaan la yaabaa markuu mid UDUB ahi yidhaado “waxa wax laga yaqyaqsoodo ah. Iyo waxa wax laga xishoodo ah. IWM.” Bal waaba UDUB oo waan yaqyaqsooday buu leeyahay. Anagaa kuu sheegaynna eh waxa wax lga yaqyaqsooda ah xaaraanta. Musuqmaasuqa, dhaca agoonta, caddaalada darrada, sharci ku –dhaqan la’aanta oo dhammaantood waxa aydin ku dhaqantaan ah ama ku daawataan xukuumaddiina oo ku dhaqmaysa. Midh-midhka wanaagsan ee idinku dhex khafiifayna xaal ha qaataan.

Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Shaxdii Rayaale Q. 3aad

2009-08-29T12:48:00.000-07:00

DALJIRE
(Shaxdii Rayaale Q. 3aad )
“Aabahood bay fuudka la cabbi. Maaha?”
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Daahir:Halkee baan maraynay bay ahayd? Haa. Burco. Haddii aan Habar Yoonis ka bilaabo horta wixii Cawil iyo Ina Sulub igu odhan jireen waxbaa iska beddelay. Laba arrimoodba way dhaceen. Waa mide adhigii aan qolada Isaxaaq siiya way ka xanaaqeen oo waxay igu odhan jireen waxaad Isaxaaq siisaa nooma tirsana haddaanu reer Burco nahay. Waa ta labaade waxaa meeshi ka dhex toosay niman maqiiqan oo Khadar Ambassador, Xuseen Egeh, Waabeeyo , Duur iyo qaar qaar kaloo badan. Markaa anigu waxaan Cawil iyo Ina Sulub ku idhi bay ahayd. Ina Sulubow haw maad odhan laandheere ayaan ahay? Adiguumbaan codkii Xirsi Cismaankaa sugayaa Aniga Bullaale oo mooyihiisa aan ka badinayn haygu hallayn. Meesha hayska joogo ayuumbaan idhaahdaa oo waagii horena marbuu madax ii ahaa waana oday iska macaan hayska tabar yaraadee. Wax kale ima anfacayaan.

Cawilna waxaan idhi bay ahayd. Adigu wixii aad Muse Carre ka soo reebi karto Gabboose, Ugaadh Cumar oo aad Xuseen Ismaacil la kaashato ayuumbaan kaa sugayaa.
Ceergaabo markay noqoto iyo Ceel Afweyn iyo illaa degaanka Sacad Yoonis iyo Gadhweyn. Arrinkaygo waa “nimanyahow Gadhweyn gaalo hayga raacina.” Sida ay Yusuf Tallaabo iyo Cawil ii sheegeen Iyaga anigoon codba weydiisan wuxuunbaan tilmaamaya sanduuqa Siilaanyo oo wuxuumbaan odhanayaa sanduuqaa Habar jeclo ayaa leh. Sacad Yoonis na waa la mid. Maxaa lagu sadqeeyayba odhan maayaan ee kayga ayuumbay ku shubayaan. Siciid Maxamed Nuur isagu sidii C/lahi Darawal ayuu hoosta uga daloolaa nimankaa waana oday oo wax badan u diri maayee ninkaan haystaa waa waa Oomane. Waa Guddoomiye Oomane.

Ninkii:Waar ma Habar Yoonis baad Ugaadh Cumar ka haysaa? Wallee waa laguu yaabaa?

Daahir:Adigu badelkooga waayi mayo ee aan Habar Jeclo Togdheer kaaga warramo. Horta waxaan lahaa markay arkaan ninkii Saleebaan sidaan u galay way xanaaqi oo inta Siilaanyo ka soo hadhayna way kaa dareeri, laakiin Badhasaabnimadii Cabdi Xuseen Dheere ayaa ku fillaatay Soolamadawdii. Igawalla xaafadaha ay degaan Kulmiye way ku shiidaan. Adigu markayga horeba iyaga wax badan kama sugayn laakiin kollay cid uun baan u diri.

Bari markay noqoto wixii Ceergaabo ka sokeeya Inankii “ninku” dhalay ayaa jooga oo iyada kama werwero. Inkasta oo aan mar mar ku idhaado “xataa anaa yaa Haamaan” oo uu anigana igu dayo bahasha.

Ninkii:Maxaa intaa kuu raaca?

Daahir:Dee waxa ii raaca waxyaabo badan oo aanan soo wada bandhigi karayne. Adigu iga daba kaalay aan aad u sheekaysannee. Anigu intaa doorashada ka hadhay kolba safar baan u bixi kolba albaab baan soo garaaci. Maraykankiina waxaan ku ballanay inay rag Congress ka ah ay dalka u soo diraan markaa dadku waxan fahmi mayo ee waxay odhan ictiraafkii buu keenayaa ee ha la doorto.

Ninkii:Dee haaye marka meesha laguugu yimaaddo ayuumbaad dadka daaqad xun ku dishaa. Wuu hurdda, sooma deign, cid baa la joogta, berry ii kaalay buu yidhi. Waxaas ayuumbaa nafta kuu keenaya. Bal waan kula soo xidhiidhi.
Waa innoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Foot note:
(Fiiro Gaar ah)
Saddexdii qaybood ee is xigay eek u magacawnaa Shaxda Rayaale waxay ku qornaayeen mararka qaarkood lahjado gobolo iyo degmooyin u gaar ah waxa kale oo ka buuxa magacyo beeleed iyo qabyaalad. Waxaan si xishmadle idiinku sheegayaa inaanay cidna si gaar ugu jeedin qoraaladu wax xumaan ahna salka ku hay nee ay ka tarjumaysay oo keliya waaqaca siyaasadeed ee dalka.)

Shaxdii Rayaale qaybtii 2aad

2009-08-29T12:42:00.000-07:00

DALJIRE
(Shaxdii Rayaale qaybtii 2aad)
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar maxaad ka warhaysaa Safarkii odayga? Aniga waxa lay sheegay inay hudheelka ugu sii gelayeen ninkii ay ooryo walaalka ahaayeen ee Tvga UDUB berigii qandaraas la’aanta ku soo iibiyay oo shandad weyn sita iyo laba nin oo kale. Malaa dhagxaantii bay ka soo qaadeen oo ay iibinayeen. Waxa kale oo aan maqlay daahyadii way isku mari waayeen islaantii oo midabkii weli kumay heshiin.

Doolaal: Waar nacnacdaa iska daayo waa xaasidnimadiiniiye wax kale ma haysaa?

Dubbe: maya ee inta uu isagu wax sheegayo wixii aanu maqallay baanu sheegaynaa. Iskaba daayay e sheekadii shalay ayaan halkii ka sii wadayaa waatan:

Ninkii: Waar waxaasi hadal maaha oo nimankii dadkaba u caqliga iyo cilmiga badnaa baa waxaa iigu codaynaya kaa siisanmayno aanuye; maxaad nimanka u qabatay intaad fadhiday meesha? Maxaadse u qabanay haddeer?

Daahir:Horta aan kuu.......

Ninkii:Raalli ahow. Aan kaa dhex galo e anigu waxaan ogaa mar aan dalka idiinku imi iyadoo uu Ibrahin Yey nin la yiraahdaa lacag $70,000 ah ka soo ururshay rag ganacsato ah oo xaajiyaddaada loo dhiibay oo ay tiri cusbataal baan ugu dhisahayaa Gabiley Ismaaciil Yare oo Wasiir kuu ahaana yiri 300 oo kiish oo sibir ah ayaan ku daray. Ma dhammaaday cusbataalkii mise weli waa qabyo uu?

Daahir:Horta anigu horta horeba dadka waxbaan idiin qabanayaa ugumaan ballan qaadin bay ahayd. Waxa kelihaata ee aan ugu ballan qaaday wuxuu ahaa inaan daacadnimo ugu shaqeeyo. Waa ta kale eh waxyaabo badan oo aan qabannay way iska jirayaan baan filayaa. Yaah? Waxaasaan qabanayna kollay ma odhanayo. Madaxweynuhuna ma wada sheegi karo. Wasaaradahii qabtayse kollay liiska way hayaan baan filayaa. Wax badan oo aan ku qabannana maba hayno oo waxba ka xistiyi mayno . waxaanse ku dadaalnaa uun inaan odaydaya wax u yar dhiibdhiibno meelkasti iyo gobol kasti ha jjjoogaane. Tiina waan samaynay baan filayaa. Waxkaloon haynaayina ma jirto. Haddaba aan halkii kaaga wado eh...

Ninkii:U kaadi.i ntaadan qoladatan Isaaq ku noqon iyaga nimankii Ciise ee aydin isku gobolka ahaydeen ma illawday aad? Maxaad ka haysaa?

Daahir:Ogorey! Oo kuwaasi may kuu noolyihiin baad moodi? Baddaan raacinnay kuwaa. Djibouti bay wala galeen. Ina Geellahan aan u taag la’nahay ee sida coonka uun is galayaayi ma wax kaluu ka xanaaqay baad u malaysay. Yaah? Adigu inyar baa ka sii joogta baan filayaa intaana xildhibaan Aareeye iyo Wasiirkaan u yar diraynaa oo aan leenahay dhawr maalmood la soo yar jjjooga intaan kharashkooda u dhiibno. Way iska dhammaanaysaa deeto.

Ninkii:Bal wad waa hagaage ku noqo Isaaqii.

Daahir:Aan ku noqdee horta qoladii Sacad Muuse wixii ay Kulmiye ka doon doonayeen way ka waayeen bay ahayd. Rag badan oo ka soo baxayna waa jiraan oo nagu soo biiray. Adigu rag hadallo noo socdaanna way iska jiriyaan marlay. Anigu mar aan odayaal la kulmay waxaan ku idhi bay ahayd; Sheekh Ibraahim(AHN) dardaaran buu igaga tegey bay ahayd. Wuxuu yidhi reerkaa axdi la gal. Iyana ha ku doortaan doorka dambe adna Guddoomiyaha Xisbiga sii. Aabaday waad asiibtay baan idhi bay ahayd. Sidaas ayaan ugu ballan qaaday. Markaa adigu ma sahlana laakiin odayadii waan diray haddeed. Markay doorshadu soo dhawaatana Ismaciil Yare ayaan Wasiirka Arrimaha Gudaha ka dhigayaa isagaa isku dubba ridi doona. Weliba kollay arrintii Lughaya iyo xuduuddii degmada Daarasalaam ayaa soo bixi taana isaga yaa difaaci yaqaan. Doorkii horeba odayashii oo dhan buu xidhxidhay bay ahayd.

Ninkii:Waaryaahe Daahir. Waar heedhe ma falantahay aad? Waar ma reerkii ilbaxnimadiisa aan ogaa baad waxaa isleedahay ka gad?Anaka waabay na gadan jireen. Anaka oo sidaa u fiirinayna ayay faraha nagu gadan jireen. Horta waan ku garanayaa sheekhna kuma oran waxakan ee waa jeebkaaga. Xisaab yar baad isu geysaay oo waxaad is tiri doorkii horena Habar Yoonis baad ku bad martay doorkanna Sacad Muse ku bad mar. “Dawaco halkay macal ku dhadhamiso ayay macallul ugu dhimataa.” Baa la yiri. Waar waxaa iska daayo haynaku daaline, maxaad dadka xisaab u haysaa ee aad u qabatay? Maxaad ku hananaysaa?

Daahir:Taasi waataan kaaga jjjawaabay eh aan dhameeye dhegeyso. iyaga Ciise Muuse Wadaadka ayay iska oggol yihiin oo haddaan beddelona ka kale ayuumbay iska oggolaan doonaan ee aan keeno. Dekeddiina way iska haystaan oo waaka Cali Xoorxoor u jooga. Qoladan Adan Ciise wixii wadaadka diida iyaga Muse Dalab baan u hayaa ku filan. Dacarbudhuqna waanigii degmo ka dhigay. Maxamed Ciisana dadkaan la qaybsan oo badhkayga ka waayi mayo oo kollay reer wacays iyo deeriyahan waan haynaa baan filayaa.

Ninkii:Haye. Waar muxuu is macaashsiinayaa.

Daahir:Arab haddii aan kaaga warramo. Horta horeba Barigooga iyo Galbeedkooguba Kulmiye ayay u badnaayeen bay ahayd. Iminkana mid kaloo inkaar qaba ayaa yidhi wax Qaran la yidhaa baan nahay oo isna wareer la yimi. Sidoodabana marka Isaaqu kaftamayo waxay ku sheegaan “Askarta Somaliland”

Ninkii:Oo maxay uga jeedaan ay, miyaan dadku wada askarta Somaliland ahayn?
Daahir:Maya ee waxa weejaan waa Askarta Isaaq. Isaaqnimada ayay ilaaliyaan weejaan. Illaa berigii Balligubadle xarunta SNM laga dhigay iyagaa xilkaa qaaday. Markaa niman sahal lagu furfuri karo ma ahin hortooda horeba. Macaa C/lahi Dareewal oo Wasiir ii ahaa ayaa hoosta Kulmiye ka ahaa. Eegga kolkuu tagayna odaygii Cabdi Haybe oo Kulmiye ahaa ayaan ku badalay oon lahaa meesha ha ka muuqdo. Dee Laandheeraha ayuumbaan ku raacay bay ahayd. Wixii aan ka heli karnana uga hadhi mayno ee waan ka soo kaxaysan.
Maad taqaannaa Cabdi Haybe?

Ninkii: Maya ee waa kuma Cabdi Haybe haasi?

Daahir:Eegga markaan ku tusaayay tasaawiirtii aan shalay iska soo qaadnay Washington maad arkayn oday gadh cad oo islaantayda garab joogay?

Ninkii:Waar oday iyo islaan toona ma arkayn aane wad sheekada.

Daahir:Garxajis haddii aan kuu sheego horta iyaga markiiba laba qaybood baan ka dhignay. Qayb waxaan nidhi Ina Cali Waraabe ha ku jabto oo waxan ay waraabe-u-taagga yidhaahdaan ha noqdo. Hosstana heshiis baan ka nahay dee. Oo marlay wax heli maayee codka uun ha khafiifiyo. Haddana kamaanaan hadhine Ciidagale ayaan Xaajigii Xaaji CabdiKariin iyo Cali Sanyare ku sii dhex daynay oo Cabdi Ciise ayay la soo fuqeen. Waxba Ina C/qaadir ha ka soo qaadin laakiin kollay ma sii deynayno ee waan xajinaynaa. Talada Xajiga ayaa sidaas ah. Lama diidi karo. Kan Maayarka ah ee Jiciirna isna waxbaan ka yar sugyanaa. Wixii kale yeelkadood.

Isaxaaq oo reer Hargeysa ah iyaga saddexdooda haamood waanigii berigii doorasha Wakiilada sheegay oo Habar Kaliil(Ba-Habar Kaliil ama Kaliil Isaxaaq) iyagu waa wax yar oo xisaabta kuma jiraan bay ahayd. Qaasimka iyaga nin baa ku filan oo Adan Baradho haddaad hayso bes weejaan. Iminkana sidaan adhigii u siiyay ee aan ugu xidhay bari iyo galbeed saf baa loogu jiraa oo la wada baryayaa tiisa ayuumbaa soconaysa. Cabdalle Isaxaaq. Horta waa reer faro badan oo kollay wax way ka yar baydhi laakiin iyagana sida reerha kale ayuumbaan laandheeraha ka abaaray oo Ina Waran Cadde ayaa laanta ku soo dhufanaya. Biyaha iyo laydhkana waanu u gelin doonaa doorashada dabadeeda.

Ninkii:Waar ba’a! Oo heedhe ma weli ayay biyo iyo nal la’ yihiin? Ma nimaankii dhammaan kuu wada codeeyay ee illaa arigoodu kuu codeeya baad tiri weli waa surmi? Kud naga xiiraa inaanan weli wax sidatan ah maqal. Bal soco.

Daahir:Xaggaa iyo Burco iyo Habar yoonis horta Cawil oo inala jooga ayaan jeclaan lahaa. Laakiin waan iska wadaynaaye................. Halkaasay qaybta 3aad ka sii soconaysaa.

Waa innoo berry haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Shaxdii Rayaale

2009-08-29T12:38:00.000-07:00

DALJIRE
(Shaxdii Rayaale )
“Aabahood bay fuudka la cabbi. Maaha?”
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar intaanu kii inkaarta qabay ee Dubbe inna so gelin sidii daadkii Xaabaale, maxaa ka war haysaan safarkii Madaxweynaha ee uu Khaliijka ku tegey Abu Dhabi? Qoodh iyo xero waakan. Waar bal muu loox noqdo.

Dubbe: Waar yaad habaaraysaa manta?

Doolaal: Wallaahi adigaan ku sheegayay. Waxaan lahaa dadka sii warayso intaanu daf idin soo odhan oo Safarkii Madaxweynaha weyddii.

Dubbe: Safarkee? Ma ka uu isba inoo sheegi waayay ayaad caqli xumadaada anaga na weydiinaysaa? Ta kale. Haddii uu isba sheegi waayay wuxuu doonay saw xaq uma lihin inaanu sheegno wixii ay nala tahay inuu doonay ama aanu maqallay?

Doolaal: Maxaad u sheegaysaa waxay kula tahay? Dadkuse wax kasta ma inay ogaadaanbaa? Miyaanay xukuumaddu sir yeelan Karin illayn cadaw badan baa jira eh?

Dubbe: Annaga mar haddii uu noo sheegi waayo wixii aanu maqallay ee cid kale noo sheegtay waanu dhegaysanaynnaa.

Doolaal: Maxaad maqashay adigu? Kollay khayrka ma maqashide.

Dubbe: Waar khayrka ayaynaan si u wada aqoonne. Waxaan maqlay Islaantiisii buu daahyadii guriga cusub la soo iibinayaa oo isagu ma jecla kuwa shagaarka badan ee shagara-wagaraha leh ee saafiga ayuu jecelyahay. Weliba seytuuniga. Kuwa basaliga ahna lama tusi karaba. Waxa kale oo aan maqlay sariir baa lagu soo qiyaasayaa oo sariirihii oo dhan buu ka dheeraaday oo cagaha la dhaafayaa markuu jiifsado.

Doolaal: nacdali ku kortay. Bal waxaad Madaxweynaha ku sheegayso day. Ma nimankiinaasaa doonaya inay dalka xukumaan? Bal waayahay ee haddaa muxuu weftiga dhan u sii kaxaystay? Iyana ma daahyada ayay la iibinayaan?

Dubbe: Anigu iyaga miyaan doortay? maxaa iga galay waxay soo qabanayaan. Awalba waxaa iyo wax la mid ah ayuumbay u qaban jireene maxaad afka iigu gelinaysaa? Mayee waxaan maqlay gurigii uu ka iibsaday buu soo eegayaa. Kii Qaahirana inuu soo eegana wuu ku talo jiraa hadday u suurowdo.
Doolaal:Waar sheeko kale keena oo macno leh.

Dubbe: Keennaye miyaad maqashay isaga iyo ninkii reer Sool sheekada dhex martay markuu Maraykan joogay?

Doolaal: Oo maxay ahayd?

Dubbe: Meeshaa ma joogine waxa ii warramay ninka arkay ninkii ay is arkeen oo shaxdiisii doorashada ee uu irmaanta nagu qaadayay ayuu u sheegay.

Doolaal: Been weynaa! Oo maxay ahayd. “Laxda ayaabaanu ka xog la’ nahaye” irmaanta in laydin qaado anagaa jecele.

Dubbe: Horta ninka ninkii ay is arkeen ayaa iiga sheekeeyay sidanna way u dhacday:

Daahir:Dee beryahan maynaan wada hadal bay ahayd dalkiina maad imanin. Waxaan dooonayaa inaad reer Sool igu soo xidho oo ay xisbiga soo galaan oo dadkii gudaha jjjoogayna la soo hadlaan. Sidaas baan doorashada ku heli. Yaah.

NInkii:Waar bal halkaa waynu isla gaari oo waynu isla fiirine; haddeer sawta nalaku yiri nimankii Isaaq waa is urursadeen oo sidaad wax u wadday bay ka shakiyeen oo haddeer meeshii cid kale uma oggola ay. Ma beenbay ahayd taasi?

Daahir:Waar waxaasi wax jira maahine inta aanan iyaga kaaga warramin aan sawirka guud ee beelaha baallah ku siiyo.

Ninkii:Maxaad i siinay? Sawdigan i leh Dhulbahante igu soo xir. Ma falan tahay aad? Gudo-biirsay uun iiga warran dee.

Daahir:Idinkana fudayd baa laydinku saliday. Waar bal kolka hore i dhegayso. Horta magaca sidiisa u dhe oo waa Gudabiirsi. Dhankan galbeedkana ma karaan magaciina oo waxay yidhaahdaan “Dhulmahante.”. Taa markaan ka gudbo. Reerkaa aan ka dhashay manta in yar oo Maxaad Case ah mooyaane cid i diidani ma jirto. Iyagana mar haddaan Xaji Dahir, Cabdi Gaagaale iyo Cali gabilay ka hayo, maxaad wixii ka kale ka sheegi?

Ninkii:Heedhe miyaanan maqal raggaa aad ii sheegahaysaa waa rag adiga uun ku dillaalahaya ee rag tol wata ma aha? Ta kale sawkuwii lahaa reerkii Aadan Isaaq ka dhashay ee reer Axmed ee reer magaalka ahaa ee weligoodba siyaasadda ku jiray iyo reer Nuurba waa kaa soo hor jeedaan.

Daahir:Heey! Ma waxaad ii sheegi afartan reer Axamed ee wajaqsan ee waxbaan xakumi jjirnay uun leh sidii Majeerteenka ee kolba tuulo shirk u qabanaya? Hawtaan ku idhi maaha. Idinkaa maanta laydin xakumi. Haye. Hawkan Xammaal iyo odayadii kaleba ila jjjooogaan maahin. Reer Nuurna waa gacalkay oo iyagu meelna iga tegi maayaan. Jilibka reer Faarax Nuur ee islaantu tahayna awlba xukuumad wax uma soo doontaan bay ahayd. Lafta kale Maxamuud Nuurna iyagaa xukuumadda meel walba kaga jira. Isku soo wala xooriyoo. Cismaan iyo Qasim Sheekh iyo Axmed Daauud uunbaan keena odhanoo. Iyana way ii keeni uun. Haa.

Ninkii:Ma gebiga? Oo reerihii kalena. Oo Cismaankuna muxuu ahaa gartay labada kale eh?

Daahir:Dee maxaa hadhayba. Cabdi buunina Habar Carfaan iyo wixii maqan doon baan leeyahay dee. Ma diiday buu odhan? Aabihii Timo-Jinniile ayuu fuudka la cabiye.
NInkii:Wallaahi war baad haysaa. Haddeer u soo noqo bal Hartigii.
Daahir:Horta Harti isku USP baan ahayn bay hayd horteeda horeba. Kolkaa waxaan qabaa waxba islama diidaynno.

Ninkii:Haaye maxaad qorshaysatay?

Dahir:Haddaan Dhulbahante ku horreeyo. Horta waxaan idhi bay ahayd waanigaa dhulkii idiin xoreeyay . marka horeba Jamac siyaad waa ila socdeen. Iminkana Ba-Hararsame waa dhankayga wixii kalena waan idinka sugi baan qabaa.

Ninkii:Waar ba’a. Oo marna waxa lagu mooda nin dadka kala yaqaan marna waaba aad dhex fadhiisanay eh. Mindhaa adigu meesha koreba ka soo bilaabi maysid oo Farax Garaad iyo Maxamud Garaad iyo Ugaasyo iyo xaggaa maba aadaysid?

Daahir:Adigaan kuu deyn taasiye. Dhankan Warsengeli aan kuu shegee. Doorashadii hore sanaaqduuqyada ayuumbaan geynay bay ahayd iyanaway soo buuxsheen uun. Xitaa muraaqibiintii Kulmiye ayaa noogu soo guray. Waxaan idhi waar miyaad muraaqibiinta uun u reebtaan nimanka? Markaa kolkanna dhib badan ma lahin baan rajaynayaa wasiirrada iyo in ciidan ah ayuumbaan is raacin donnaa Insha Allaah kolkaa way soo buuxin uun. Waxa kelihaata ee ii dhimani waa inaan Suldaanka guud arko isana markaan noqdo ayaan arki doonaa.

Ninkii:KKK. Wallaahi nimankiinnaa reer Galbeed. Kufurtu billaahi waxna waan dhacahayaa buu leeyahay misna Insha Allaah buu leeyahay. Kitaabku idin qabay.
Waar haddeer waxaa layskala bax oo wallaanad 80 cod oo dambe lagaaga harayne. Maxaad qorshe haysaa? Harti iska dhaafoo bal tii Isaaqa ku noqo.

Daahir:Horta waad ogayd oo anigu nasiib baan meesha ku imidday bay ahayd. Markii Marxuumkii dhintay ayuumbaa lay dhiibay bay ahayd. Laakiin mid baan ogaaday intii. Nimankaa gobolada dhexe degaa ee Isaaq waa niman lala noolaan karayo. Waxba ha dhegaysan cayda iyo waxoogaa aflagaaddo ah. Dad runtii lala dhaqmi karo weeye.

Ninkii:Waar taa haddeer annaga noo sheegi maysid oo ka-jed ka-jed baanu la soo noolayn oo is dhallay oo is dillay oo wada noolayne arrintan siyaasadda iiga warran. Maxaad kale oo nimanka ka ogaatay haddeer intii aad kursiga fadhiday? Maxaadse qorshaysay?

Daahir:Anaba waa wada degnaa oo qayb baanu is soo gaadhnaaye. Dadku waa wada walaale. Horta nimanku niman xun maahin sidaan kuu sheegay. Waxbaan xorraynay uunbay odhan anigu waa waa runtiin uunbaan odhan. Sidaas bay ku qaboobi. Itaas oo kelihaata ayaa ku filan. Sidoodabana meel isaguma iman karaan.

Ninkii:ma waxba isuma oggola baad leeday oo isma raacaan dee af aanuu garanayno nagula hadaloo?

Daahir:Annagu dhankan galbeedka waxaanu nidhaahnaa reerkaasi waa dimuquraadi. Ee aan kuu wado ee horta haddaan galbeed ka soo bilaabo oo aan reer reer kuu soo mariyo waxa ugu horreeya reerka JIbriil Abokor ee Sacad muse oo aanu isku ood nahay badhkii.

Ninkii:Habar Awal dhe dee. Sacad Muse miyaanu Habar Awal ahayn?
Daahir:Heey! Maad wajaqday? Sawdigii lahaa dad baan aqaan maahin. Waar Habar Awal dusha wax iskama saarine dhegeyso waxaagani waad kadeedantee.

Ninkii:Oo waad caytamay eh. Bal wad.

Daahir:Horta Jibriil abokor odayaal baan ka arkay waxaan ku idhi bay ahayd mar haddii Kulmiye Isaaqnimadii idinku diiday oo ay yidhaadeen nin Samarroon ah KU-Xigeen ha la siiyo dee aniguba nin Samarron ah ayaan ahay ee ma Habar Jeclo ayaa idiin kala dooraysa Samarronka? Bal ka warrama idinkoo Habar Jeclo u kala doora Dhulbahante? Waar reerihii u taga oo inaan idin soo faray hayska dhigina ee waxaad tidhaahdaan maxaynu godobta uga geli ninka samarroon ee hadda ku fadhiya kursiga?
Ninkii:Waar intaa ma Cawil baa kuu sheegay? “Ma liibaanahii diiriye ayaa loox u daabacaye” buu yidhi Ina Nuur Fadal. ...........................Halkaasay qaybta 2aad ka soo soconaysaa
Waa innoo qaybta labaad iyo Berri Haddii Eebbe idmo.
haddaan galbeed ka soo bilaabo oo aan reer reer kuu soo mariyo waxa ugu horreeya reerka JIbriil Abokor ee Sacad muse.

A. Geeljire

Dahir Daacad? kkkkk

2009-08-29T12:35:00.000-07:00

DALJIRE
(Dahir Daacad? kkkkk)
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: kkkkkk.

Doolaal: Waar maxaad ku qoslaysaa?

Dubbe: Oo anigu ma cid kalaan ku qoslaa oo aan Ina Rayaale ama xukuumaddiisa iyo UDUB?

Doolaal: Oo waayo ma riwaayad bay dhigaan baa lagu yidhi?

Dubbe: Wallaahi riyaawad qaaliya oo dal iyo dadkiisii oo dhan na kalliftay bay dhigaan.

Doolaal: Waar annagu qarankaanu u shaqaynaa maxaa qabataan idinku ee aan hadal ahayn?

Dubbe: waar aan hadalka kuu hagaajiyee waxaad tidhaahdaa qarankaanu ka shaqaysannaa. Waxaan ku qoslay aan kuu sheego. Horta ninka aynu Madaxweynaha u doorannay ee aynu is lahayn waxbuu idiin kala qorshaynayaa idin hoggaaminayaa isagoo khudbadaynaya ma dhegeysatay? Wax Allaale wixii afkiisa ku soo dhaca ayuumbuu iska yidhaahdaa.

Doolaal: Maxaan u dhegeysan waayay? Khudbad wax ku ool ah ayuu jeediyaa.

Dubbe: kkkkkkkkk. Ahahahaha. Kee? Maalintuu ciidanka la hadlaayay wuxuu yidhi ma maqlaysay? Waa ninka yidhi. “Anigu waxaan odhan lahaa ciidanka cirka waa in la sameeyaa. Ciidanku Sool uun kuma eka. Waa in loo dhammeeyaa qaybihiiswa oo dhan. Kuwa tababarka ku maqan ee Ethiopia tegey waxaan odhan lahaa Engineer nimada iska daaya oo Pilot barta.” (hoostaan ka idhi. Waar dayaaradahaa mar bay wax naga gaadheene adna waanu kaa yar shakisannahy ee ha nagu soo qaadin bahalaha. Tolow tan baanka hor sudhan miyuu ilaabay?) Bal adigu waxaasi wax Madaxweyne ku hadlo ma tahay? Qorshaha uu ku diray kuwa Ethiopia tegey waa maxay? Wuxuu dhaamay beriguu yidhi. “waan ogay in hoosada gaadiidka ku samaysataan aany lahayn saqaf oo cadceedi idinku dishay. Waxba idinka hagran mayno ee haddan jiingad idiin helno waan idin siin doonaaye.”Waxa se ka sii qosol badan. Ninkii dayaaradaha inoo iibinayay ee ciidanka cirka inoo samaynayay oo Wajaale tegey oo dadkii ku yidhaahdeen. “gaadhi dab demis ah noo iibii.” Ee uu sidiisii yidhi anaguba ma haysnno ee idinkaaba ganacsato idinla joogtaa ee iibsada.

Doolaal: dee taasi ma beentiibaa?
Dubbe:Waxaan aad ugu qoslaaa markaan maqlo Ina Rayaale oo leh waxaan ku ballan qaaday inaan daacadnimo ku shaqeeyo tiina waan wadaa. Tolow idinkaan idin weydiiyay eh.

Ninka taariikhdii SNM ka saaray manhajka tacliinta miyuu daacad idiinla eg yahay?

Ninka Qaahira, Masar iyo Toronto, Canada ba la yidhi guryo ayuu ka dhistay. Miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka gaadhi Dhooli ah u waayay Gabiley ee guri 5 dabaq ahna ka dhisanaya Hargeysa ee gogoshiina berri Carbeed uga doonay miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka hor taagan inuu xisaab xidh Baarlamanka hor geeyo miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka diidan inuu lacagta dekedda ku soo daro miisaaniyadda qaranka miyuu daacad idiinla egyahay? Ninka markuu Ethiopia tagaba ay C/lahi Yusuf isku turunturroonayaan miyuu daacad idiinla eg yahay? Riwaayad ay Axmed Saleebaan Bidde iyo Sooraan ku wada jireen ayuu Sooraan u sheegay Axmed in inantiisii nin la sheekaysato. Wuxuu yidhi. “ee inantii nin uun baa sidaa loo hor taagay.” Wuxuu ku jawaabay “ Oo adeer maxaa hortaagay inanta ninka? Ma kaabad qaraxdiibaa?” “Ee mayee sidaas ayuumbaa loogu maray ninka inanta.” “ oo adeer maxaa ku maray ma mas geed korayaa?” iminka markuu Addisw Ababa tagaba maxaa C/lahi Yusufna keena?

Ninka la yidhi qoyskiisa ayaa kalluunka Somaliland oo dhan loo xidhay miyuu daacad idiinla egyayay?

Ninka laga waayay tirade sugan ee ciidamada Qaranka sheeg miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka boqol guddi arrimo u saaray ee mid qudha jawaabteedii laga la’ yahay miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka bir libaaxdii (iskaraab) oo dhan la yidhi isagaa rartay miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka kolba meel dhagax beena inoo dhigaya ee odhanaya wershed 300,000,000 oo Doolar ah ayaan idiin dhisayaa miyuu daacad idiinla egyahay?
Ninka adhigii aydin ka ganacsan jirteen nin keliya gacanta u geliyay miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka reer Awdal cashuurtii xoolaha ku kordhiyay miyuu daacad idiinla egyahay?
Ninka siyaasiyiinta aan Boorame u dhalan ee reer Somaliland ah u diidaya inay galaan Boorame (dadka reer Awdal lama qabaan) miyuu daacad idiinla egyahay?
Ninka kolba qolo ku odhanaya idinkaan UDUB guddoomiye idiinka dhigayaa markaa mar labaad i doorataan oo sheekhiinii baa igala dardaarmay (HY. HA)miyuu daacad idiinla egyahay?

Ninka iyadoo Awdal lagu madhay Arabsiyo u dalxiis tegeyaa miyuu daacad idinla yahay?

Ninka maalin walba xeerkii iyo Distoorkii ku tumanaya ee iska baal marayaa nin daacada miyuu idiinla egyahay?

Doolaal: Waar ninkani waa daacade wax kale ma haysaa? Tiinna ka hadal iyo doorashadiina iyo shirkiina aydin qabsan kari weydeen?
Dubbe:Waar anagu anagaaba hadal hayna haddanu qabsan kari weynay e. Idinku horta ma hadal haysaanba? Markaa ciidanka cirka samaysaan ayaanu qabsanaynaa shirka?

Waa innoo toddobaadka dambe haddii Eebe idmo.
A. Geeljire

Shimbirta Qaranka

2009-08-29T12:31:00.000-07:00

DALJIRE
Shimbirta Qaranka

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Horta weydinkii lahaa Maraykan waxba kamaydaan keenine iyagoo socda halkan maydinku keennay?

Dubbe: Waar ama keena ama hayska timaaddee horta iskuma diidanin inay gabdhaasi inoo hiilasay. Idinkana hadday taasi wax idiin tarayso idiinma diidanin. Laakiin ma maqashay waxa ay Ina Ducaale ku tidhi markay gaadhiga wada fuushanaayeen?

Doolaal: Oo maxay tidhi ma maqale?

Dubbe: Waxay tidhi. “Waxaan aad uga helay shimbirihiinan midabada kala jaadka leh ee dhirta ka buuxa. Ma Shimbirta qarankaa?” Dabadeed Cali Warancadde oo yar holladay oo isle waar ceebi dhacday laakiin ragga waaweyni been ma sheego eh waxaad tidhaadaa “maya ee waxan aad shimbiraha moodaysaa waa bac.” Ayu Ina Ducaale soo booday oo yidhi. “yes. Yes. Madam Secretary. And it is not only that. They are so tamed and neat there are no droppings under the trees they roost.” Markaasay tidhi. “ is that right? Isn’t that cute? How does that happen? This little country is like no other in the world. It is amazing. ” markaasuu Ina waran Cadde yidhi. “ waar Alla ku dooriye in run ah ku badhax oo gabadha u sheeg inay shimbiruhu habeenkii duulaan oo inaga nixiyaan markaynuu soo murqaano ee aynu habeenkii meelahan lugaynayno. Waa intaasoo nimankan qoryaha waaweyn leh ee ay wadataa wax kale moodaan oo meeshaa mashaqo ka dhacdaaye. Wuxuun u sheeg dee illayn beentu ma fiicnee aan biyana lahayniye.”

Doolaal: Bal beenta aad noo samaynayso eeg. Ma iminkaad gaaladiina afka la gashay oo wax ka sheegtay? Waar sheeg waxaad idinku ku tidhaahdeen iyo sawirkii xumaa ee Cumar sheegay ee aydin ka bixiseen?

Dubbe: Heedhe Cumar waa kee? War ba’a! Heedhe ma Cuma Jamac? Waar ma falantay aad? kkkkkkkk

Doolaal: Maxaad ku qoslaysaa dee haa waa Cumar Jamac?

Dubbe: Bal ninyow mar Allah markaa Cumar la yidhaa ayumbaa afkaygaa qosol uga tag waayayaa. Belo ku degtay! Horta dadka markay madax marto guulwadanimadu si kale ayay noqdaan oo wax badan baa iula ekaada. Berigii Faqashtii ayaa nin aanu saaxiib nahay oo Qadar joogi jiray ay gabdhiisii oo Hargeysa joogtay damacday inay iska furto. Maxakamddii faqashta ayay tagtay. “ninkii mee?” baa la weydiiyay. “ ma joogo laakiin hooyadii baa joogta.” Ayay tidhi. Laba guulwade ayaa loo diray oo soo kaxeeya la yidhi. Qaadigii ku sheeggii ayaa markuu soo galay maxkamddii yeedhiyay magacii ninkii gabadhu ka soo ashkatootay. “ahmed hebel hebel.” Illayn ma joogo eh cidbaa jawaabi weyday. Gabadhi baa kacday oo tidehi. “hooyadii baa fadhida.” Qaadigii baa yidhi. “ee dee soo kac miyaanad magaca maqlayn?” intay kacday bay tidhi. “hooyo. Qof Axmed la yidhaa miyaan kuula ekehay?” iminka rag dalkooda sawir aan jirin oo xun ka sheega miyaanu kuula eg nahay. Ta kale saaxiibkay Cumar wax badan ma dhimine wixiin uumbaa isula ekaaday wuxuunbuuna sheegay inaanu annana runta sheegnay iyana been sheegeen? Ma wax kaluu yidhi? Inay xukuumaddu musuqmaasuq tahay waa run. Inay sharciga jebiso waa run. Inay xuquuda muwaadiniinta ku tomato waa run. Inay dulmi ku xidho waa run. Maxaad ka hadlaysaa ee kale?

Adigase waxaan ku weydiiyay. Ma idinkaa Boqor Buur Madaw iyo Suldaan Maxamed C/Qaadir nagu soo hagaajiya kolba?

Doolaal: Waar ma madax dhaqameedyada ayaad leeday waa la soo hagaajiyay? Dee mayee iyagaa caqligooda ku hadla. Ta kale ma waxaan ahayn “dhiig cusub keena” ayay idin yidhaahdeen?
Dubbe:Horta waad ogtay oo anigu madaxdhaqameedyada kuwooda asalka ah iyo kuwooda Taiwan-iga ahba waan qaddariyaa; laakiin labadan nin waa mar saddexaadkii ay hawadayada si qaldan u soo galeen iyagoo dhan u xaglinayaa oo aad mooddo gaadhi xun oo daabul ah oo santarboolku go’an yahay. Doorkan waanu iska celinaynaa. Horta markan hooto bagaf baanu ku yar haylhaylaynaa.

Doolaal: Oo maxaad odhanaysaa? Iyagu talo ayuumbay idin siiyeen ee ma qaata ama diida dee.

Dubbe: Waar dhegeyso waryaa. Horta nimankani iyagaa is tabcaynaya. Mar waxay odhanayaan “anagu madax dhaqameed baanu nahay oo siyaaysadda shaqo kuma lihin ama dadku waa noo dhex.” Marna iyagoo idiin hadlayaa ayay noo duur xulayaan. Horta haddii ay dhaqan ka hadlayaan; dhaqan maaha inaay iska furaan markhaati aan cidi weydiin. Dhaqan maaha inay iska naqaan gar aan loola iman ama aanay labada dhinac wada dhegeysan. Dhaqan maaha inaay hiil isaga badheedhaan. Dhaqan maaha inay nagu tilmaamaan dad aan waxba garanayn oo ay noo tilmaamaan waxa noo wanaagsan anagoon talo weydiinnin. Dhaqan maaha inay Daahir Rayaale ku amaanaan musuqmaasuq. Dhaqan maaha inay ku amaanan dulmi. Dhaqan maaha inay yidhaadaan “Daahir qoorta qabo oo bal qof kale ku soo dara.” Maaha dhaqan inay ku raacaan inuu iska xidhxidho muwaadiniin xuquudooda Distooriga ah raadsanaysa. Dhaqan maaha inay ku ayidaan inuu dadka doorasho weydiisto siyaasiyiinta aan Boorame u dhallanna uu ka soo saaro oo xataa qadada ka kiciyo. Dhaqan maaha inay ku raacaan inuu meel walba guryo ka dhistoisagoo umadiisiina ay bakhtiyayso. Dhaqan maaha inay ku ammaanaan inuu ganacsigii xoolaha gacanta u geliyo laba qof umadda intii kale laba dible u xidho. Dhaqan maaha inay ugu mashxaradaan marka uu xeerka roorsado ee uu guurtida si xaaraana ugu kordhiyo muddada. Dhaqan maaha inay ku istareexaan inuu ka saaro taariikhdii SNM manaahiijta dugsiyada. Dhaqan maaha inay ku raacaan inuu xisaabxidh keeni waayo. Maaha dhaqan inay lix sandood ku arki waayaan waxaas oo dhibaata oo uu geysanyo. Waxaanu sugaynaa markay xaqiiqda ogaanayaan sidii ninkii Maraykanka ahaa.

Doolaal: Waa maxay ninka maraykanka ah ee aad sheegaysaa?

Dubbe: Ninkaasi wuxuu ahaa ninkii ugu cajabta badnaa ee illaa hadda laga yaaban yahay arrinkiisa.

Doolaal: Dee haaye muxuu ahaa?

Dubbe: waa ninka subax ku soo kallahay maxkamdda ee yidhi. “waxaan rabaa in layga furo gabadhii aan qabay 25 sanadood ee intaaba guriga igula noolayd.” “oo waayo?” ayuu qaadigii weydiiyay. Wuxuu ku jawaabay. “xalay ayuumbaan ogaaday inay nin tahay.” Hadal dambeba laysma weydiin.
Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Qudh Mujaahid

2009-08-29T12:25:00.000-07:00

DALJIRE
(Qudh Mujaahid)
Xaaji Cusbo keen

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Ahaaa! Wallee dadkeenaan la yaabay.

Doolaal: Waar maahee adigaa yaab ka samaysane. Maxaad kula yaabtay dadka ee aad adigu isula yaabi wayday?

Dubbe: Waxaan kula yaabay. Waa dadka Xaaji Cusbo-keen weli wax ka dhegaysanaya ee odhanaya ictiraaf buu doonay.

Doolaal: Waa maxay cusbaduna?

Dubbe: Waxa la yidhi nin reer Buuhoodle ahaa oo xoolo miyi oo badan laha oo xajkii hore u tegi waayay ayaa berigii dambe ee qayrkii oo dhammi tegey isna is tahbiibay oo yidhi waan soo xajayaa. Magaaladii u horraysy markuu yimi ayuu cusbo ama milix la iibinayo arkay. Halkii buu ku tashaday oo intuu gaadhi cusba ah soo iibsaday iska soo noqday isagoon xajkii tegin. Markaasaa XaJI Cusbo-keen loo bixiyay. Iminka Ina Rayaale kolba intuu daayarad dambasa inoo keeno ayuu yidhaa albaab baan soo garaacay.

Doolaal: Ictiraafka ma waxaad u haysataa wax daas laga soo iibinayo? Saw hawl loo geli mayo oo loo safri mayo? Waar xaasidnimada iska daaya oo wax kale ma haysaan?

Dubbe: weliba doorka dabyl baa ka kala firdhisay dambaskiina oo shaarubaha u caddaysay. Waa ninka yidhi ictiraafkii waan ka soo degdegay oo Marayklan baa baaq iga soo daba saaraya. Horta anaigu hadalkiisa horaan uga hadhay oo sidaa biyo biriij hoos maraya ayuu xawli igu dhaafaa. Maxaa ictiraaf laga suga ma ninka ceelkan Geed deeble galaan biyo ah aan inooga soo dari karayn.

Doolaal: bal waa tase waxaan mucaaradad ahayn keena? Jaaliyaddii debeddana wuu idiin sheegay.

Dubbe: Horta anagu markaanu Madaxweyne qaran aragno ayuunu wax odhan doona ilayn kani waa mid UDUB oo keli ah u ah Madaxweyne eh. Waa ninka jaalliyaddii intii UDUB ahayd uun la shiray. Markuu soo noqdayna yidhi kuwa yurub waa ma shqaystayaal oo caydh bay qaataan ee kuwa Maraykan baa shaqaysta. Iyagoo og inuu guri shan dabaqaa dhisanayo ayuu haddana lahaa Sool wax soo siiya wax uma haynee.

Doolaal: Waar Madaxweynaha safarkiisa ka hadh haddaba.

Dubbe: Kee baa safar ahaa. Waar markiisa horeba wuxuu ahaa mid gabadhi jamatay. Gabdho ciyaarayana wuu soo daawaday. Gabdhina way qaabishay. Ummadda waxba umuu soo qaban ee waxaan ku weydiiyay. Ma haddaa u soo jeesateen taariikhdii halgankii SNM inaydin meesha ka saartaan?

Doolaal: Taa sawkii Wasiirka TAcliintu, Xasan Gadhweyne, ka jawaabay. Ma waxbaa idiinku hadhsan? Sawkii yidhi beelaha darafyada ayaa laga dhawrayaa oo yar dhibsanaya.

Dubbe: Bal waxaad ku hadlayso eeg. Horta marka horeba markay SNM halgankeedii marti uga noqtay Xasan Gadhweyne waa wax Allah qaddaray. Laakiin maalin walba aqoon xumadiina ayaa sii muujinaysaan.

Doolaal: Allaylehe adiga iyo kuwa kula jaadka ayaa aqoon xun. Miyaanay run ahayn oo in lays xaq dhawraa meesha ku jirin?

Dubbe: Waar bal dhegeysta hadda. Waar bal ku celi. Oo iminka ma waxaad i leedahay haddaa kumanaankii dalka naftooda u waayay u faataxaysaan Samarroon iyo Harti baa ka xanaaqaya ee ha soo qaadina?

Doolaal: Waar ma odhan anigu. “six un usheeg sixir ka daran.” Baa la yidhi. Aniga h adalkayga ha duwin ee waxaan idhi SNM Somaliland bay dhashay markaa wax kale oo la sii wadwadaa ma yaallaan meesha.

Dubbe: Waar aniga intii aan idhi uun hay af carbeedine, dadkana idinkaa iska horkeena eh,bal waxaad iiga jawaabtaa:

1)Haddii la sheego in ay SNM ahayd jabhad xaq u diri ah oo nidaamkii diktaatooriga ahaa ee Siyaad Barre

la dagaalamaysay. Maxaa Samarroon iyo Harti ugu jaban ee ay ka xanaaqayaan?
2) Bal waxaad ii sheegtaa haddii la qoro inay dalka ka xoraysay nidaamka. Maxaa Samarroon iyo Harti ugu jaban ee ay ka xanaaqayaan?

3)Bal maxaa ugu jaban Samarroon iyo Harti haddii la qoro inay SNM suuragelisway la soo noqoshada xornimadii dalka iyadoo la kaashatay dadkii dalka la lahaa?

4) bal maxay Samrroon iyo Harti ka xanaaqayaan haddii la qoro inay SNM ku wareejisay xukunkii dadka reer Somaliland markii shir nabadeedka lagu qabtay Boorame oo uu ka dhashay Axdigii Qaranku ee suura geliyay Distoorka Qaranka ee nin Samarron ah lagu doortay inuu dalka hogaamiyo?

5)bal maxaa ku jaban ee Samarron iyo Harti uga xanaaqayaan haddii la qoro magacyadii raggii aasaasay SNM ee haddana suuqa iska jooga qaarna dhinteen?

6)bal imisa bug bay noqon karaan intaas oo qudhi?

Haddaba idinkaa waxaan jirin dadka gelinaya oo cuqda qaba ee dadka reer Soomaliland waa walaalo. Dawladnimo ka hor bay walaalo ahaayeen oo wada noolaayeen. Dibna haddii Eebbe idmo way u wada noolaanayaan ee xumaha dadka kala dhex fadhiista.
QUDH MUJAAHID

1) Markii nalaku joor falay
jirrabkii na soo maray
markii juuqda hadalkiyo
jimicsiga naloo miyay

2) Jaahil Ina Siyaad iyo
Faqash jananadeedii
markay jeedal qaateen
markay jaan na mariyeen

Iyagaa hor joogsaday
jartii nacabkii ii degey
jabkii lay maleegiyo
jaan gooyadiisii

Magacood ha jiro oo
weligii ha joogee
jecliyaa Allahayow
jabhadii xorayntee
u jihaadday gobanimo

3) markii nala jafaayee
jinsi geedka haybtay
gunta laga jaraayee
jees jees naloo gubay

4) jeyshkii cadaawuu
markuu kaare jidhifliyo
hubka jaadba jaadka ah
iyo jiibka noo nacay

Kamay jeedin dhabarkee
intay jaaha siiyeen
iyagaa u jilib dhigay
jeeni qaartay libintii

Magacood ha jiro oo
weligii ha joogee
jecliyaa allahayow
jabhadii xorayntee
u jihaadday gobanimo

5) Markay guushi jiriyeen
saw nabad jacaylkii
dadkii jabad la yiilliyo
may hananin jaarkii

6) Saw jamacii soo hadhay
jajabka iyo naafadu
may joojin calankaa
QUDH MUJAAHID LOO JARAY

wadnahaa jidhkaygiyo
jeexayga midig iyo
jubbad sharafa weeye
ma cid baa jawaab ka leh?

Magacood ha jiro oo
weligii h ajoogee
jecliyaa allahayow
jabhaddii xorayntee
u jihaadday gobanimo

waa innoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.
A. Geeljire

Ilaahay baa wax ciqaaba

2009-08-29T12:23:00.000-07:00

(Ilaahay baa wax ciqaaba)
By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waaar heedhe maalin walba wax cusub baynu arkaynaa. Bal iminka ninkan Ina Rayaale muxuu inoogu cadhaysan yahay? Ma dayn buu nagu leeyay?

Doolaal: Oo waayo? Waa maxay cadhadaad sheegaysaa?

Dubbe: Ma dhegeysatay waraysigii Voice of America ay la yeelatay? Mase u fiirsatay ficilkiisa iyo wuxuu samaynayo beryahan dambe?

Doolaal: Oo haddaan dhegeystay muxuu yidhi? Caadi bay aniga ila ahayde. Wax walba waxaad ka soo saaraysaan waxaan jjirin qoladiinan mucaaradka ahi.

Dubbe: Horta waa mide waxaan arkay ninkii oo “aniga, aniga, aniga” uun leh oo fartaas uun laabta iskaga haya oo boqor isu qaatay. Waa ta labaade hadalkiisa mid qudha oo madaxweynimo ah oo dad usu soo dhaweyn kara laguma arag.

Doolaal: Maxaad iminka sheegaysaa?

Dubbe: Saddex qolo oo uu soo qaaday haddaan tusaale kaa siiyo waad arkaysaa kibirka ninkaa ku jira iyo cadhada. Madaxdhaqameedyada reer Sool ee inaga soo hor jeeda mar wax laga weydiiyay wuxuu yidhi. “nimankaasii waxay doonaan ha ku hadlaan iyagaa iska hadlay.” Madaxweyne hadalkiisu wuxuu noqon lahaa. “nimankaasi way qaldan yihiin inay colaad ku baaqaan iyo dagaal may ahayn iminkana waxaanu ku soo dhoweynaynaa inay nabadda ku soo noqdaan oo umaddooda wanaag u horseedaan oo nagala shaqeeyaan dhismaha gobolka iyo ka dalkaba. Kacfo furan iyo isa saamaxaad Somaliland u dhaqan ah ayaan ku soo dhowaynayaa.”

Mar wax laga weydiiyay Qarana wuxuu isku deyey inuu umadda runta ka jeediyo oo wuxuu mar walba ku celcelinayay distoorku saddex xisbi wax ka badan ma oggola. Taas oo runtii ah laakiin ah run yar oo uu kala jiidhay sida cinjirka. Run la kala jiidayna been kama foga. Waxa laga hadlayaa maaha xisbiyo. Waxa laga hadlayaa in la furto waa ururro siyaasadeed oo tartama oo la kala reebo oo saddex xisbi ka soo hadhaan sida distoorku sheegayo. Ta ay Qaran codsanaysaanna waa taa. Xeer u diidayaanna ma jiro.

Ta kale ee uu ka jawaabay waxay ahayd saxaafadda oo uu caayay oo uu beenaalayaal ku sheegay oo uu xeerkii uu saxeexay ee saxaafadda u yaallay ku tilmaamay mid rag gaar ahi iska soo malmaluuqdeen oo aan ciqaab lahayn.

Doolaal: Dabadeena. Maxaa ku jra halkaa? Maan fahmin.

Dubbe: Waar illayn waad is diidsiinaysaa dhegeyso. Waxa uu mar walba ku nuux-nuuxsanay inaanu xeer ahayn mid aan lahayn ciqaabi. Kelmadda ciqaab la yidhaa ayuu beryahan jeclaaday oo hadalkiisa ku badan.

Doolaal: Ciqaabtu saw nolosha ka mid maaha oo qofkii dembi gala la ciqaabi maayo.

Dubbe: Haaaa. Eeg waakaase. Isna waa la qabaa aabahaaba la cay. Madaxweynahu maaha kii maanta kelmadda ciqaabta la yidhaa inoo soo horraysiin lahaa. Wuxuu illawsan yahay in dalkani ku dhisan yahay isu tanaasul iyo dulqaad iyo isa saamax.

Dalkani inuu dagaallo ka soo doogay oo uu dhaqaale xumo, ictiraaf la’aan iyo dhibaatooyin badan ku jiro oo uu u baahan yahay Madaxweyne ku hoggaamiya walaalnimo iyo wada tashi iyo qalbi wanaagsan iyo waayeelnimo.
Qofkii xeerka jebiya in xeerka la mariyo weeye inuu yidhaa laakiin waa la ciqaabayaa iyo ciqaab baan samaynayaa markuu yidhaa waxay ku tusaysaa inuu cadhaysan yahay oo rabo inuu cid ka aar goosto. Haddaba su’aashu waxay tahay. Yuu rabaa inuu ka aar goosto muxuuse ku keenay aar goosasho?

Doolaal: Dee adigaa sidaa u tarjumaya ee ma aha hadalku caynkaa.

Dubbe: Rayaale maaha maanta ninkii aar goosasho iyo ciqaab ka hadli lahaa. Anigu ma jecli wixii laga heshiiyay ee Faqash ku saabsanaa in lagu noqdo laakiin dadka qaar waxay yidhaahdaan “ miyaynaan la saamixin Rayaale qof ahaan?” sideebuu ugu taama inuu inna ciqaabo haddana?

Isagoo qaadle soo kacay ah miyaynaan Madaxweyne ka dhigan? Sideebuu ugu taamaa inuu inna ciqaabo?

Isagoo faqiir ah oo aan qac hayn miyaynaan Madaxweyne ka dhigan ? iminkana miyaanu ninka Somaliland ugu maalqabeensan ahayn? Miyaanu daaro dalka iyo debeddaba ka dhisan marka laga daro ta shanta dabaq ah ee iminka dhismaheedu Hargeysa ka socdo? Miyaan la odhan baananka addunka ayuu meel walba wax dhigtay? Maxaynu ku samaynay ee uu ugu taamayaa inuu inna ciqaabo? Muxuu innogu cadhaysan yahay?

Miyaynaan uga hiilin kuwii inna xorreyay ee innoo soo baaba’ay? Muxuu ugu taamayaa inuu hantideenna la wareego oo inna ciqaabo?

Miyaanu adhigeennii iyo kalluunkeenii iyo dekeddeenii keligii meel marsan? Maxaa innoogu hadhay ee uu ciqaabteenna ku falayaa? Haddaanu wax wanaagsan inoo qaban karayn muu iska tago uun muxuu u doonayaa inuu ciqaab inoogu daro?

Doolaal: Waar dee waxaasi wax jira maaha ee sheeko kale keen illayn idinkuu baa iska samaysta eh.

Dubbe: Miyaanay dhallinyaradeenii kuwaa suuqa tuban ee ku mustaqbal beelay ee ku gaajoonaya ahayn. Hadduu kuwiisii dunida kala geystay muxuu u doonayaa inuu ciqaab ugu daro oo jeelasha ka buuxiyo?

Doolaal: “Wadhlo karinley” ma ka sii darty.

Dubbe: Horta nafta aynu u dudayno waxaaba laga yaaba inuu maalin dhow yidhaa maxay u neefsanayaan, anigay ii jeedaan? Ta kale waxaan dareemay ninkani halkuu marayo inaynaan meelba ku wada socon.

Doolaal: Waayo maxaad sidaa u leeday? Halkuu ku socdaa isagu ee aanad ku socon adigu?

Dubbe: Haddaynu meel ku wada socconno waakan yidhi “dunida ayaanu xeerarka ka sawiranaa” muxuu xeer sicir bararka ah u soo sawiri waayay intuu mid ciqaabta saxaafadda soo sawirayay?. Muxuu xeer shaqo la’aanta wax lagaga qabto u soo sawiri waayay? Muxuu xeer derejada ciidamada ah u soo sawiri waayay?Muxuu xeer musuqmaasuqa wax lagaga qabto u soo sawiri waayay ama u saxeexi waayay kii Wakiiladu u soo gudbiyeen?

Doolaal: Waxaasoo dhan mid walba markiisa la soo gudbinayaa ee horta kuwii hore haydinka soo baxaan.

Dubbe: Horta aniga waa layga badiyaa ninkan. Waxaa maalin dhowayd iga qosliyay nin ka mid ah kuwiinnaa meesha ugu taga ee marna nala xanta marna naga sii qaada xanta. Alla idin qabay.

Doolaal: Waar haddaba afxumada iska daa maruun. Annagu wax ma sii qaadnee. Wallaahi adigaa in lagu ciqaabo u baahan. Muxuu se yidhi ninku isagaaba kiis ku jira kaasiye.

Dubbe: wuxuu iiga sheekeeyay sheeko dhex martay Rayaale iyo ka yar ee carrurtiisa ugu yar. Wuxuu yidhi. “Madaxweynuhu waa aabbo wanaagsan oo carruurtiisa u naxariis badan. Carrurtiisuna waa edeb miidhan oo xafiiska ama qolka qaabilaadda ee odayga rabshad kuma sameeyaan oo dee aqalkii iyo xafiiskii baa isku mid ah. laakiin ka u yar ayaa mar mar dadka u soo gala odayguna ma celiyo. Markaa maalin buu noo soo galay, waana fariid, odaygii buu su’aalo ku boobay. Saw intan uu kolba odayga u soo gelayo ayuu hadallo badan maqlay oo uu macnahooda garan waayay. Wuxuu yidhi.

“aaboy Madaxweyne waa maxay?”
“waa qofka dadkoo dhan xukuma”
“martaa ma hooyaa?”
“Maya maya”
“Haddaa ma ayeeyaa”
“maya maya”
“Haddaa Ma awoowo Cawil baa?”
“Maya ee waa aniga. Waar kanna ma Kulmiyaa wax u sheegay?”
“Aaboy nada daa ciyaarta oo waa ayo Madaxweyne?”
“Orodoo haddaba guriga ku noqo. Bes. Orod.”
“Aaboy Laascaanood waa maxay?”
“Waa meel halkana oo na wareerisay oo dhan Alla dhan ay raacsantay aanu garan la’nay inkasta oo iminka ay sidii hore yar dhaanto”
“Aaboy Xaabsade waa maxay”
“Waa adeero. Waa nin meeshaa aad sheegayso jooga oo kolba dhankuu u kaco iyana u qaata”
“Aaboy UCID waa maxay”
“Waa xisbi siyaasi ah oo mucaarad ah.”
“Ma dadkuu caayaa?”
“Maya maya. Mar mar. waxaa yaa kugu yidhi?”
“Aaboy Qaran waa maxay?”
“Adna may weydiisay? Waa niman sharciga jebinaya oo na qasay oo leh xisbi baan furanaynaa”
“Ma nacnac bay iibinayaan martay furtaan.”
“Waar tukaan maaha.kkkkkk.Waa xisbi. Waxaanad garanayn baad na weydiinaysaa”
“Aaboy, musuqmaasuq waa maxay?”
“Ma aqaan aabo. Inagu lacagba ma haysanno dalkeenu oo musuqmaasuq ma jiro”
“lacag waan hasaynaa. Aqalkeenay ka buuxdaaye. Kabadhkaan ku arkay”
“Maya maya. Wadankaan sheegayaa.”
“Aaboy saxaafad waa maxay?”
“Waa qaar beenaalayaal ah oo beenta sheega oo qora”
“A’ ceeb. Been lama sheedo eh! Ilaahay baa cadaabiye”
“Haa waa ceeb beentu. Weligaa ha sheegin. Haye dhe.”
“Haye. Aaboy. Qaahira goormaan tegeynaa?”
“Adiga iyo hooyo ayaa tegi doona. Anigu mashquul baan ahay.”
“Ma turubkii baad ciyaaraysaa adida iyo adeero Ibraahin?”
“Maya maya. Qarankaan u shaqaynayaa.’
“Ma xisbi baad furanaysaa?”
“Waar orod haddaba. Yalla. Yalla.”

Doolaal: Wax allah waxaasi waa been. Been buu kuu sheegay.

Waa inoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.
A. Geeljire

…Hadal Kama Dambayn

2009-08-29T12:19:00.000-07:00

DALJIRE
(“…Hadal Kama Dambayn”)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar bal warrama dee. Anigu ayaamahii la cibaadaysanayay waanigii aan idiin iman oo runtii dembigiinii waan ka raystay. Laakiin hoostaan wax badan kala socday.

Doolaal: Allaylehe anagaa kaa raysannay oo qaadkii naga degey oo mirqaannay. Waar maad iska maqnaatid?

Dubbe: Ilaahow yaa ku og. Hadda intaa waxaad is lahayd waar mee kii oo waqtigaa kugu dheeraaday. Horta anigu arrimihii aan toddobaadka maqlay dhawr ayuumbaan ka soo qaadayaa haddaydaan idinku wax igu kordhinayn.

Doolaal: Waar adeerow haddaba iska qayil durba ha nagu bilaabine.

Dubbe: ’aar iminkaad nagu soo boodiye na daa ninyow dadkaasaanu u sheekaynaynaa. Adigu dhegahaaga xidho. Miyay inaga dhexeeyaan?

Doolaal: afkaygaw buus. Wado waxaad wadanayso. Kuma maqlayo anigu.

Dubbe: Waar maanta ma basaasiin intii hore ka badan baa fadhida waakan boodsane. Mise xukuumaddii baa laysku shaandhaynayaa ayuu maqlay oo wax buu filanayaa? Waar iska adkayso oo na dhegeyso.
Horta anigu dhawr arrimood baan hayaa oo ah:

1.Dhacdada toddobaadka
2. Odhaahda toddobaadka
3. Sawirka toddobaadka
4. La yaabka toddobaadka
5. Nacasnimada toddobaadka
6.Xigmadda todoobaadka

Doolaal: Waar bal suga ha todobaad todobaad leeye. Haye.

Dubbe: Horta Dhacdada toddobaadka aan ka bilaabee waa sii deyntii madaxdii Qaran. Waxaanse ku daray. Waxa la yidhi. “Ilaahayna la kala baryi og. Hadalkana la kala odhan og.” Waxaan arkay salaadiintu kala xariifsan. Salaadiintii laba daamood ee Hargeysa Qaar intay shir qabteen bay iyagoo TVga iyo wargeysyaduba ka duubayaan yidhaahdeen. “xukuumaddu inagay inoo badisay mansabyada oo Maaliyadda, (musuqmaasuqa) Bangiga Dhexe (sicir bararka) Maxkamdda Sare (Caddaalad darrada aabaheed) Wasiir ku-Xigeenka Caddaaladda (Axmaqnimada aabaheed) ayay inna siisay ee aan qarsanno oo yaynaan isku baaqin oo beelaha kale ha inagu soo jeedinnina.” Weli miyaa waxaasoo kale aragteen? Waa halkay ka odhan lahaayeen. Waar dadka aan waxan ka dayno oo ama ummadda wax wanaagsan ugu qabanno jagooyinka laynoo dhiibay ama yaan dhegteennu ku dhiman ee inaga kaxeeya.

Qaarna si ay dadka u kala badbaadiyaan ayay kolka la yidhaa Rayaale ayaa xaal u baahan ay degdeg mid u siinayaan iyagoon waxba iyagu geysan oo odhanayaan reerkayagu xaal buu Rayaale siiyay. Marka la yidhaa Rayaale ayaa u baahan arrin uu ku gabbado oo uu madaxdii Qaran ku soo daayana. Deg deg bay arji cafis ah ugu qoranayaan oo u saxeexayaan iyagoon iyagu dembi geysan. Waxaasaa reer magaalnimo ah dee. Waakuwaa carqalddii inaga saaray.

Doolaal: Haye.

Dubbe: Odhaada toddobaadka: Odhaada toddobaadku dhawr bay ahaayeen:
a)Jamaal Caydiid oo ah qoladii Qaran ee la soo daayay wuxuu yidhi. “Sifihii afduubka ahaa ee nalagu kexeeyay ayaa nalagu soo celiyay.”

b)Rayaale waxa laga soo weriyay inuu yidhi. “anigu in sharciga lagu dhaqmo ayaan jecelay....” Horta markii naloo sheegay dhawr nin baanu ahaynoo qosol baanu jaanta wadhnay. Oo na mee? Oo haddaa miyaanu ooyi lahayn? Bal idinku Rayaale ayaa leh sharcigaan jecelay in lagu dhaqmo ka warrama? Tolow ma Hindi buu inna moodayaa? Hadda inta uu sharci jebiyay ee ku tuntay haddaan iminka tiriyo timahiinnaa ka badan.

c) Faysal Cali Waraabe ayaa meel ka khudabdeeyay oo yidhi “ninka Guryasamo ku socday ee bariga Burco tegey iyo Boorame miyaanu amban.” Wuxuu u duur xulay reer abtigii oo ah Habar Awal gaar ahaan Samad Muse oo uu leeyahay codkii baa i siin weydeen oo Siilaanyo iyo Ina Rayaale siiseen. Raggii meeshaa fadhiyay badidoodii markiiba waxay yidhaahdeen. “oo waa Faysale. Waar inaga daaya. Maxaa ka dhegeysanaysaan?” laakiin ninbaa yidhi. “waar Guddoomiyaha sidaa ha odhannina ee waxaa tidhaadaan. Abtiyaashaa rag ambada maaha oo Ilaahay iyo Aadmigiisuba way ogyihiine horta Xaal sii haddana. Waa ta labaade. Abtiyaashaa waa reer magaal. Reer magaalkuna meesha ay ku arkaan nin dadka shiidaya way ka baydhaan oo rabshadda ma jecla. Markaa Guryasamo adigaa dadka ka soo shiidaya ee dadka shiidka ka daa.

Doolaal: Dabkaa isa soo dhaafiyoo. Haye. Wallaahi marbaan qosli gaadhay.

Dubbe: Sawirka toodobaadku wuxuu ahaa. Waxaanu aragnay C/lahi Maxamed Ducaale oo masaajidka safka hore fadhiya oo Ina Rayaale garabka ku haya. Rag baa dhaartay oo yidhi meeshu msaajidkii maaha ee waa sawir la sameeyay. Anigu juuq ma odhan. Afkaygaa ma kala qaadin. Isha ayuumbaan kala socday. Sidaydaba eedda waan necenbay. Adigu haddii dembiga layska dhawro oo aan dhinacayga u tudho oo laga tegi waayo hoostaan ka yar qoslay, buhuu buhuuu. Nin baase dadkii u caqli celiyay oo yidhi. “ waar markaa yaabtaan ee waxaydaan arki jirin aragtaan magacyada Ilaahay uun cuskada oo u fiirsada xikmadooda. Bal iminka eega “AlKariimu” Ilaahay wanaaggiisa cidna ma diido oo ma yidhaa ka noqo kadinkayga oo ha iga soo gelin gurigayga.”

Doolaal: Dabadeedna.

Dubbe: Dee shidhaab (shut up)hadal kama dambayn. Subxaan Allaah istaaqfur Allaah ayuum baanu wada nidhi oo shib nidhi dabadeed.

Doolaal: Haye. Imisaa hadhay?

Dubbe: La yaabka toddobaadka. Waxa la yidhi Cawil, Wasiirkii Maaliyadda, ayaa niman la yidhi tuug bay ahaayeen Nairobi, Kenya ku garaaceen oo ku dhaawaceen markuu af garan waayay amarkii ay siinayeen ee ahaa dhulka jiifso. Horta xigmad caalami ah ayaa tidhaada. “Wixii kugu dhaca ee aanad ku dhiman waa lagu ad-adkaadaa.” Haddaba raggii meesha fadhiyay mar qudha ayuumbay wada yidhaaheen. “yaab”.

Waar maxaa dhacay? Kuye. “waar ma meesha uu soddonka sanadood joogay ee dadka jawaanada kaga soo gurayay ayaad leedihiin afkeeda dhulka jiifsana kama baran? Waar waxaasi caqli maahee halka odayga lagu garaacay iyo seeraha uu galay sheega. Haddii aan sida odayga lagu dilay iyo sababta lay sheegin.....”

Waxa kale oo odayga kaga daran dhaawaca gaadhay; Ina Rayaale oo la eegtay intuu maqan yahay oo ka gaadhsiiyay oo nimankii Qaran ee u xidhnaa ka sii daayay.

Doolaal: Waar aniga dhawr qaansheegto ayaabu iga hayay oo saxeexiisa sugayay eh. Marbaan yaabayba markii hore laakiin Ilaahaybaa sahlay eh. Haye.

Dubbe: Ku go’ intaa waxaanay qaban ama iibin ayuumbay qaansheegto u sii qoranayaan oo lacagtii umadda ku madhiyeen. Waar nacasnimada toddobaadka aan kuu sheegee waxa la yidhi Xeer Ilaalinta ayaa warqad u soo qortay Shirguddoonka Wakiilada oo tidhi Guddoomiye Ku-Xigeenka kowaad, Sh. C/Asis Samaale ayaanu baadhaynaa fasax noo siiya. Raggii meesha joogay hadalba waa laga waayay. Waa lays eegay. Wejigaa la wada ururiyay. Mar waa la qosol gariiray. Markii dambe ninbaa intuu qoslay yidhi. “ “Siwaaq roonba waa niman markay socoto Xaafuune” horta cid wal oo magac uun lagu sheegaaba way iska qaadataaye maxaa u sheeganaysaan wuxuunbuu la mid yahay Hantidhawraha Guud ee aan waxba dhawrin. Xisaabiyaha Guud ee aan xisaab celinta keenin. Bangiga Dhexe ee aanad lacag dhigan karin sicir bararna joojin karin. Wasaaradda Caddaaladda.kkkkkk. ee caddaalad darrada abuura iyo UCID oo mucaarad sheegata. Bal ninka xeer ilaalinaya ee diiday inuu hor tago golahii xeer samaynta ka warrama ee haddana waraaqda u soo qoronayaa?

Doolaal: Haye. Adeerow naga dhammee dee waxa.

Dubbe: Xikamadda toddobaadku waxay ahayd waxa la yidhi Guddida Qaranka ee Sool iyo Sanaag ayaa xubnaheedii UDUB kaga jiray beeniyeen haddallo uu xisbiga UDUB ka fidiyay Kulmiye oo ay leeyihiin Kulmiye ayaa is hor taagay qaadhaan ururintii. Raggii meesha fadhiyay mar qudha ayay wada yidhaahdeen. “waar nimanka hambalyeeyaya.”

Waa innoo toddobaadka dambe. Haddii Eebbe idmo.
A. Geeljire

........Inta UDUB Colaad Qabo

2009-08-29T12:14:00.000-07:00

DALJIRE
("........Inta UDUB Colaad Qabo")

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Koormeer yare dhe. Tolow waxani illayn kormeer ma ahayne ma faalkii baa yihdi dhawr albaab isa soo taag?

Doolaal: Malaa idinka sina laydinka ammaan heli maayo? Madaxweynuhu hadduu shaqadiisa qabsado iyo had walba waxbaa ka sheegaysaan. Waar isla yaaba haddaba nimanyow.

Dubbe: Wasiiraddu ma carruur dugsi laga xaadirinayaa muxuu ka soo eegayay inay joogaan iyo in kale? Kormeer waxa loo maraa inaad indhahaaga ku soo aragto sida ay ku sugantahay halkaad tegeysaa iyo xaaladdeeda dhabta ah waxna ka beddeshid wixii dhiman ee aad aragto. waa maxay intaad wariyeyaasha hoosta ka war geliso kolba meel is hor taag oo wasiirkii mee dhe oo dabadeed ka noqo? Wasiiradu sawkuwan isaga hoos tuban ee shidaalka ka shaxaadaya? Ama dacwoonaya ee leh Cawil baa miisaniyaddii na siin waayay ee nagala hadal.

Teeda kale sawka og inaanay wax qorshe ah oo ay ku shaqeeyaan jirin meeshana uu qabyaalad uun u geeyay. Kormeer yare Ina Rayaalow Kaashif baad tahay. Wallaahi inaan u gabyi

Doolaal: Waar gabayna garan mayside waxaa iska dhaafoo inaanu idaacaddii keenay? Maxaydin iminkana odhan haddaba waa yaabe?

Dubbe: Horta haddaa keenteen waa arrin wanaagsan. Waxase ka horraysa anigu ma idin rumaysanayaa? Dee waa maya. Illaa aan dhegahayga ku maqlo iyadoo leh “Halkani waa radio Hargeysa, idaacaddii cusbayd ee raagtay oo ku hadlaysa codka JSL” oo meel walba laga soo sheego in la maqlayay. Ta kale nacasnimadiina ma in iminka la idinku amaano ayaa rabtaan?

Doolaal: Oo waayo saw waxaanu qabannay oo ammaan ku mutaysannay maaha?

Dubbe: Waaryee Doolaal. Waar inaadeerow bahshan nacasnimo la yidhaa halkaan kaaga soo daweeyaa? Qoodhaa iyo xeraddaa ma kaa dhab baa?

Doolaal: Why not? Yes. Waa iga dhab.

Dubbe: Dee waa Because. Haye. Bal horta marka hore aburkaaga aggaa iiga jeede oo markay ilkaha hoose qaar ku maqan yihiin kelmadaha ssss ku dhamaada sida Yes laguma xejiyo carrabka illayn qaadkii baad soo tufaysaa. Waar annagaa wax aragnay.

Ta kale ma bahashaa toban miisaaniyadood ku darsateen ee lixda sanno la maqnaydeen baad ammaan ku doonaysaan? Fariiddo!

Waar bal aan dhanka aad wax ka fahamto kaa tusee. Bal waxaad ka soo qaaddaa inagoo halkan mafrishka ku soo dhacnay iyadoo labadii ah inagoon qaad sidan oo magaaladoo dhammina qayilayso.

Doolaal: Haye.

Dubbe: Oo dabadeed mid u dirannay oo lacag u dhiibannay?

Doolaal: Haye.

Dubbe: oo dabadeed aynu ninkiiba weynay

Doolaal: Oo xagguu qabtay dee?

Dubbe: U kaadiyoo. Jabba waaka dambeeyee. Oo dabadeed berri oo kale uu iska yimi. Oo yidhi qaad ma sidee keena lacag aan idiin doono qaad kale eh.

Doolaal: Oo sabab?

Dubbe: Bal adba. Oo miyuu weligiiba sabab sheegay. Haddana waa u dhiibnay. Illayn xaraaradda iyo dubaabkii waad garannaysaaye.

Doolaal: Haaye. Haaye. Weliba Aniga islaan buuran oo madaw baa la igu salidaa oo i bakhtiisa eh. Cunahaas ayuumbay ila ledaysaa..dhab. Haye. Soco.

Dubbe: Haa kelmaddaa “Dhab” markaan maqlo ninbaan xusuustaaye. Waar ninkii shan cisho ayuu waxaa inagu maaweelinayay dadkuna qayilayay inana dubaabku ina cunayay. Maalintii dambe ayuu laba geed inoo keenay. Ninkaa miyaad ammaani lahayd mise isaga iyo qaadkiisaba laad baad ku tuwaalin lahayd lacagtiina bartaadhig baad odhan lahayd? Weligaana qaad dambe ma u diran lahayd?

Doolaal: Wallaahi inaanu UNITED NATION ku na kala saareen. Waar miyuu waalan yahay.

Dubbe: Bal hadduu weliba yaabo oo yidhaa waa i xaasidaysaan markaa qaadkii keenay bal ka warran? Dee bal haddaba ka warran idaacadda xunna? Bal qaad ka soo qaad. Shicibkii dhegeysan lahaa ee kuwa cadawga ka hor geen lahaana inaga innaga soo qaad.

Doolaal: Waar muxuu leeyahay? maxaad afka iigu ridday iminka? Maxaase qaadkii iyadaacaddii isku mid ka dhigay? Idacaaddu ma qaadbaa oo Ina Afdiinle ayaa keena? Saw bahasha Ardul-walaaya laga dooni maayo. Oo intaas oo gaal iyo belaayo kolba waraaq teeb garaysan loo diri maayo. Waar bad hay gelin aniga waryaa.

Dubbe: Waxba inamay maqlayn basaasiintiye. Waxaan ku idhi. Intan aynu Ina Cabdi Xaabsade hadal hayno waxaynu illawnay ninkii keli ahaa ee arrinta Laascaanood u ahaatay.

Doolaal: Oo waa kee?

Dubbe: Dee waa odaygii yaraa ee gaabnaa ee Cisman Garaad ee ahaa kuxigeenka Ina Bullaale, Xoghaya Guud ee UDUB.

Doolaal: Oo muxuu helay?

Dubbe: Horta afartan sanadood illaa 1964kii markii Laascaanood laga doortay wuxuu khaati ka joogay Garaad Saleebaan oo uu adeer u yahay oo Garaadnimadana ka boobay. Mar uun wuxuu rabay inuu meeshaa uu wax ka soo qabto isagoo aan Garaad Saleebaan joogin.

Waxa la yidhi Aw Xasan Sh. Cisman (AHN) ayaa mid yar oo uu dhalay oo yar dhibay oo uu dhoof la raadinayay ayuu markab saaray. Habeenkii markii inankii tegey ayuu intuu mijintiisii soo qaatay yidhi. “Eesh qiyaasak mar haddii aniga iyo inankii Khadar caawa badi noo dhaxayso?” iminka Cismaan garaad wuxuu leeyahay. Eesh qiyaasak mar haddii aniga iyo Saleebaan caawa Ciidan noo dhaxeeyo oo uusan Garooye soo dhaafi karin.

Mar hadduu Cismaan Garaaad galabta Laas joogo. Mar hadduu Saleebaan gembiyay uu u gaadhna ku adkeeyey. Mar hadduu geesh iyo hor dhigay gaasas qalabaysan. Mar hadduu waa guul allee gaaddo soconaayo. Waar iska daa hadal. Wallaahi inaan isna u gabyi.

Doolaal: Waar yaadhaheen. Kiiyoo afar kelmadood igu bartay. Waar halkaan u qayilaad tagaa halkani ii la’ e

Dubbe: Horta anigu gabay ma aqaane waxba ha didine. Nin shalay ii sheekeeyay ayaa iga qosliyay. Wuxuu yidhi. “waxaan arkay gabadh reer Qaran ah oo tidhi waxaan jecelahay nin UDUBta waaweyn ah. Hadda UDUB xayraanta maaha. Waa ta waayeyn. Waxay tidhi hees baan u tiriyay ninkii ammaan ah oo jacayl ah oo dhiiggu tif leeyahay. belo qabowba, ninkiiba heestii macnaheeedii iyo waxan aan ku ammaanayo wuu garan waayay. Waxaan xusuustay bay tidhi. Waa tan dadka walaalaha ahi ama isku deegaanka ahi kaftamaan. Qolada Isaaq ayaa beesha walaalahood ee Garxajis ku dacaayadeeyay markii carruurtoodii quraankii baran waayeen ayaa higgaaddii loogu daray wax ay garanayaan oo la yidhi. “Ba’ la kordhaby baruur lagu reebay. Cayn laa goday cad lagu reebay......” markaasay yidhaadeen. “ dee haa. Iminkuu bahalku oon xoolaad leeyahay oo aanu fahmaynaa.” Markaa waxay tidhi. Ninkii baan hees uu fahmayo u sameeyey.”

Doolaal: Ma haddaad dumar heesayna noola timi?

Dubbe: Waar dhegeyso dumarku iyagaa inaga caqli badane waynaan dhegeysanne. Waxay beddeshay heestii Maxamed Axmed ee uu midhaheeda lahaa abwaankiiweynaa ee Cabdi Iidaan(AHN). Waxay tidhi:

(1) “Callaal (laaluush) iyo cashuur iyo
Kharash Cawil bisleeyow
Cagaarweyne Shacabkoo
Daahir Jago Caseeyow

Caanadiiqda galabtii
Kuwa cagagsadee xoog
Caanadaa ka soo gura

Caynkoodiiyoo kale
Inaad musuq ku caan tahay
Cidi kuuma diidine

Cadyow dhaqanka tuugga ah
Waad i caaddibaysaa
Adna aniga iga curi
Inta UDUB colaad qabo

(2) Markab cooja doonyii
Dekeddoo camiranow
Ceelkii Berbera oo
Bagaash cidhifka joogow

Carroo nabar leh meel Cali (Xoorxoor)
Keli camanka buuxsado
Dhallintuna caddibanyiiin

Caynkoodiyoo kale
Inaad musuq ku caan tahay
Cidi kuuma diidine

Cadyow dhaqanka tuugga ah
Waad i caddibaysaa
Adna aniga iga curi
Inta UDUB colaad qabo.

Markaasuu fahmay inay ammaanayso oo inantu jeceshay.

Waa inoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Oob jac.. Dib u Jeeeeeso

2009-08-29T12:08:00.000-07:00

DALJIRE
(Oob jac.. Dib u Jeeeeeso)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar yaadhaheen waa nimanka meesha haw hawda ka haya. Waar bal saddex hadal oo saddex nin kala yidhaahdeen u fiirsada. Xaaji Cabdi Waraabe wuxuu yidhi. “Dib u dhigga doorashooyinka Guurtidaa iska leh wuxuunbaanu gelaynaana arrintaa marka uu xukuumadda waqtigu ka dhamaado.” Waxa kale oo yidhi mar uu Guurtida la hadlayay. “doorashooyin iyo wax wal oo kaleba inaga daaya hadal hayntooda oo xaaladda dagaal ee Sool iyo xusuudaha uun aan ka hadallo.” Yusfuf Tallabo wuxu yidhi. “xaalad dagaal ayaa lagu jiraa dimuquraadiyadii way soo koobantay oo xukun deg deg ah ayaanu wax ku xukumaynaa nin walowba is ilaali.” Ina Xaaji Dahirna mar uu Guurtida la hadlayay wuxuu yidhi. “Waxaanu u shaqaynaynaa sidii dawladdii hore( ee Siyaad Barre)” Haddaba maxay idinla tahay. “hadhawbay odhan layma layma heesino laylama hadline..” waar intay goori goor tahay ma tashannaa? Waar miyaanay idiin muuqan halka laynagu wadaa? Miyaydaan arkayn in muddadii layskaba korodhsaday? Ahaaa!

Doolaal: Oo maxaad ka tashanaysaa ma ceeba baa la yidhi? Dagaal baa lagu jiraa looma baahna in wax kasta layska yidhaa.

Dubbe: Ma sidaasaad adna la qabtaa? Horta nin baa maalin dhowayd xikmad ii sheegay. Wuxuu i weydiiyay inaan weligay ciyaarsiiska ama layliga askarta galay ee Oob-Jac da loo yaqaan. Maya baan idhi. Wuxuu yidhi. “ Askarta marka la ciyaarsiinayo ninba ninka uu ka dheeryahay ee ciyaarta ka yaqaan ayaa safafka hore la joojiyaa. Dabadeed sarkaalka layliga ayaa ku dhawaaqa “horeeeeey soco. Kow laba kow laba Ooob jac oooob jac” sida loo socdo ayuumbuu yidhaa haddana “Dib u jeeeeso.” Dib baa loo jeestaa in allaa intii gaagaabnayd ee ciyaarta xumayd ayuumbaa safka hore noqota. Iminka dib u jeeeeso ayaa inagu dhacday dadkan inna hoggaaminayaa waa intii xagga dambe joogtay marka hore.” (dadka gaagaaban aflagaado ulama muraadin ee waa xaqiiqo ka jirta ciyaarsiiska askarta)

Waar ninku meel buu wax iga tusay. Bal dadkan inaga ina xukumaya eega dad yahow. Dib u jeeeeeeeeeso dambe inaynu u baahannay miyaynu isla diidannay?

Doolaal:waar waatan islaantii hadalka badnayd ee u kaadiya. Waar yaa inaga joojiya. Adeer garaabada ugu soo dhakhsada hayna dhaaftee.

Dubbe: Waar daa islaanta iyadaa ku dhaantee.

Dulmar:Hooyo ma nabad baa? Ma la roon yahay? Ma joogaa inankii Dubbe?

Doolaal: Ee mojidiisee halkaa joog ha soo dhaafine anagaa garaabada ku siinaynee. Sug sug.

Dulmar: Waar inankaagani faduuldisandaa? Naa yaadhaheen. Wallee qadhaadhkaygaanad waxba ka arage afka ilamaad soo gasheen. Naa maxaa laysku lug go’ayaa? Wallee inaad farta dhexda ka qaniini. Anigu maadigaan kula hadlayay inankaa Dubbe iyo raggaa kale ee meesha fadhiya ayaan bariidinayay eh. Waar aniga waxba haysu kay madoobayn oo wejiga jaqaaf hayga dhigin. Waar siddi siddidaada mooyee dhul udhacaaga hubso waa inanka. Naa yaadhaheen dagayay islaameed.

Dubbe: Dulmaray waykane iska daa ninkan oo waa mid sidaasa eh. Maxaad maanta wadday ?

Dulmar: Mayee eeddo waaba laygu dilaa. Sankaasuun buu daf kaa odhanayaa sidii xabbad bariis ah. Wallaahi inaanu ku hindhisi.

Dubbe: Iska dhaaf eeddo kanoo maxaad wadday?

Dulmar: Eeddo maalin dhowayto
Ood Ina dhaan dabagaalle
In dhaliila ka sheegtay
Runtii baad ku dhawaaqdoo
Anna waan la dhacay
Waxse aad ka yar daaftay
Sidii weeye Dhegdheere
Inuu dhaayo la’aantii
Iyo meel dhacadiidka
Dhiig dadoo u hillaciyo
Uu u dheeryay dad lays
Midna kaama dhegeysanoo
Runtii waan dhibsaday
“UCID wayska dhallaaniyo
hadba dhaan iska raac”
iyada kaama dhegeysan
ee dhoobaad ku maliiqdiyo
dhiriqdaada ka daa
Ha ku dhammooqin xumaan
malaa way ku yar dhaaftee
haw dhowaanin halkaa.

Dubbe: Horta Dulmaray waa talo wanaagsan. Waanan qaatay. Qudhaydu wax kale ma sheegini wuxuun baan idhi maalinba dhan bay yara maraan oo wax si ula muuqdaan. Laakiin iskaba daayay e aan dhawr su’aalood ku weydiiyo eh horta inaan suxufi noqday ma ogtay? Mase taqaannaa suxufiga?

Dulmar: Mayee eeddo ma aqaane. Laakiin masaajidkaa ninka reer........... tukiyo ee nagu qabsan ayaan subaxii ka maqlaa isaga oo leh “Suxufi Ibrahiim wa Muusaa..”

Dubbe: kkkkk. Istaaqfurallaa. Ee kaasi waa quraane ha dambaabine. Suxufigu waa kan joornaalada iyo telefishanka ka soo hadla ee dadka wax weydiiya.

Dulmar: Oo eeddo maxaa aniga elefashankaa aad sheegayso iyo joornaalada i geynaya? Maya maya. Anigaa suxufigaa iga daa eedo. Itaalba uma hayo inaan elifayshankaa aad sheegayso soo dhex galo eeddo.

Dubbe: Waa hagaage haddaba nimankii waaba la qabqabaynayaa intaan laynagu darin aan wax ku weydiiyee. Ma maqashay inuu Ina Rayaale yidhi warba uma hayo waxay xukuumadda iyo hay’addii Xuquuqda Adamaha u doodi jirtay ee Shuro-Net isku qabteen? Maxayse kula tahay ma runtiibaa?

Dulmar: Dee hooyo hadduu yidhaahdo war uma hayo anigu ma beensanayo. Hadduu xukuumadda is yidhaa ka war hel saw mashquuli maayo yaa u ogaanaya xaasaska Kulmiye waxay raggooda u kariyeen qadadii. Yaa u ogaanaya cidda guriga Axmed Siilaanyo gashay iyo cidda ka soo baxday. Yaa u ogaanaya cidda UDUB ah ee cid Kulmiye ah salaantay . yaa u ogaanaya xanta mafaariishta ka socota iyo waxa laga leeyahay. yaa u ogaanaya maqaaxiyaha waxa laga leeyahay. yaa u ogaanaya inata bagaasha ee ay bashaashlaydii keentay. Yaa u ogaanaya inta adhiya ee ninkii sucuudiga ahaa raray. Yaa u ogaanaya inta doonyood ee kalluuna ee la raray. Yaa u ogaanaya inta birood ee iskaraab ee la raray. Yaa u ogaanaya doonyaha yar yar ee aan rukhsadda haysan ee kalluumaysanaya ee ku cidhiidhyaya badda. Yaa u ogaanaya inta shidaal soo degtay. Yaa u ogaanaya inta cigaar dib loo dhoofinayo. Yaa u ogaanaya inta baloodh ee shcabka ka bannaan. Waar Madaxweynaha ha jeedin hawl buu haystaaye. Maxaa ka galay Tallaabo oo cidla ka bakhbakhle iyo dumar ay is haystaan oo urur leh. Maxaase lagu qabqabanayaa nimanka aad suxufiga ku sheegtay?

Dubbe: Dee anigaa su’aalaha ku weydiinayee adigu ha i weydiinin. Oo waa sidee suxufinimadii baabaynu isku haysannaa labdeenuye. Muxuu Rayaaleba ku soo gaadhi. Ee ma maqashay xeerka saxaafadda “caalamiga” ah waxa lagu sheegay ee la yidhi joornaalkii wax xukuumaddu diiddo qora ha la xidho oo qalabkana ha laga qaado ? ma se maqashay inuu yidhi ha xisaabiyaan waxa soo gala oo xukuumadda haw sheegaan?

Dulmar: Kee baa wax xisaabinaya? Hoogyeeey! Ma kan inuu Baarlamaanka xisaabiyo diiday. Ma kan inuu xisaab xidhkii miisaaniyadda inuu keeno diiday? Ma in hanti dhawr lagu sameeyo diiday? Ma lacagtii ummadda ee dekedda Berbera in miisaaniyadda lagu daro diiday? Ma kan in lacagta Total ka soo baxda in miisaaniyadda lagu daro diiday? Ma kan wax walba diiday ayaa leh nimankan masaakiinta ah ee siday ugu finjiriireen waraaq yar oo ay qorayaan indhuhu ku gudheen i soo xisaabiya. Waataad ku go’daa dheh. Allah Hunguri. Hunguriyow lagu eed. Oo ma isagaa la leh. Naayadhaaheen. Dhiman waaye muxuu wax walba arki. Adigu miyaad maqashay xeer “Caalamiga” ah ee uu masaakiinta dawarsata ku soo saaray ee dhawaan Wakiilada loo gudbinayo?

Dubbe: Ee miyaanan ku odhan anigaa suxufi ah oo wax ku weydiinaya. Wallee Dulmar baan loo taag helin. Aan ku weydiiyee muxuu ahaa xeerkaasi?

Dulmar: oo haddaad suxufi tahay maad su’aal aad leeday keensatid? Ma taydii uunbaad dib ii weydiinaysaa?

Dubbe: Ee bal haaye muxuu ahaa xeerkaasi?

Dulmar: horta xeer “caalami ah” ayuu soo rogayaa. Wuxuu odhanayaa waxa dad dalka ka dawarsadaa waa inay xisaabtooda wasaaradda Maaliyadda keenaan iyagoo raacaya xabka xisaabaha ee caalamiga ah. dadka wixii Somaliland u dhashay labada saacadood ee hore wixii soo gala xukuumadda ayay u keenayaan. Wixii Oromo iyo Ethiopian iyo Walla weyn ahina waxay keenayaan nus wixii soo gala. Haddii kale daasada ay sitaan iyo kabaha xun xunba waa lagala wareegayaa. Hadday dacwad qabaan maxkamadda gobolka ayay tegeyaan. Hadday soo waayaan kollay cid baa kaxaysatay ee suuqa ha ka raadiyaan. Haddii ay waayaanna ShuroNetka cusub ee aanu samaynay haw tagaan iyana Tallaabo ha soo weydiiyaan waxa laga yeelayo intaanay wax ku dhawaaqin. Haddii kale Ina Shiil shaqadiisa wuu yaqaan...

Waa innoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Ina Dhaan Dabagaalle Ma Dhab baa Laga Mooday?

2009-08-29T12:07:00.000-07:00

DALJIRE
(Ina Dhaan Dabagaalle Ma Dhab baa Laga Mooday? )

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waar horta weftigii Laascaanood.....

Dubbe: Waar u kaadi u kaadi. Inaadeeerow dhawr kelmadood oo geeraar ah baan isku hagaajiyay ee intaanan kala illaabin iga dhegeysta.

Doolaal: Waar geeraarna garan mayside naga daa aanu kaa sheekaysannee.

Dubbe: Maxaad ku sheekaynaysaa ee aad haysaa? Waar na sug ninyow. Waar waxan nagala hadla dee.

Doolaal: Horta ma yar qayilnaa oo qadhaadku ma na gaadhaa? Anagoon salkaba dhigin baad leeday geeraar dhegeysta.

Dubbe: Waar sidaa wax u waddaan iga wallaan malaa dib loo qayilayne na dheeyso wixiiba kala illawnaye.

Doolaal: Bal wad.

Dubbe: Horta dee nin gabya ma ihi laakiin markaan ka yaabay sida aydin maalin walba u sii kibraysaan ee dadka u dulmaysaan ee Booliskii inaga dhexeeyay ugu adeegsanaysaan ee maxkamadahan sidii Jajabanta kolba meel u kaxaysanaysaan ayaan afar isu geeyay. Wuxuu yidhi.

Dhulkaa ciil gilgishoo
Samirkaa ka dhammaadoo
Dhaqdhaqaaqa gariir
Waxa dhooban dushiisa
Marbuu buuraha dheer
Dhinacaa u ridaa
Dadku dhiirri yaraa
Dhiig la’aa demenaa
Dhirbaaxooyinka xeerka
Dhanna aan kaga oollin
Ee Rayaale dhagtaa
Dhabanaanada xoogle
Dhacdaa uu ku hayo
Dheguu saw ma qarxaan
Ma dhaffoorro biray
Dhakadoodu siddaa

Dhibtuu leeyahay quudhsi
Dulmigoo laga dhuunto
Oo laga dhiidhiyi waayo
Horaa loo dhadhanshee
Ma dhakhsay u illawday
Iyagoon xadka dhaafin
Uu Distoorku dhigaayo
May xaqood dhacsadaan
Maxay dhawrsanayaan

Raggii aan wax dhimaynin
Sida dhuuryada haadda
Oo dhalaal cad u muuqday
Markii uu dhufanaayay
Ee dhayal uu u xidhaayay
Ee uu jeelka dhigaayay
Dhaantaduu tumanaayay
Dheeshii waa maqasheene
Illayn maaha dhurwaa iyo
Dhirahaa baxayee
Dalkeenay u dhasheenoo
Dhab bay soo halgameenoo
Faqashtii ka dhacsheene
Dhurdahaaba xanaaqa
Haddii aad u dhawaato
Halka uu dhitadiisa
Ku ilaasho dhashiisa
Dhawaaquu kugu yuuso
Dhegahuu ka galaayoo
Sahal looga dhaqaajine
Ma duqsaad dhanka hoose
Iyo dhulka aad marteen
Inagoon xadka dhaafin
Uu dhigaayo Distoorku
Maxaa loo dhicin waayee
Lagu dhaafay warkooda

Dhaqaalaa arligeena
Lafahaa dhabarkiisu
Adhiguu ku dhisnaaye
In dadkeenu u dhoofsho
Dhulka suuqu ku yaallo
Sawkan dhaar ka maree
Carab uu dhadhamo
Iyo dhuuni baas la cuno
Dhaadka nooga xidhee
Baqkhti aan ku dhawnay
Inagoon xadka dhaafin
Uu Dustoorku dhigaayo
Maxaa loo dhihi waayay
Waa midaan dhacahayn

Bulshadaa dhaqdhaqaaqay
Ururkay dhabdhabteen
Ee iskood u dhisteen
Kuwa dhawra xuquuqda
Ee dhibbanaa u hadlayaaya
Dhabqiskuu ku abuuray
Ee dhankaa gurigiisa
Laga dhiirrinayo
Ee ninka dhoomaha weynle
Iyo dhuuso ka buuxu (Tallaabo)
Dhex socdee hor kacaayo
Qufulkay ku dhufteen
Inagoon xadka dhaafin
Uu Distoorku dhigaayo
Dhayal maw furi weynay
Dhalaw maynu ka siiyo

Alla dhoohaninaa
Alla dhoy li’inaa
Dhan ka waalaninaa
Markuu dhaarta maraayay
“dhaqaalaan kobcin eegga
dhallintaan shaqo geyn
dadkuu wuu dhergayaa
dhakhtarraan unkayaa
dugsiyaan dhisayaa”
Ma dhab baa laga mooday

Alla dhoohaninaa
Alla dhoy li’inaa
Dhan ka waalaninaa
Markauu dhoofka tegaayay
Uu dhulkaa marmaraayay
Ina dhaan dabagaalle
Irbad dhuub ma geshe
Muxuu soo dhicinaayay
Dheemantuu ururshay
Iyo doolarka dhoormay
Ayuu dhuuminayoo
Meelo soo dhiganaayay
Daaruu soo dhisanaayay
Dhoolluu soo tumanaayay
Dhanna wuu ka dalxiisay
Dhar buu soo gadanayaayay
Dharaartuu imanaayay
Dhawaaquu na lahaa
“wershadaan dhisayaa
dhuxul baan qodayaa
jibsam baan dhurayaa
gaaladuu dhereraayay
malaayiinti is dhaaftay
qof walooba ka dhaanso”

Ma dhab baa laga mooday
Dhalanteed u aroorka

Guddidii dhedhexaadka
Duqaydii dhaqankeenna
Kuwii diinta dhigaayay
Dhakhaatiir cilmi gaadhay
Intaasoo isku dhoon ah
Markuu dhoollo caddaynta
Soo dhawaada lahaa
Oo khilaafka dhammeeya
Axdiguu la dhigaayay
Ma dhab baa laga mooday
Dhegbaan lay jalaqsiinne
Sawnigii ku dhawaaqay
Ee dhaqankiisa tilmaamay.

UCID wayska dhallaanoo
Kolba dhaan iska raace
Kulmiyii dhumuc sheegtay
Ee dhaqdhaqaaqi (SNM) ka joogee
Dadku dhawrahayow
Miyaad dhuumatay doorkan
Ma dhoof baa qabateen
Dadku way dhanqalmeenoo
Bulshadii dhacantoo
Bahalaa dhufsadoo
Sharci layskaba dhaafye
Xaggee baa ka dhacdeen
Maa ka soo dhicisaan

Waa innoo toddobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Ciddi buu Garab Mooday

2009-08-29T11:56:00.000-07:00

(Ciddi buu Garab Mooday)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Doolaal: Waataa in badan qaylinayseen ee lahaydeen wada tashi ha la sameeyo iyo guddi qaan ha la sameeyo. Waanaagaa ku dhawaaqnay ee bal haddaba soo daaya waxaa hayseen. “Fardo laysu hayo maxaa laysugu faani?” Haat burhaanak.

Dubbe: Horta waa hadal wanaagsan oo ha la wada tashado anagaaba lahayne. Laakiin...

Doolaal: Maxaa laakiinba keenay dee? Halkaa ku daa. Ha la wada tashado weeeye. Maxaad dabada kaga sii daraysaa?

Dubbe: Waar bal haygu soo boodine u kaadi. Maxaad ii afduubaysaa? Anigu waxaan leeyahay arrintu ma xuma laakiin Aw Rayaale-Gorod siday ku qurux badnayd muu yeelin.

Doolaal: Maxaanu yeelin ee aad sheegaysaa? Isagu hadduu guddidii ku dhawaaqay miyaanay ka dhammayn?

Dubbe: Waar heedhee, dad aan madanimada garanayn baa tihiine. Usuulku wuxuu ahaa inta aanu ku dhawaaqin qaabka guddida iyo qaybaheeda inuu madaxda qaranka ee uu tilmaamay u yeedho oo uu yidhaa guddidii qaran baan samaynayaa maxay idinla tahay? Sideebaynu u dhignaa? Maxaynu u xil saarnaa? Maxay noqnaysaa shuruuda laga qayb gelayaa? Ganacsatada iyo aqoonyahannada dalka ee aan xisbina ahayn wana kordhin kara ma lagu darayaa?Bal ama iminka ii sheega ama isku noqda oo waqti ma jiro eh toddobaad gudahii igu soo war celiya. Haddii kale anigaa soo qorshaynaya ee igu raaca.

Taas oo muujinaysa niyad wanaag iyo kalsooni.

Ama waxay ahayd inuu isagu hordhigo qorshahiisa oo ay la gorfeeyaan oo meel wax layla dhigo intaanu ku dhawaaqin.

Waa maxay sidii guddiyadii uu xukuumaddiisa ka magacaabi jiray ayuumbuu yidhi shan nin oo UDUB ah ku soo darsada laba nin iyo mid Wakiiladah.

Maxay ka duwan tahay kuwii markay wax yari dhacaanba uu odhan jiray Madaweyne ku xigeenka iyo shan Wasiir baan Guddi u saaray ee dabadeed la waayi jiray.

Muxuu xisbiga UDUBna ka daba wadaa xukuumadda oo dhan iyo Guurtida ayaaba UDUB ahe? Ma doorashooyin baa laga hadlayaa oo saddexda xisbi ka wada hadlayaan?

Mise wuxuu doonayaa inta aanu ka qayb qaadano haddana kula heshiin weyno habka iyo hawsha UDUBtan uu shanta ka soo magacaabay oo dabadeed la yidhaa khilaaf bay keeneen?
Waxase nuuqata cuqdaddii uu awalba qabay ee aanu ku kalsoonayn Madaxweynimadiisa ee uu odhan jiray “dalka anigaa lay doortay ayaan qabaa oo xakumaya. Layla xakumi maayo.” Muxuu xukumay kolba inan miskiinada oo hay’ad yar haysata ayuu nin waalan iyo askar ku soo dirayaa xafiiska ka xidhayaa. Alla ku doori. Mise siduu madaxdii Qaran Maxamed Xaashi, Dr. Gabboose iyo Jamal Caydiid godka ugu riday ee looga baqdayba wuxuu noqday “Awrkii wacays cunay.” Wuxuu Qaasin (AHN) “Mar haddaan suldaankii gembiyey oon weliba googooyey. Mar haddaan ina Cismaan (Basabaas AHN) goof ku riday gaadhna kaga meershay. Oo aan weliba gaalleef af badan idinla gaadaayo)

Doolaal: Waar iminkaad meel aan waxba ku jirin wax ka soo saari ee dadka ha waalin ninyow. Dee guddidu markay isu timaadaba waxaa aad dhurayso ha ka wada hadasho. Maxaa ku jaban?

Dubbe: Waar niyow wallaahi anigu garan maayo sida loolaba shaqayn karo ninkan cid walba askarta u soo kaxaysanaya ee dulmiga maalin walba sii kordhinaya? Anigu waxaan ku talin lahaa guddidaa yaan la gelin illaa arrimo badan debedda lagu sii dhameeyo. Anaguu doonayaa inuu na fashiliyo oo aanu eeddana la qaybsanno. Faysal na waxaan odhan lahaa. Guddoomiye doorkan ha horran. Meel wanaagsan baad ka waddaa yaanu “foore galabeed foodda kaa qaban.”

Doolaal: Waxan aad leeday askar baa loo soo kaxaystay waa maxay?

Dubbe: Haaye haaye. Warkaa intaad rabto ayuumbaad maqashaaye. Ma waxaanad ka war hayn inuu Ina Rayaale oo dabada laga wadaa, mooji cid ka wadda eh, Yusuf Tallaabo dababa ka soo kaxeeyay oo uu isna Ina Shiil dabada ka soo kaxeeyay oo Ina Shiilna askar dabada ka soo kaxeeyey oo iyana ay hay’adii SHURO-Net dabada ka sii kaxeeyeen oo xafiiskii ka xidheen.

“Hashu maankayga gadday ee ma masaar bay liqday?” buu yidhi ninkii jiray. Waxani waa yaabe ninkii mujaahidka ahaa ee xaq darrada ka soo dagaalamay ee dar xumaduu u soo maray masas dhogor lehna laga soo jiiday markay mataggii soo raaceen ee badhna debedda yimi badhna gudaha caloosha ku hadhay. Waxan uu waxii uu ka dagaalamy u samaynayaa waa maxay? Malaa waa la doorsaday? Heedhe ma falan yahay uu? Heedhe ninki ma geel-ka-cabaadistuu bartay? Ahaaaaaa?

Doolaal: waar weligaaba markaad askari hawl fuliyay aragtaa baad is waashaaye iska dhaafoo. Maxaa uga xanaaqdeen xafladdii aanu Cismaan Hindi u qabannay?

Dubbe: Maanagaa xanaaqnay? Kkkkk. Oo maxaanu ka xanaaqnay?kkkkk. intaa hadal aan Cismaan Hindi ku idhaa oo xun baad doonaysaa laakiin iga heli maysid? Hortaa jiraba waa. Anagu nin xisbigayaga ahaa waxba ka sii daba tuuri mayno laakiin waanu la talinaa hadduu dhegeysanayo. Midina way iska jirtaayoo kollay markuu qofku meel kale galo si aanad u arki jirin buu kuugu muuqanayaa. Waxa la yidhi nin odayaashii sharafta lahaa ee reer Somaliland ahaa ayaa xisbi ka baxay oo mid kale galay. Isagoo xisbigii cusbaa ka khudbadaynaya ayuu arkay nin taageeri jiray oo weli xisbigii hore ahi. Wuxuu yidhi. “waar yaadhaheen. Awal markuu xaajigu xisbigeena ahaa ma sidaasuu u ilko dhaadheeraa?” kollay iminka wax way noo yar muuqmuuqan laakiin waxba odhan mayno.

Doolaal: Maxaad kula talinaysaa waabuu kaa tegey eh? Weliba sawkan idin cawaray ee garabka dhan goostay.

Dubbe: Keebaa garab goostay?kkkkk. horta ninyow maxaad iiga qoslisaa? Horta isagu hadduu garab goostay u diidi maayo idinna waxaad ka heshaan cidna wax ha ka siinina. Idnka wixiinu waa “Ma dhulbaa.. wallee kama kaco.” Wax Kulmiye ah oo idiin soo gla ayuumbaa u bugtaane. Laakiin markaanu anagu is eegnay ee is baadhnay ee is taataabanay wax Alla wax garab ah noo naga maqan weynay. Haddii laga tegi waayo.Ciddi far yaro ku taallay oo marka horeba si xun noogu baxday baa na jabtay dabadeed waanu iska goynay. Dee hoosteedana malaa wax yari waa ku jireen kollay. Ee waxaa iska daayoo ninkaa aanu saaxiibka ahayn waxoogaa talooyin ah oo nin ii soo faray baan u hayaa u gee.

Teeda kale Ina Rayaale waa abaal laawe. Kuwii kursiga saaray ayuu cagta hoosteeda geliyay adna cad yar oo garab yar baa nin waraaq ku soo duubtay oo ula yimi baad sheegaysaa. Halkaad ka walaantay.

Doolaal: Maxay yihiin talooyinku? Kollay waa cantaro baqash eh.

Dubbe: Cismaan waxaad tidhaadaa. Nikaasi wuxuu ku yidhi.

“ Cismaanow horta maanta laga bilaabo magacaagu wuxuu noqonaya Cisman-Hindigii Kulmiye –ka- soo- galay oo magacii Kulmiye iska reebi karai maysid.

Cismaanow meeshaad ku biirtay UDUB baa la yidhaa. Xaaraan maaha oo waa xisbi qaran oo weliba xukunka haysta iminka “oo la doortay” xisbiyadana kama rag xuma laakiin waa meel Rayaale carro xun ka dhigay oo rag dil ah oo raggu ku daxalaysto sida birta xeebta taal. Bal libaaxii Saleebaan eeg. Mee? Sawkan Goollawaraabaha ka yar.

Garaadkii reer Dila mee ee libaaxa ahaa? Waaka isaga oo aan codayn karayn Guurtida fadhiya. Fu’aad Adan Cadde mee? Waata Laascaanood lagu shiidayo. Yaasiin Faratoon mee? Boos mee? Bal ragguu watay ee uu ASAD kala soo galay eeg. Maye. Mulacyo ayay noqdeen. Qaarna iyagii lama arko ee hungirigooda oo keliya oo socda ayaa muuqda sida Maxamed Muse Diiriye. Libaax buu ahaan jiray UDUB horteed. Adiguna sidaa ku talo gal.

Haddaad ka tagtay qaylada boqol nin oo wada qoodha oo wada doobyaya. Halkaa waa lays dhufaanaa doobta lama oggola. Koran waxaan ahayn lama oggola. Xataa koran-dhibiilahu waa mamnuuc. Adna waadigii yara nagnaglaha ahaa illayn waa inagiiye.

Waxa lagu odhan Madaxtooyada kaalay oo meesha ha lagugu arko oo meelahaa taagtaagnow. Haddana maalin walba askarta kadinka waydin isku xiiqi oo kolba “manta cid ha soo daynina ayaa nala yidhi.” Bay ku odhan. Qaadka la ogow. Lana soco oo markaad gashaba kuwa reerkiina ah ee xukuumadda ku jira taleefan baa loo dirayaa inaad soo gashay waa loo sheegayaa. cid u dirtayna garan maysid ee iyagoo ku ag taagan ayuumbaad arkaysaa. Ha yaabin. Haatuf baa ugu xidhane.

Had iyo jeer waadigii caadada u lahaa inaad xigaalka danqaabto oo dee yacnii sokeeye cunka lahaa. Markaa malaha Chief Caaqilka iyo walaalkii Xildhibaanka ku dheerayn mayside, wax badanna maba hayaane, Ibraahim Yey baddiisa ha gelin. Hayaaaaay. Waaa wareeeeey. Waa ninkii Ismaacill Yare diray ee hadh cad dhaqaajiyay. Dhan walba wuu u xushan yahay meesha. Weliba dhirbaaxada uu kugu wadaana dad kalena way ku dhacdaa. Yara surma seegto ayuu leeyahay. Illaa yaryarka wawrgeysyada iibiya wuu dhirbaaxaa. Xasankii yaraa ee agoonka ahaa ee fariidka ahaa ee Mujaahidku dhalay ee Xaraf ku iibin jiray joornaalka weydii, Rashiid Jamac Dheri weydii, Cali Guray weydii. Waar miyaad is yeelyeelaysaa?

Sidoodaba ninka meel kale ka yimi ee dad-daf lasoo gala ma jecla.

Madaxtooyada waxaad moodaysaa meel hawlo ka socdaan. Ma aha. Waa naadi lagu kulmo. Iyo “madaxweynihii ma soo degay ? iyo soo muu degin.” Nin Ogaadeena oo safar ka noqday baa qolo kale oo soo safarty dhexda kula kulmay. Wuxuu ku yidhi. “Haddee waxaas oo buhaan iyo qaylo magaalada ka bixi ma maqlaysaan? Haddee waa iga gado iyo kaa gadan mahayo.”

Waxaad arki doontaa rag uu Aadan Ruush u horreeyo oo sidii noobiyaddii Berbera meesha taagan uun oo aan Madaxweynaha u gelin meeshana ka tegin oo kolba ka soo baxa yidhaada. “miyuu fadhiyay mise wuu soo kacay. Ha la yaabin meeshaa raggu ku sacsacmaaye.

Muddo yar ka dib qaar afka kuu soo dhuuba oo cabanaya oo leh. “waar ninyow meeshii siday tahayba garan mayno. Wallaahi inaan sidan lagu sii jiri karayn....” war bay kaa qaadayaan. Adna inta dhiiggii Kulmiye kugu sii jiro wax ha laga hagaajiyo iyo wax waad odhan odhan. Ka digtoonow.

Waadiga ganacsiga adiga iyo reerku leh. UDUB waxba hayska amaahin. Haddaad amaahiso inay raagto ku talo gal. sideedabana Ina Bullaale yuu kuu soo qaadin. Muraad oo xafiiska ka kireeyay wuu dhintay oo waxba weydiin kari mayside, bal waxaad waraysataa inantii Xaliimo ee kildhiga shaaha ku shubi jirtay xafiiska hortiisa geedka Dharkaynka ah ee ku yaal. $400 oo shaaha markay yeelatay bay kacday.

Wax Allaale wixii aad xumaan ka sheegi jirtay ee musuqmaasuq lahaa, xatooyo xoole dadweyne lahaa, caddaalad darro lahaa sidii bay u jiraan. Laakiin adigu xariif baad tahay oo waad la qabsan markiiba.

UDUBta raggan jagooyinka ku magacaaban ee aad taqaannaa ma xukumaan. Bilaashkood. Meesha waxa xukuma rag qarsoon. Ragga Doolarka dhiiba iminka sheegi maayee. Waxa soo raaca Buuni iyo meesha aan la sheegi karayn. Haa dee iska garo.

Meesha waxa wax lagaga cuno waxa ugu weyn cayda Kulmiye. Nin laabta garaaca oo yidhaa “ninkii Rayaale ku socdow anagaa ka soo sokayna.” Nin wax kale yidhaaba. Markaa warqad yar baa laguu qori oo aad ula tagto Bangiga dhexe ama Inanta agaasinta Wasaaradda Maaliyadda. Labadaa ruuxba way dulman yihiin oo lacag aan loo dhiibin baa waraaqo loogu qoraa dadka ee ha kadedin. Weliba Inantu waa marwo Ilaahay wanaag u dhaliyay oo shaqadeeda qabsata kana adag. Wixii halkaa kaa dhiman Bullaale weydii khaqal mooyahana ku talo gal.

Waadigii u ciil qabay yaryarkii kugu dhibay meheradda ee kolba ku toorriyeynayay eh Guddida Nabadgelyada ha moogaan iminka. Illayn Cirro na waa inaadeerkaaye. Maxaa kaa galay. Gadhka u geli oo waaraad ku qaad illaa Mandheera. Aabahoodba la cay.

Midna waa naga codsi. Inaadeerow waadigan “garabka goostaye” ee gundhada jaray eh meeshiiye bal Aamina Weris wixii shaqada loogu diiday soo ogow oo na soo gaadhsii. Bal Ina Rayaale weyddii. Ama cid kale ha kuu tilmaamo.

Waa inoo todobaadka dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire

Hadh Arooryo

2009-08-29T11:54:00.000-07:00

DALJIRE
(Hadh Arooryo )

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waar heedhee toddobaadkii inna dhaafay siday arrintu inaga noqotay? Ma ssida aynu wax u soo werino ayaa inaga qaladan mise bahashii qabyaalad ahayd ayaynu dhankeedii u badannay?

Doolaal: Oo maaad aragtay weligaaba wax khayr leh maad arage?

Dubbe: Dee inaadeer maahee dhawr war oo mar inna soo wada gaadhay miyaanad xusuusnayn? “Xukuumaddii oo Ba Hararsame adeegsanaysa oo Laas Caanood qabsatay.” “Xukuumaddii oo Reer Nuurkii u hanjabtay soona laaluushtay oo shir ugu qabatay Hargeysa.” “Xukuumaddii oo laba nin oo Soolamadaw ahi metelayaan oo Muse Carre heshiis la gashay.” “ Kursiga Isaaq ee Guurtida Dhulbahante ha la siiyo”Waxaas ayuumbaa mar qudha la shubay oo waan yaabay. Siday wax yihiin dee iminka?

Doolaal: Waar moojiye, waxaa iska dhaafoo horta beelahii aydin iska sheeganayseen inay xisbigiinna soo galeen ma idinku beeninnay?

Dubbe: Eeg hadda. “Soo bax baa la leeyahay oo ay sacabka leefaysaa.” Baa la yidhi. Bal iminkaan sheegayay oo haddana beelihii buu dib iigu celinayaa. Maxaadse beeshan reer Nuur u sheeganaysaa wuxuunbay la mid yihiin beelaha kale ee dalka eh. Beel waliba Maax Dugsiiye heedii beri hore ayuu dhintay. Reer waliba qamaamuurtiisii ayuu u ooyayaa. Weliba sidaasay dadka ugu fiican yihiin oo dhallin wax baratay oo wada brofaysar ah oo timahaagaa ka badan leeyihiin.Ta kale sida reer waliba yahay ayay xisbiyada ku kala jiraan. Maxaadse ula yaabi weyday ninkan salaadiintii uu inanta ka hayay ee xididka ahaa sayladda soo tubay ee yidhi is buriya? Waxaasi waa wuxuu arrin isaga iyo reer Nuur dhex marty uu Cawil ugu diray inuu dhex galo eh. Sidiisaba anigu ninka Hadh arooryo ayaan idhaahdaa. Hadh arooryana wuu dheeryahay wana qabow.Weli miyaad aragtay qof hadh subaxeed hoos taagan? Maxaase reer Nuur shaqaalahiisa loogu hanjabayaa Daahir Rayaale hortiina xisaabiyaal way ahaayeenn dabadiina way ahaan doonaane? Ma isagaa wax baray?

Isagaabay waxoogaaga u kala basriyaan oo uu weliba godob aanay shaqo ku lahayn geliyaaye. Waxay tidhi gabadhii jirtay. “Haddaad i furto yaa cadkii (cududda iyo garabka) kuu kala goyn?” hadduu Axmed Daud eryo yaa wax u kala shiili? Yaa waxan oo beena ee ay isaga iyo Cawil dadka u soo sheegaan dadka u gudbin oo ku weji diirmi oo xidid iyo xigaalba ku seegi? Hadduu Qasim Sheekh eryo. Yaa marka la dhoofayo dhagxantii guntiga ku sii qaadi oo uu odhan “Haw dhagxantii ma sidid?”

Haduu xisaabiyaha idman ee wakaaladda biyaha eryo yaa lacagtii qaadka dadka lagu soo reebay ee kolayada bixin? Hadduu xisaabiyaha dekedda eryo yaa Ina Xoor-Xoor la socon? Hadduu ka Total eryo. Waa yaabe saa soo qaadi hawshii?Hadduu dhawrka xisaabiye ee goobaha Kastanada kala jooga eryo siday wax noqonayaan? Hadduu reerkaa isku taataabto saw meel dhow dab ka raaci maayo yaa lacagta debedda geyn oo madaarka ka dhoofin? Mid kaftanana aan raaciyee. Marka intaa soo dhan laga maro mataankoodii lumay ee Garxajis ahaa heedhe ma illawsan yahay uu? Kkkkk. Waar orodoo ninka Xaal uga keen reerka Alla ku dooriye.

Doolaal: Waar nacnacdaa iska saayoo ma dhegeysanaysay markuu Yusuf Tallaabo lahaa mujaahidiinta cusb Dahir Rayaale ayaa ka kow ah? saw runtii maaha?ninba maalin buu jihaadaaye miyaanu xaq u lahayn markiisa?

Dubbe: Saw iminka kumaan lahayn ninkaa xaal ka doon? Haddaba isna xaal u gee markiisa.

Doolaal: Oo waayo?

Dubbe: Waar ma maantaad u darnayd oo aad Madaxweynihii caydeen oo Mujaahid ku sheegteen? Waar naga hor kac.....Wallaahi inaan....

Doolaal: Waar maxaad biyaha iigu saydhaysaa? Ma waxbaa kuu dhinmay?

Dubbe: Waar mujaahidka aad sheegaysaa miyaanu ahayn kan tobanka sannadood dibjirka ahaa ee kaynta ku jiray ee injirtu ku gashay? Ma Madaxweynahan sarkaalka ahaa ee Nabadasugidda ahaa ee duqsiga isku taagaa shanta xabbadood ahaa baad waxaa ku sheegaysaa?

Ma waxan wada naafada iyo dhaawaca ah baad ku sheegaysan ninkan dheer ee jalaqsan ee aan maalin qodaxi mudin?

Ma nimanka ilkahu ka wada daateen baad ku sheegaysaa ninka Jarmalka ka soo tuntay ilkaha ee aan qosol afka isku qaban karayn halka mujaahidkana qaadka uu cunayaa ka soo daadanayo hadduu qoslo?

Waar ma nimankan darxumo daraadeed hooyooyinkood garan waayeen ayaad ninkan Meles yaqaano ku sheegaysaa?

Waar ma nimankan shaqo la’aantu googoysay ee gidaarada tuban ayaad ninkan dalkoo dhan afka haysata ee badh cunay ee badh dhigtay ee badh huwaday ee illaa Shuuro-Net maraya ku sheegaysaa?

Waar ma nimanka aan carrurtoodii deberi karin ee aan cilmi iyo camal toona siin karin baad ninkan carruurtiisii Qaahira iyo London kala geystay ku tilmaamaysaa?
Waar nimnakan aan roobka meel ay ka galaan lahayn baad ninkan guryaha waayweyn dalka iyo debeddaba ka dhistay ku sheegaysaa?

Waar ma nimanka wax Allah waxay ku soo dhinteen aan garanyn ee aan Ilaahay mooyee aan cidina abaal u hayn baad ku sheegaysaa Madaxweynahan isagoon qodaxi u soo mudin lagu casuumay kursiga ee aan isagu cidna ka abaashanayn ee welib asacabka loo tumayo iyo mushxaradda ?

Ma nimankan madaxdoodii jeelka ka baxuunaan ee aan u hiilin karin baad ku sheegaysaa ninkan qofkii la hadla nin NSS ahaan jiray sanka jaraya?

Ma waxaad ku sheegaysaa kuwan dadkoodii ay xoreeyeen naceen ee isaga hoos joogjooga ee baryayay?
Ma waxaad ku sheegaysaa nimanka kumanaan ka mid ahi Aakhiro u hoydeen si ubadkooda iyo umaddoodu xornimo iyo wanaag u dhaxlo iyo ninkan isagu ninkuu doono xidhayaa ee jeelka geysanaya?

Waar ha habaarin Ilaahay Madaxweynaha hoos uma soo celiyo oo MUJAAHID kama dhogo eh. Yaan afku ku qalloocane.

Waa inoo toddobadka dambe haddii Eebe idmo.

A. Geeljire

Waraysiga Sanadka… Rayaalow Runta Sheeg

2009-08-29T11:35:00.000-07:00

DALJIRE
(Waraysiga Sanadka… Rayaalow Runta Sheeg.)

By A. Geeljire

Dubbe iyo Doolaal duqay weeye magaalo oo dalkooda ilaasha. Waa laba aan kala daalin dariiqna aan wada qaadin. Midba duubka wanaagga dushaasuu ku sitaa iyagaaba is doortay.Waa laba aan debec yeelan oon hadal diirkaba saarin deelqaafna wuu ka dhacaa. Haddana inay is dilaan iyo dudmana loogama yaabo. Waa niman aan dan ka yeelan dadka kay ku arkaan waxay diidan yihiin ee duunkoodu la yaabo derejo uu doono ha yeeshee, kay daafacayaanna inta daaqsinta geela looga soo durki maayo. Ruuxay diiraddoodu haleesho daguugahay ka dhigaan dembina loo qabsanmaayo oo duqoodi Dhanxiirbaa digreetadaa u saxeexay ducana waabu u raacshay. Bartay doodda jilba iyo foodda ay is daraanna waa Danlaawoow mafrishkooda oo ay qadadii dabadeeda iyo duhurka ay ku kulmaan.

Dubbe: Waaryaadhaheen. Waar bal intaynaan wax kale gelin Ugaaskii (C/lahi Yasin) faataxada u mara oo u duceeya in Ilaahay qabriga u nuuro. Aamiin.

Doolaal: Ilaahay naxariistiisa ha ka waraabiyo oo Janadii ha geeyo. Aamiin.

Dubbe: Duca yare. Yeelkadeedee haddii intaaba lagaa helay waa Ilaah mahaddii.

Doolaal: Waar qoladii aydin hoosta ku wadateen ee aydin Qaran lahaydeen waa maxay rasaastan iyo waxan ay shookiyada ku rideen? Magaalada afkaa laga wada hadlaa miyaa gacan iyo waxaa laysula yimaaddaa?

Dubbe: Waar shooki iyo Caliyo layne waa maxay shuqulkan aad la soo baxadeen ee dadka oo iska qayilaya odhanaysaan soo kac waa lagu xidhiyaa? Halkee waxaa la dheelaa? Wallaahi Shookibaad sheegaysaa inay uhda tegi haddii aydaan waxaa beddelin oo sharciga ka baydhaan. Waa maxay Wasiir baa na yidhi soo xidha iyo waxan askartu ku hadlaysaa? Wasiiradu inay qofkii ka soo hor jeesta ee reerkooda ah iska xidhaan halkay ku taallaa? Wallee in laga sheekayn.Waar hooy nabadda hooy.

Doolaal: Waar bilaysku nimaan dembi gelin ma xidhaane waxaa iska daayo maanta Ciiddii ka warran.

Dubbe: Ciidda ma carruur baynu nahay maxaan kaga warramaa? Waar Ciiddaa aad sheegayso ayaaban ku xusuustay eh, sow xalay kuma riyoon anigoo, wax Alla wax ii geeyay mooyaane, Ina Rayaale waraysanaya sidii suxufiyiinta.

Doolaal: Soo Jeedkii baanu khaati kaaga joognay ee ma haddaad riyadaadiina noo keentay mafrishka? Maxaadse weydiinaysay ma waxbaad garanaysaa adigu?

Dubbe: Horta cid baan fursad i siinne saw suxufi tegey baan ahay? Anigaaba iska yaabay. Bal isu kaayo dhegeyso Ina Rayaale. Qudhiisu dab yar muu shidayne.

S. Madaxweyne, Ciid wanaagsan.
J. Ciid wanaagsan adiga iyo dhammaan shicibka reer Somaliland meel kasti oo ay jjoogaanba.

S. Ugu horrayn waad ku mahadsantay fursaddan mar la aragta ah ee aad i siisay inaan waxoogaa su’aalo ah ku weydiiyo. Waxaanse kuu sheegayaa M/weyne inaanan anigu ahayn suxufiyiintan yar yar ee xarfaanta ah ee qalinka dhuuban sita ee aan ahay oday mafrish oo hadalka sidiisa u odhanaya markaa haddii aad hadalada qaar ka booddo dee iska dul qaado illayn ku dhiman mayside.Mise xiniin baa lagu sarayaa? Intaa sawaariikh baa nalagu ganayaa waannu iska dul qaadanaa. Weliba ragga aan kaa joojiyay ee aan anigu kaaga naxay ee Cabdi Cawar leh ee Yusuf Ashfaqe leh ee qaar kaloo badan leh haddaad og tahay billad baabad igu toli lahayd. Iga walla inaanad Kaahin yare dambe dhalayn hadday kugu ridaan.

J. Waar iska wado waxaaga aniga hadal waxba igama qaado eh. “habaar laygu kari waaye”

S.M/weyne waraysugu waa wax la qorayo oo wargeysyada ku soo baxaya oo taariikh noqonaya markaa in arrimaha qaar aynu is weydiino oo ku-tidhi-ku-teenta ka saarno ayaa loo baahan yahay. Intaynaan haddaba siyaasadda dhex gelin dhawr su’aalood oo naftaada khuseeya iyo soo yaalkaa nololeed ayaan ku weydiinayaa. Waadiga beryahan dambe ee aad tadhahday Ingriisida ku hadla eh. Haddii aan Ingriisi kuugu sheego. Let us set the record straight.

1. Berigii doorashada Madaxtooyada ee 2003dii wuxuu ku dooday mudane Cabdi Xasan Buuni, markuu mucaaradka ahaa, inaanad reer Somalilandba ahayn oo aad Ethiopia ku dhalatay kana timi. Maxaa arrintaa ka jira? Halkeedse ku dhalatay?

J. Anigu maan filaynba inay cidi shaki gelin karto Somalilandnimadayda. Laakiin haddan kuu sheego anigu waxaan ku dhashay tuulo yar oo ka tirsan gobolka Awdal.

S. Magaca aabahaa wuxuu ahaa Riyaale intii aanad Madaxweynaha noqon baa la yidhi. Markii dambe ayaa wareegto ku beddeshay oo aad Rayaale (Rooble) ka dhigtay. Maxaa ka jira?

J. Magacaygu Rayaale ayuumbuu ahaa ee waxaan wareegtada ku qoray in dadka sida qaldan u higgaadiyaa ay saxaan.

S. Aabahaa Rayaale Gorod (AHN) muxuu qaban jiray?

J. Dhakhtar buu ahaa.

S. (waar faan weynaa) Mid noocma ah?

J. Dhakhtar dhaqameed buu ahaa dhanka qalliinka ah weliba.

S. Waxaan maqlay weliba wuxuu gaar u qali jiray wiilasha beesha ee da’doodu u dhaxayso 6 illaa 12 sanno. Sidaa ma ahayd?

J.Haa. kollay adigu waa jirtay.

S.Ma ahaan jirtay Gaashaanle Sare oo ka tirsan ciidamadii Nabadsugidda ee Dawladdii Keligii-taliye Siyaad Barre?

J. Haa. Sida dadka oo dhamiba ugu soo shaqeeyay xukuumaddaa ayaan anna ugu shaqayn jiray.

S.1988kii markii ay xoogaggii SNM la dagaalamayeen xukuumaddii Siyaad Barre ee ay dadka badan ku laysay Berbera ma joogtay oo taliyaha Nabadsugidda ma ahayd?

J. Haa.

S. Magacaagu mar ma ku soo baxay oo ma ku jiray liisto rag madax ah oo lagu eedeeyay inay geysteen gefef Aadaminmada ka baxsan iyo falal dembiyeedyo kale?

J. Haa. Way jirtay laakiin si qalad ah ayaa laygu daray. Anigu anigaaba dad badan ka badbaadiyay xadhig iyo dil.

S. Intii u dhaxaysay burburkii xukuumaddii Siyaad Barre iyo intii aanad noqon Madaxweyne ku- xigeenka maxaad qaban jirtay?

J. Waxaan ahaa Ganacsade.

S. Waar hadalka israaciyoo illayn naga iibin mayside. Maxaad ka ganacsan jirtay?

J. Lo’da ayaan dhoofin jiray gaar ahaan dibida waaweyn.

S. Oo maxaad qaadkii aad keeni jirtay ugu reebaysaa ma ceebbaa? Nin raga oo shaqaysta baad ahayde. Xaaraantan la yidhi waad daldalataa ee aad if iyo aakhiroba ku gubanayso isagaa kuu dhaamay eh. Ma keeni jirtay qaadka Boondaraha la yidhaa?

J. Haa mar mar isna waan ka ganacsan jiray.

S. Ma kacday oo shirkaddii yarayd ma wadi kari weyday?

J. Adigu ganacsigii wuu xumaaday sidaas baanu u joogsaday.

S. Intii aanad M/weyne ku xigeenka noqon Hargeysa maw timi inuu Cilmi Kabaal oo markaa ahaa taliyaha Booliska uu shaqo ku qoro gaar ahaan Talie degmo oo Laanta Socdaalka ah(immigration dept.)?

J. Way jirtay.

S. Markii dambe isaga iyo Ina Sh. Cali Jawhar ma kuu geeyeen Cigal oo KU-xigeen ma kaa dhigeen?

J. Adigu…. Soco.. Haa.

S. Markiiba qofkii u horreeyay ee aad shaqada ka eriday ma noqday Cilmi Kabaal.

J. Ma jirin ee masabid bay ahayd.

S. (khabar mafias buu na moodayaa daa koba ha dafiree)Mahadsanid M/weyne. Haddaynu haddaba dhankii siyaasadda iyo Madaxweynenimada u baydhno. Iminka lix sanadood ayaad Madaxwene ahayd. Maxaad is leedahay waad u qabatay dalka iyo dadka ee horumar ah?

J.Anigu wax badan ayaan dalka u qabtay. Wixii aan qaban karayay waan qabtay. Wixii kalena ma qabsoomayaan baan idhi dee. Doorashooyinkii oo dhan baan qabtay. Adigu marlay wax naga dhimmanna way jirayaan. Waayo dal yar oon la aqoonsanin baan nahay oon caalamka meel na ictiraaftay eyna jirin markaa wax walba ma wada qaban karno ayaan qabaa anigu fikir ahaan. Markii lay dhaarinayay anigu wax keli haata ayaan ku dhaartay. Waxay ahayd inaan daacadnimo ku shaqeeyo. Tiina waan ku shaqeeyey. Yaah. Ma garatay?

S. Xaggaan ku gartay M/weyne wuxuunbaad isu kay dhex dhigtay eh.Waar yaa Ilaahay yaqaan?
Haddaan doorashada su’aal kale kaa weydiiyo. Doorashooyinku ma qorshe horumarineed oo aad adigu curisay buu ahaa mise mid aad dhaxashay oo aad fulintiisana ula sinnayd Baarlamaanka iyo Ururradii ka qayb qaatay ee saddexda xisbi ka soo hadheen? Sidaadse adigu ugu faanaysaa keligaa ee aad dadka dheerayd?

J.Anigu Madaxweyne ahaan fulinteeda ayaan ku dadaalay. Waxa weeji haddii aanu Madaxweynuha iyo xukuumaddu fulin oo aanay miisaaniyad u samayn ma soconayso ayaan qabaa anigu.

S.Doorashayooyinkii dib ayaa loo dhigay. Waxaad beryahan dambe isku adkaynaysay diiwaan gelinta codbixiyeyaasha oo aad saddex sano hor taagnayd. Iminka waxa la leeyahay shirkad ay leeyihiin niman aad isku beel tihiin ayaad qandaraas aan lagu tartamin ku siisay waraaqaha aqoonsiga ee dadka lagu diiwaan gelinayo sidaa darteed waxaa meel dhigatay inaad ku boobto doorashada diiwaan gelin musuqmaasuq ah iyo waraaqo qaraabo kiil ah. maxaa arrintaa ka jira?

J.Adigu nimanka shirkadda ah ee qandaraaska la siiyay waa reer Awdal laakiin waa muwaadiniin. Xaqna way u leeyihiin. Tani boobka ee aad sheegaysana. Anigu haddeed waxaan ka idhaaba majiraan. Been weeye ayaan ku leeyahay. Waa dacaayadda Kulmiye iyo xaasaskooga.

S. Berigii hore Kulmiye ayuumbaad odhan jirtay eh iminka “iyo xaasaskooga” ayuumbaa lagaa soo daayay. Sawdigan xaasaskiina sas ka qaaday. Aan su’aalaha ku noqdee, M/weyne waxa adiga iyo wasiirradaadaba laydinku eedeeyaa inaydin tihiin dad u soo tafaxaytay inay dalka hanti ka urursadaan oo musumaasuq ku sifoobay. “fule xantii ma mooga” ayaa la yidhi. Maxaad ka odhan lahayd arrintaa?

J. Dee maan ku celcelinuun? Hore ayaan u idhi meesha wax la musumaasuqaaba ma yaal. Yaah? “malikul mawd aqal madhan muxuu ka guri?” ayaa la yidhi.

S. Taana ma xasaaska Kulmiye ayaa yidhi?

J. aniga hadal afkayga ha ku ridin.

S. sida la sheegay guryo ma ka dhisatay Qaahira, dalka Masar oo iminka carruurtaadu ma ku nool yihiin halkaa?

J. Carruurtaydu Qaahira dugsiyo ayay kaga jiraan laakiin guryo kama iibsan.

S. Gurigaa Madaxtooyada ma laga qaada lacag shandado ku jirta oo debedda ma laguu geeyaa?

J. Maya.

S.Baloodho badan oo dhul ah meheredado yar yar ma laguu iibiyaa oo magac kale ma lagu qoraa sidii uu darawalkii hore Xaaskaagu, Abshir, warbaahinta u sheegay?

J. Maya.

S. Lacagta dekedda Berbera ka soo baxda ee aan miisaaniyadda xukuumadda ku jirin iyadoo shandad lagu sido, sida la sheego, gurigaaga ma la keena?

J. Maya.

S. Shirkadda Total ee shidaalka ee saldhiggeedu yahay Berbera lacagtii ay xukuumadda siin lahayd adiga gaar ma laguu siiyaa sida wararku sheegayaan?

J. Maya.

S. Adhigan aad u xidhay ninka Sucuudiga ah ee AlJaabiri la yidhaa dhawr doolar ayaa si gaara kuugu saaran baa la yidhi. Ma jirtaa?

J. Maya.

S. Huteelka wayn ee Boorame ku yaal qayb baad ku leedahay baa la yidhi. Ma jirtaa?

J. Maya.

S.Waar iminka ma Hiindi baad i moodaysaa? Waxan oo “Maya” ah ee aad isu kay daba gelisay ma inaan kaa rumaysanyo ayaad moodaysaa? Illayn midh xalaala ma taqaanid ninyow? Wallaahi waxay sheegayeen waa dhab. Waar yaadhaeen.

J. Oo miyaynu murmaynaa mise waxbaad i weydiinaysaa? Sawdigii lahaa suxufi baan ahay. Ta kale inaan Madaxweynihii dalka ahay oo lay doortay oo aan doorashadii helay miyaanad ogayn? I am the president of this country. Be careful.

S. Dee maxaan sameeyaa? Wixii oo aad sidaa u wada liqday oo aanu arkaynay baad dafiraysaa. Iminkana iska dhaafoo, Mr. President, aan halkii ka wadnee. Xukuumaddaada waxa lagu sheegaa midaan haybad lahayn oo beenta kala miista oo tayo xun oo aan waxba ku wanaagsanayn. Maxaad ku difaacaysaa arrintaa?

J. Xukuumadu wixii suurta gal ah way qabanaysaa. Wixii kalena ma qaban karto. Waan kuu sheegay taa. Anigu qaddiyadeena inaan cid walba gaadhsiiyo oo albaab walba garaaco ayaa layga yaqaan. “Jaarkaaga ma dooratid ee Ilaahay baa kuu dooray.” Baa la yidhi. Dayaarado ayaan maxawil ku raacay. Haye.

S. Marar badan oo aad iska dhooftay waxaad la soo noqotay shirkado ayaa iga daba imanayaa, khadiifad casna waa laygu soo dhaweeyay, casuumad baan ka helay wax noocaas ah oo aanay sakaaro ka biirsan. Meeye sharikadihii?

J. Kollay adigu dib u dhac wuu jiraa. Waxanna wax gacanteena ku jira maaha ee wax dad ku xidhan. Markaa waan sugaynaa. Ma garatay?

S. Wallaahi waxaan ka naxaa raggad shan sanno horoodi ku tidhi “shaqo ayaan idinka qorayaa shirakadaha ajaanibka ah ee iman doona” ee weli sugaya. Innaa Lilaah. Aan ku su’aale waxan aad tidhaado markaa debedda ka soo noqoto. “waan qarinayaa cadaw badan baynu leenahay” waa maxay?

J. La sheegi maayo. Waayo cadawgii dibed iyo gudaba weli wuu jiraa.

S. M/weyne waxa la sheegay oo weliba Wasiirka Maaliyadduna fagaare ka sheegay inaad sanadkan u dambeeya xilkaaga uun aad waxoogaa wax qabad yar ah dadka tusayso si aad cod uga hesho. Ma u malaynaysaa inaad sidaa wax ku helayso?

J. Kollayba annaga waajib baa na saaran. Mucaaradka waxba ma saarna. Meelahaa uun ha ka qaylyaan. Wixii aan qaban karno waan qabanaynaa waqti kasti ha ahaatee. Dalkana aan kula xukumo ma jirto anigaa lay doortay.

S.(Halkuu haddana iila kacay? Waar illayn belo. Doorashaan helay ayuumbay kaga dhegtay xilkiiba ka dhmaaye) M/weyne, waxa lagaa soo weriyay inaad tidhi anigu dadka uma baahni markay doorsho timaadana codkooda 30,000 oo shilin baa ii haya oo dad mab’ leh ma aha ee maxaan iskaga daalinba? “Ha karaama seegina habaar laygu kari waaye” maxaa ka jira arrintaa oo runtii ficilkeedu kaaba muuqdo sidaad u dhaqanto marka la eego?

J. Kollay doorashayooyinka waxoogaa kharashaadi way baxaan oo kuwii horaan garanayaa ma hawl yara. Hadeedna kollay kharashaad way bixi iminka se ka sii hadli maayo ee waqtigeeda ha la gaadho. Sideedabana nin qirtaayi ma jiro taas oo kale.

S. M/weyne sidaa ka war qabto dalkan dhiig baa lagu soo xoreeyay ay dadkii SNM ahaa u hureen. Kumanaankii qof ee u dhintay iyo hantidii ku burburtay waxa la siistay dalka iyo dadkiisa oo wanaag iyo walaalnimo ku wada dhaqma. Waana ta suura gelisay inaad M/weyne noqoto adigoo sarkaal sare ka ahaa xukuumadda dadka xasuuqday. Haddaba niyad wanaagga laguu muujiyay ee laguu igmaday inaad dadka walaalayso dalkana hore u mariso maxaad ugu beddeshay inaad Beelaha Isaaq isku dirto halgankoodii ay ku madheenna aad baabiiso oo caydo adigoo u adeegsanaya qaar wasiirro ah oo iyaga ka soo jeeda dhalasho ahaan? Miyaanay taasi arrin murugu leh oo cawaaqib xumo inna dhaxalsiin karta ahayn? Maxaadse u tidhaahdaa waa lay qabyaaladaynayaa marka wax lagu weydiiyo?

J. Horta waa runtaa oo dalka dhiig baa lagu xoreeyay. Waxa kelihaata ee aan dadka ama Somali kale kaga duwanahayna waa heshiiska iyo nabadda aan gaadhnay. Waxaan leeyahay nabadda ha l ilaaliyo oo yanaan dalka kala jiidanin. Tani wasiirrada aad sheegtayna. Anigu ma soo farin. Hadal xunna ha odhanina ayaan ku idhi bay ahayd. Haddana anigaa la hadli doona. Kollayna guddi wasiirro ah ayaan u saari oo arrinta eegta. Tani qabyaaladdana dee maaha in laygula kaco waxaan Ina Cigaal lagula kici jirn oo xataa mushaharkii yaraa layga qandhuufto oo layga gooyo.

S.Guddidaasaaban ku xusuustaye. Guddiyadii badnaa ee aad saartay ee hore maxay keeneen?

J. hawshoodii way wataan. Kollayna waan ka war sugi doonaa. Guddi M/weyne Ku-xikeenku guddoomiye ka yahay baan u saaray bay hahayd. Waan sugaynaa.

S. Wasiirradaa xanuusada debedda ayaad u dirtaa Mujaahidiintii dalka u naafowdayna beysteyn dhexda ka daloola ma siisid weliba cay baad ugu dartaa iyo af lagaado. Maxay ku dhacday?

J. Sidaan marar badan sheegay mujaahidiinta in la daryeelo waa waajib. Xukuumaddaba rag mujaahidiin ahaa way ku jiraan oo Yusuf Tallabo ka mid yahay. Insha Allaa wixii aan u heli karno waxba ka hagran mayno. Waan u dadaalaynaa.

Madaxweyne malaa waad yar harraaday waxoogaa macaanana waadigii lahaa ee aan yar shaahayno oo soddoon daqiiqo ka dib isku soo noqonno.

Waa inoo is arag dambe haddii Eebbe idmo.

A. Geeljire